Հարևան Իրանը մայիսի 19-ին նախագահ է ընտրում: Այդ ընտրությունները մեզ կարող են հետաքրքրել բացառապես երկկողմ հարաբերությունների և տարածաշրջանային համագործակցության համատեքստում: Հայաստանը չունի որևէ ռեսուրս` դրականորեն կամ բացասաբար ազդելու հարևան երկրի և միջազգային հանրության հարաբերությունների, անգամ իսկ ԵՏՄ-ի և Իրանի համագործակցության վրա: Դրա ցայտուն դրսևորումը Հայաստանի կողմից թմբկահարվող ազատ տնտեսական գոտու գաղափարն էր, և ԵՏՄ գործադիր մարմնի կողմից հնչեցված վերապահումը, թե ԵՏՄ երկրներն ու Իրանն այս հարցերում առայժմ ունեն տարաձայնություններ:
Մեզ, անշուշտ, պետք է հետաքրքրեր, թե Իրանի գործող նախագահն ու նրա հինգ մրցակիցները սպասվող ընտրություններում ինչպիսի հայկական օրակարգով են հանդես գալիս, այլ խոսքերով` ինչպես են պատկերացնում հայ-իրանական հարաբերությունների հեռանկարը, տարածաշրջանային համագործակցության ինչպիսի մոդելներ են առաջարկում և դրանցում ինչպիսի դեր է վերապահված մեր երկրին: Սակայն այս ամենը ժամանակավրեպ է, որովհետև Հայաստանի իշխանություններն անտեսում են կամ չլսելու են տալիս Թեհրանի այսօրվա առաջարկությունները, որոնք պարբերաբար հնչում են թե հայ-իրանական շփումների ընթացքում, և թե հարևան երկրի ղեկավարների հայտարարություններում` ռեգիոնալ համագործակցության այլ հարթակներում:
Իրանը ԵՏՄ-ի հետ համագործակցության բազմաթիվ հարթակներ ունի, առաջին հերթին` ռուս-իրանական հագեցած և բազմաշերտ օրակարգը, և բնավ էլ Հայաստանի միջնորդության կարիքը չունի: Հայաստանն Իրանի համար, առաջին հերթին, ճանապարհ է, որը նրան կկապի Եվրոպայի հետ, թույլ կտա ռեալիզացնել այն պոտենցիալը, որի հնարավորությունը տալիս է երկրի թեկուզև հարաբերական «բացվածությունը»: Պարսից ծոցի ու Սև ծովի միջև Իրան-Հայաստան-Վրաստան ուղեգծով կապի հաստատման հեռանկարը մեր երկրին ձեռնտու է թե տնտեսական, և թե քաղաքական առումով, էլ չեմ խոսում անվտանգության այլընտրանքային համակարգի ձևավորման հնարավորության մասին: Դա, ըստ էության, կլինի միակ նշանակալից տարածաշրջանային նախագիծը, որին կինտեգրվի Հայաստանը` քաղաքական, տնտեսական հարաբերությունները դիվերսիֆիկացնելու հեռանկարով, ռուսական կախվածությունը թուլացնելու անհրաժեշտությամբ: Իրանը քաղաքական խնդիրներ ունի Թուրքիայի ու Ադրբեջանի հետ, ըստ այդմ` շահագրգռված է, որ ճանապարհն անցնի հատկապես Հայաստանով:
Նույնը վերաբերում է Վրաստանին, որի ղեկավարությունը, թեև չի բարձրաձայնում, սակայն ակնհայտորեն շահագրգռված է, որ երկիրը ձերբազատվի Ադրբեջանից ունեցած միակողմանի տնտեսական և էներգետիկ կախվածությունից: Պաշտոնական Թեհրանը Պարսից ծոցի ու Սև ծովի փոխադրամիջանցքի հարցը բարձրացրել է Երևանի հետ ամենաբարձր մակարդակի հանդիպումների ժամանակ, իսկ վերջին տասնօրյակում այս հարցն առաջնային էր հայ-վրացական բանակցություններում` ԻԻՀ ԱԳ նախարարի Թբիլիսի և Վրաստանի վարչապետի Թեհրան կատարած այցերի ընթացքում: Պարադոքսալ է Հայաստանի իշխանությունների լռությունը, երբ մեր հարևան երկրները քննարկում են տարածաշրջանային մի նախագիծ, որից անմասն չէ նաև մեր երկիրը:
Երևանում շարունակեցին լռել անգամ այն բանից հետո, երբ Վրաստանի վարչապետի հետ հանդիպմանը ԻԻՀ փոխնախագահ Ջահանգիրին ակնհայտորեն փորձեց հայկական կողմի մոտ «թասիբ» բորբոքել` որպես տրանզիտային այլընտրանքային երկրի տարբերակ տալով Ադրբեջանի անունը: Հայաստանի իշխանության նման արձագանքը պայմանավորված է բացառապես ռուսական գործոնով, որովհետև Թեհրանի նախագիծն անխուսափելիոեն հանգեցնելու է մեր երկրում և տարածաշրջանում Մոսկվայի ազդեցության թուլացմանը:
Տվյալ դեպքում` Հայաստանի իշխանությունն իրեն պահում է ոչ թե ինքնիշխան երկրի պատասխանատուի, այլ «ռուսական չուլանի» պահակի կարգավիճակով: Մենք գործ ունենք ոչ թե դիվանագիտության, այլ դրա «չուլանային» ձևախեղման հետ: Ու զարմանալի չի լինի, որ «հայկական օրակարգը» բացակա լինի ոչ միայն իրանական ընտրություններում, այլ նաև` Թեհրանի ռեգիոնալ ծրագրերում:
