Իսկական քաղաքականությունը կերտվում է Մաշտոցի պուրակում (տեսանյութ)

Ուղղումները տեսեք ստորև:

«Առաջին լրատվական»-ի «Դիսկուրս» հաղորդաշարի հյուրերն են սոցիոլոգ, ՀԱԿ անդամ Գայանե Ղազարյանը և ՄԻԺ-ի փոխնախագահ, քաղաքագետ Գոռ Հակոբյանը:

Հ. Բ.- Դուք Մաշտոցի պուրակում սկսված արդեն տևական պայքարի մասնակիցներից եք և, հետևելով պուրակում Ձեր ծավալած գործողություններին, այնպիսի տպավորություն է ստեղծվում, որ Ձեզ համար ընտրություններ չկան, կարծես առջևում խորհրդարանական ընտրություն չէ. դիտավորյա՞լ եք անտեսում ընտրական պրոցեսը, թե՞ պարզապես չեք նկատում քաղաքացիական այս պայքարի մեջ:

Գ. Հ.- Որևէ դիտավորություն չկա։ Մեր նպատակն է ձևավորել այլընտրանք, հաստատել սահմանադրական կարգը, կենսագործել մեր իրավունքները: Փորձում ենք կերտել նոր քաղաքացիական պետություն կամ դնել դրա հիմքերը, փորձում ենք օրակարգային հարց դարձնել հանրային սեփականության և հանրության խնդիրները: Եվ այս ամենի համատեքստում նկատում ենք, որ քաղաքական դաշտը չի արձագանքում նման հարցադրումներին, քաղաքական ուժերը  չեն անդրադառնում մեր բարձրացրած հարցերին, և այդ իմաստով մեր հարաբերությունները չեն ստացվում: Մենք ասում ենք՝ իսկական քաղաքականությունը այս պահին կերտվում է Մաշտոցի պուրակում, իսկական քաղաքական գործընթացները սկիզբ են առնում Մաշտոցի պուրակում՝ այն իմաստով, որ այն հարցերը, որոնք ավելի հուզում են հանրության տարբեր խմբերին, ավելի շատ արծարծվում են Մաշտոցի պուրակում՝ իհարկե, սիմվոլիկ իմաստով: Այդ պատճառով էլ ընտրությունները կարծես թե դառնում են երկրորդական, որովհետև մենք կարծում ենք, որ այդ հարցերը չեն կարող լուծվել ընտրությունների միջոցով: Մեր պայքարի արդյունքներն ու հաջողությունները կարող են նոր քաղաքացիական պետության ստեղծման հիմքը լինել:

Հ. Բ.- Բայց չէ՞ որ, օրինակ, քաղաքական ուժերն էլ են հռչակել, որ իրենց նպատակը սահմանադրական կարգի հաստատումն է: Գայանե Ղազարյանը, անդամակցելով ՀԱԿ-ին, թերևս կհաստատի, որ իրենց նպատակը նույնպես սահմանադրական կարգի հաստատումն է: Այդ դեպքում ինչո՞ւ չեն համատեղվում քաղաքացիական և քաղաքական  գործընթացները:

Գ. Ղ.- Նախ՝ մի ճշգրտում. ես ՀԱԿ-ի անդամ չեմ: ՀՀ-ում քաղաքականացումից մեծ վտանգ են զգում բոլոր նրանք, ովքեր փորձում են որևէ քաղաքական կամ սոցիալական հարց լուծել: Երևի հաճախ լսած կլինեք, որ քաղաքացիական շարժումներն ասում են՝ եկեք չքաղաքականացնենք մեր պայքարը, բայց իրականում խնդիրն այն է, որ քաղաքացիական հարցերը քաղաքական դաշտից դուրս չեն կարող լուծվել, որովհետև ինքնին քաղաքացիական դաշտը կարգավորում է հասարակության, անհատի, պետության միջև փոխհարաբերությունները: Այսինքն՝ քաղաքացիական հարց հնարավոր չէ, չէ,՞ բարձրացնել օրինակ՝ տանը, ընտանիքում կամ նույնիսկ սեփական ձեռնարկությունում: Բոլոր քաղաքացիական հարցերը բարձրացվում են պետության ղեկավարության, նախարարությունների, ԱԺ-ի դաշտում, որովհետև դրանք պահանջում են կամ օրենսդրական լուծում, կամ օրենսդրական փոփոխություն: Հետևաբար, երբ քաղաքացիական շարժումներն ասում են՝ մենք չպետք է քաղաքականացնենք մեր պայքարը, իրենք, ըստ էության, ասում են որևիցե գիտելիք և միտք չպարունակող նախադասություն, որովհետև հնարավոր չէ քաղաքացիական հարցերը լուծել քաղաքական դաշտից դուրս: Ըստ էության, երբ նրանք ասում են՝ եկեք չքաղաքականացնենք պայքարը, նրանք հավանաբար նկատի են ունենում քաղաքականության ինչ-որ շատ նեղ սահման և պարզապես ուզում են իրենց ապահովագրել, որովհետև ՀՀ-ում քաղաքականությամբ զբաղվելը, դեռևս Սովետական Միությունից մնացած մշակույթի համաձայն, վնասակար և արգելված գործունեություն է:

Հ. Բ.- Իսկ գուցե պատճառն այն է, որ ՀՀ քաղաքական դաշտում պայքարը տևական ժամանակ որևէ արդյունքի չի՞ հանգեցրել:

Գ. Ղ.- Եկեք չքաղաքականացնենք ասելով՝ երբեմն նկատի են ունենում  չկուսակցականացնելու հանգամանքը: Այս տեսակետից ես կարող եմ ինչ-որ չափով համաձայնել՝ հաշվի առնելով հայաստանյան իրականությունը, որովհետև կուսակցությունները, այո, շատ հաճախ տվյալ հարցերին անդրադառնում են միայն ընտրական շրջանում, դրանք ծառայեցնում են իրենց շահերին, իսկ հետո անմիջապես մոռանում: Բայց հայաստանյան իրականությունից վերանալու դեպքում անգամ հնարավոր չէ քաղաքացիական հարցերը չկուսակցականացնել, որովհետև կուսակցություններն ունեն գաղափարախոսություններ, և ըստ այդմ էլ՝ քաղաքացիական հարցերը պետք է լուծվեն: Օրինակ՝ էկոլոգիական հարցերը պետք է բարձրացնել Կանաչների կուսակցության միջոցով, եթե նրանք իսկապես կուսակցություն են, ոչ թե իշխանական և նյութական հարցեր լուծող անհատների համախմբում: Կամ, օրինակ, սոցիալական հարցերը պետք է լուծվեն սոցիալիստական կուսակցությունների միջոցով: Այսինքն՝ երբ ասում ենք՝ եկեք չկուսակցականացնենք պայքարը, ինչ-որ իմաստով սխալ արտահայտություն ենք թույլ տալիս:

 Գ. Հ.- Ես մի ճշտում անեմ. քաղաքացիական շարժումները միշտ ընդգծել են, որ իրենց ցանկացած գործողություն քաղաքական գործընթաց է: Նախ՝ պետք է սահմանել, թե ինչ է քաղաքականությունը, որովհետև դա ընկալում են նեղ իմաստով՝ զուտ կուսակցական պայքարի իմաստով: Քաղաքականությունը ոչ միայն քաղաքացու և պետության կամ իշխանության միջև եղած փոխհարաբերությունն է, այլ նաև անհատների միջև եղած փոխհարաբերությունը: Քաղաքականությունն այն տեխնոլոգիան ու մեթոդն է, երբ հասարակության մեջ մարդիկ կարողանում են հարաբերվել, ստեղծել համակեցության նորմեր: Սա քաղաքականության լայն սահմանումն է: Մենք միշտ շեշտում ենք, որ մեր քաղաքացիական նախաձեռնությունները իրենք են ստեղծում քաղաքական նոր գործընթացներ. Մաշտոցի պուրակում ստեղծվել են մի շարք քաղաքական գործընթացներ: Շեշտում ենք նաև, որ ապակուսակցական ենք, իսկ այն հարցադրմանը, թե քաղաքացիական շարժումները առանց կուսակցությունների չեն կարող հարցերին լուծում տալ, ուզում եմ հիշեցնել. 30- 40 տարի առաջ հետևյալ կերպ էին լուծում հասարակության կողմից բարձրացված խնդիրները. հանրության մեջ առաջանում էր խնդիր, տարբեր քաղաքացիական ուժեր կամ հանրության ինչ-որ մաս հարցը բարձրացնում էր, ձևակերպում, մտցնում էին հանրային օրակարգ, հարցը քննարկվում էր, որի հիման վրա կուսակցությունները, որոնք այն ժամանակ կապը չէին կտրել հանրության հետ, կարողանում էին քաղաքական ձևակերպում տալ խնդրին և լուծել։ Վերջին ժամանակաշրջանում ոչ միայն Հայաստանի, այլ նաև միջազգային քաղաքական փորձը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ այնտեղ կուսակցությունները չեն կարողանում լիարժեք արձագանքել հանրության բարձրացրած խնդիրներին։ Այդ նպատակով նոր մեթոդներ են մշակվում՝ լուծելու համար հանրության բարձրացրած խնդիրները։ Ըստ այդմ՝ խնդիրների լուծման միակ տարբերակը կուսակցությունները չեն, դրանք նույնիսկ երկրորդական, երրորդական դեր են կատարում: Այսինքն՝ քաղաքացիական շարժումները կարող են հարցերը լուծել առանց որևէ կուսակցության հետ հարաբերվելու: Սա միանշանակ է։ Իսկ ինչ վերաբերում է այն հարցին, թե ՀՀ-ում կուսակցությունները նույնպես  սահմանադրական կարգ հաստատելու փորձեր են անում, ապա ՀՀ-ում որևէ կուսակցություն չի հայտարարել սահմանադրական կարգ հաստատելու մասին, իսկ եթե նույնիսկ այդ մասին բարձրաձայնել են, ապա, ինչպես տեսնում ենք, 20 տարվա ընթացքում որևէ կուսակցություն՝ լինի իշխանական, թե ընդդիմադիր, նոր, թե հին, չի կարողացել դա անել: Սա վկայում է այդ հարցը լուծելու նրանց սնանկության և անկարողության մասին: Այդ իմաստով քաղաքացիական նախաձեռնությունները իրենց ձեռքն են վերցնում խնդիրը, հայտարարում են՝ դուք չկարողացաք անել, բայց մենք չենք ուզում այս երկիրը անտեր թողնել, մենք հայտարարում ենք, որ այս երկրի տերն ենք, պատասխանատու ենք երկրի ապագայի համար և ստեղծելու ենք միջոցներ, մեխանիզմներ՝ երկիրն ավելի բնակելի, ավելի հաճելի դարձնելու համար, որտեղ կհարգեն մարդու իրավունքները, արժանապատվությունը:

Հ. Բ.- Դուք նշեցիք, որ քաղաքականությամբ եք զբաղվում, սակայն այլ ձևի և բովանդակության: Բայց ի վերջո՝ դա չի՞ հանգեցնի քաղաքականության իրացման դասական ձևի, այսինքն՝ կուսակցական գործունեության: Ի՞նչ ձևի մեջ եք պատկերացնում նպատակների վերջնական իրագործումը: Երևի թե ապակուսակցականների կուսակցությո՞ւն ստեղծվի:

Գ. Հ.- Տեսեք, հետաքրքիր պրոցես է կատարվում Մաշտոցի պուրակում. այն դարձել է հարթակ, որտեղ նաև ստեղծվում են այլընտրանքներ: Քաղաքացիական արդար և անկախ դատարանի ստեղծումը արդարադատության համակարգի այլընտրանք է՝ ցույց տալու, թե ինչպես կարելի է պաշտպանել հանրային շահը: Նույն ձևով կառավարման համակարգում կարող են նոր մեխանիզմներ ստեղծվել:   Այսինքն՝ մենք ազատ ենք, բաց ենք՝ ստեղծելու այլընտրանքներ, կառավարման նոր հիմքեր: Մենք փորձում ենք ազատվել սահմանափակումներից, այսինքն՝ կա հանրություն, կուսակցություն, ընտրությունների արդյունքում ձևավորվում է իշխանությունը, և հարցը լուծվում է: Մենք փորձում ենք ավելի ազատ լինել:

Գ. Ղ.- Ի վերջո, քաղաքացիական շարժումները անընդհատ հայտարարում են, թե չեն պատրաստվում հարցը քաղաքականացնել, հետո նրանց բացատրվեց, որ չեք կարող չքաղաքականացնել, առավելագույնը կարող եք չկուսակցականացնել։ Հետո իրենք հայտարարում են, թե չեն կուսակցականացնում պայքարը, բայց, ի վերջո, նորից բոլոր քաղաքական կուսակցությունները՝ բացառությամբ ՀԱԿ-ի, իրենց հետ են, իրենց կողքին։ Ես ուղղակի ուզում եմ ասել, որ դրանով քաղաքացիական շարժումները անուղղակի  հաղորդագրություն են ուղարկում, որ միակ քաղաքական ուժն իրականում Հայ ազգային կոնգրեսն է:

Հ. Բ.- Նման պաշտոնական հայտարարություն կամ պաշտոնական դիրքորոշում հրապարակվե՞լ էքաղաքացիական նախաձեռնությունների կողմից՝ այս կամ այն իշխանական կամ ընդդիմադիրկուսակցությունների վերաբերյալ:

Գ. Հ.- Չեմ կարծում, որ քաղաքացիական շարժումները վերածված լինեն կառույցի, որն  ունենա ղեկավար, հասարակայնության հետ կապերի վարչություն կամ առանձին բաժին, որը որոշում կկայացնի:

Հ. Բ.- Ինչո՞ւ եք ստանդարտ ձևի մեջ մտել, Գայանե. կուսակցություն, ընտրություններ, ցուցակ:

Գ. Հ.- Ես նախ՝ չասացի, որ միայն կուսակցությունների միջոցով պետք է հարցերը լուծել, ուղղակի ասացի, որ դասական իմաստով կարելի է լուծել՝ քաղաքացիական շարժում-կուսակցություն միասնության մեջ, եթե այդպիսիք կան:

Հ. Բ.- Հայաստանում ավելի շատ նկատվում է խանդ՝ քաղաքացիական շարժումների նկատմամբ:Հետևելով սոցիալական ցանցերում ծավալված քննարկումներին, մամուլի հրապարակումներին, կարելի է նկատել, որ քաղաքական ուժերը՝ մասնավորապես հիմնական ընդդիմություն համարվող ՀԱԿ-իհամակիրները, բավական խանդով են վերաբերվում քաղաքացիական ճակատում տեղի ունեցողգործընթացներին:

Գ. Ղ.- Դուք ասացիք՝ ոչ մի կուսակցություն չի հայտարարել սահմանադրական կարգը հաստատելու մասին: ՀԱԿ-ը, որ կուսակցություն չէ, կուսակցությունների և ազատ քաղաքացիների միավորում է, հայտարարել է, որ պատրաստվում է վերականգնել սահմանադրական կարգը: Դիտարկելով  քաղաքացիական  շարժումները՝ բոլորովին այլ միտում ենք տեսնում. ոչ թե խանդ կա քաղաքական կուսակցությունների կողմից, այլ որոշակի վախ, տագնապ քաղաքացիական շարժումների նկատմամբ, որոնք ոչ նպաստավոր հարաբերությունների մեջ են իշխանությունների հետ: Այսինքն՝ քաղաքացիական շարժումները ենթադրում են, որ, կապի մեջ մտնելով իշխանությունների հետ, իրենք թուլացնում են իրենց դիրքերը և հետևաբար խուսափում են ցանկացած քաղաքական ուժի աջակցությունից: Այսինքն՝ ես այստեղ տեսնում եմ ոչ թե այլընտրանք ստեղծելու միտում, ցանկություն, այլ գործը անշառ ձևով կազմակերպելու ցանկություն: Հենց այդ պատճառով էլ քաղաքացիական շարժումները համառորեն շարունակում են հայտարարել, որ իրենք չեն քաղաքականացնում իրենց շարժումները, որը ինքնին արդեն անմիտ նախադասություն է, քանի որ հարցի լուծումը հենց քաղաքական դաշտում է: Երբ նշում են, թե չեն ուզում կուսակցականացնել շարժումը,  ապա նկատի են ունենում միայն ՀԱԿ-ին, որովհետև նրանք բոլորովին բացասաբար չեն  հակազդում, երբ իրենց ակցիային մասնակցում են, ասենք, «Ժառանգություն», Դաշնակցություն կուսակցությունների, «Սարդարապատ» նախաձեռնության ներկայացուցիչները: Ուստի ես տեսնում եմ մեկ մտավախություն՝  հեռու մնալ իշխանությունների համար ոչ հաճելի քաղաքական ուժերից, որպեսզի իրենց վրա ավելի քիչ հարվածներ վերցնեն և ավելի հեշտ լուծեն հարցերն իշխանությունների հետ:

Գ. Հ.-  Նորից եմ ասում, որ քաղաքացիական նախաձեռնությունները բազմիցս հայտարարել են, որ մեր գործունեությունը կապված է քաղաքականության հետ: Մաշտոցի պուրակում ստեղծվել են նոր քաղաքական պրոցեսներ, մենք որևէ քաղաքական գործընթացից չենք խուսափում, ընդհակառակը՝ մենք նորերն ենք ստեղծում: Մենք միշտ շեշտել ենք, որ սա ապակուսակցական է, և դա վերաբերում է բոլոր տեսակի կուսակցություններին՝ իշխանական և ընդդիմադիր:

Գ. Հ.- Տեսեք՝ խնդիրը որն է. կա ընդհանուր շահ, այն է՝ հանրային ունեցվածքի և սեփականության խնդիրը, որը կարող է միաբանել տարբեր տեսակի մարդկանց՝ անկախ նրանց քաղաքական, կուսակցական, սեռական, ռասայական տարբերությունից: Սա հստակ է, և շարժման մեջ կան տարբեր տեսակի քաղաքական համոզմունքների տեր մարդիկ, և այդ իմաստով դաշտը լրիվ բաց է: Բայց շարժումներում առկա է մի ընդհանուր գիծ, այն է՝ համագործակցությունը կուսակցությունների հետ բացակայում է: Մենք ասում ենք՝ իսկական քաղաքականությունը այսօր կերտվում է Մաշտոցի պուրակում:

Հ.Բ.- Սկզբունքայի՞ն է որևէ կուսակցության հետ համագործակցության մերժումը, թե՞ կախված է նրանից,թե կուսակցությունը համագործակցության ինչ մոդել կառաջարկի:

Գ. Հ.- Խնդիրն այն է, որ մենք սկզբունքորեն չենք դիմում որևէ կուսակցության: Եթե որևէ կուսակցություն կարիք ունի դիմելու, թող հրապարակավ հայտարարի, ձևակերպի իր խնդիրը, այդ ժամանակ կպատասխանենք: Մինչ օրս որևէ կուսակցություն որևէ նախաձեռնության վերաբերյալ որևէ դիրքորոշում և հայտարարություն չի արել:

Հ. Բ.- Մամուլում տեղեկություններ էին հրապարակվում, որ քաղաքացիական շարժման ակտիվիստներինառաջարկել էին ներգրավվել ընտրական ցուցակներում և մասնակցել ընտրական գործընթացին: Արդյոքակտիվիստներին նման առաջարկներ եղե՞լ են։

Գ. Հ.- Անձամբ ինձ նման առաջարկ չի եղել: Քանի որ ընտրական ցուցակներն արդեն հրապարակվել են, ապա գիտենք, որ մեր ընկերները ընդգրկված չեն: Այսինքն՝ չգիտեմ, հնարավոր է՝ նման առաջարկներ եղել են, բայց  իրենք մերժել են: Երբ ասում եմ՝ կուսակցությունը պետք է  հայտարարությամբ հանդես գա, արտահայտի իր դիրքորոշումը, ներկայացնի աջակցելու մեխանիզմը, դա զուտ նախընտրական ցուցակներում մարդ ընդգրկելու համար չէ: Նրանք կարծում են, թե առաջարկելով ընդգրկվել նախընտրական ցուցակներում՝ իրենք գործընթաց են սկսում: Իրականում, սակայն, դա ամենափոքրիկ մասն է, երբ ընդգրկվում են համամասնական ցուցակներում, և չափորոշիչ չէ։

Հ. Բ.- Իսկ ո՞րն է չափորոշիչը:

Գ. Հ.- Չափորոշիչն այն է, որ քաղաքացիական նախաձեռնությունների հստակ նպատակներին, խնդիրներին, լուծման հստակ ուղիներին կուսակցությունները պետք է հստակ դիրքորոշում ունենան, արտահայտեն իրենց կարծիքները:

Գ. Ղ.- Արտահայտել են: Հենց ՀԱԿ-ն արտահայտել էր իր աջակցությունը բնապահպանական  քաղաքացիական շարժումներին, հիշում ենք, թե դա ինչ արձագանք ունեցավ շարժման անդամների շրջանում: Կարծեմ՝ դրել էին լինքը, և ծավալվեց մի սարսափելի ագրեսիվ, հիստերիայի  հասնող արձագանք, և ի վերջո այդ հղումը հանվեց էջից: Ցավոք, չեմ հիշում, Թռչկանի հետ էր կապված, թե ոչ, բայց բնապահպանական ակցիա էր: Ամեն դեպքում ես քաղաքացիական շարժումների մեջ տեսնում եմ բացասական վերաբերմունք միմիայն ՀԱԿ-ի նկատմամբ, նաև՝ նրա համակիրների:

Հ. Բ.-  Գայանե, իսկ արդյոք Կոնգրեսի հանդեպ նման վերաբերմունքը պայմանավորված չէ՞ այն հանգամանքով, որ այն  իրեն  հռչակել է  քաղաքական ընդդիմադիր դաշտի գերակա ուժ, և եթե նույնիսկանում է համագործակցության որևէ քայլ, ապա դա  անում է ինչ-որ ենթատեքստով՝ ակնհայտորենունենալով այդ գերակայության ակնարկը: Արդյոք դա չէ՞ պատճառը, որ որոշակի ընդգծվածդիմադրություն կա Կոնգրեսի հանդեպ:

Գ. Ղ.- Իսկ որտե՞ղ կա նման պաշտոնական հաղորդագրություն, թե Կոնգրեսը  միակ ընդդիմադիր ուժն է: Բանն այն է, որ պետք է կարողանանք տարբերակել օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ փաստերը: Օբյեկտիվորեն ՀԱԿ-ը հայ ընդդիմադիր դաշտի գերակա ուժն է միայն  այն պատճառով, որ այն իրենից ներկայացնում է անհատ քաղաքացիների և քաղաքացիական նախաձեռնությունների համախմբվածություն: Բայց ես նման որևէ պաշտոնական հաղորդագրություն չեմ տեսել: Եթե Կոնգրեսը հայտարարում է՝ մենք պետք է  վերականգնենք սահմանադրական կարգը, իսկ դա ողջ պետության կազմակերպման մեխանիզմն է, քաղաքացիական ցանկացած հարց, որը օրենսդրական դաշտում է, տեղավորվում է հռչակված նպատակի մեջ, ապա դա օբյեկտիվ փաստ է:

Հ. Բ.- Այսինքն՝ քաղաքացիական ճակատում չե՞ն կարող ասել, թե իրենց նպատակն էլ է սահմանադրականկարգի հաստատումը, և դուք պետք է տեղավորվեք մեր մոտեցումների և  մեթոդաբանության մեջ:

Գ. Ղ.- Տեղավորվել չեն կարող, քանի որ ՀԱԿ-ը բարձրացնում է ավելի բազմաբնույթ հարցեր. Թռչկանի կամ Մաշտոցի պուրակի, քաղբանտարկյալների կամ օրինականության հաստատման հարցերը  չեն կարող տեղավորվել Թռչկանի մեջ, իսկ հակառակը կարող է լինել:

Գ. Հ.- Թռչկանը ավելի սպեցիֆիկ խնդիր է: Երբ մենք ասում ենք՝ ապամոնտաժեք բուտիկները, հասկանում ենք այն, որ հասարակության բազմաթիվ շերտեր չեն կարողանում  կենսագործել իրենց սահմանադրական իրավունքը: Մենք բուտիկ ասելով հասկանում ենք այն, որ հանրային սեփականությունը մասնավորեցվում է և ստորադասվում մասնավոր սեփականությանը, երբ ասում ենք՝ բուտիկ, հասկանում ենք, որ ազգային հարստությունները՝ ընդերքի հարստությունները, չեն օգտագործվում ողջամիտ կերպով և թալանվում են ոչ միայն  ներքին, այլև արտաքին մասնավոր ընկերությունների և օլիգարխիայի կողմից:

Հ. Բ.-  ՀԱԿ-ն ասում է, որ այդ հարցերը չեն լուծվի, եթե չլուծվի իշխանափոխության գլոբալ խնդիրը: Չիկարող անօրինական իշխանությունը օրինական քայլեր կատարել և բավարարել քաղաքացիներիօրինական պահանջները:

Գ.  Հ.- «Դե, մինչև իշխանությունը չփոխվի, ոչ մի բան չի լինի». հայ հանրությունն ամեն ինչ կապում է իշխանափոխության հետ: Մենք ավելի խորքային կերպով ենք հարցին մոտենում և կարծում ենք, որ խնդիրը համակարգային փոփոխության մեջ է: Պետք է փոխվի համակարգը: Հարցը միայն  իշխանափոխության մեջ չէ: Եթե մարդկանց մոտ չլինի իրավագիտակցություն, եթե չհասկանան, որ իրենք են այս երկրի տերը, եթե չսկսեն մտածել, որ ապագան և երազանքները պետք  է կապել այս երկրի հետ, որևէ իշխանափոխություն չի կարող հարցին լուծում տալ։ Մարդիկ չպետք է թույլ տան, որ իրենց արժանապատվությունը որևէ մեկը ոտնահարի, պետք է  իրենց հարստության և սեփականութայն տերը լինեն, պայքարեն դրա համար, ըմբոստ լինեն, կենսագործեն իրենց քաղաքացիական  պարտավորությունները և իրավունքները։

 Հ. Բ.- Ձեզ նման երիտասարդները բազմաթիվ են Կոնգրեսի շարքում, և նրանք նույն  նպատակներն ենհետապնդում։ Ի՞նչն է պատճառը, որ միմյանց հավատալու մեխանիզմը չկա և նույնիսկ միմյանցլրացնելու մեխանիզմը գտնելու փորձ չկա, թե՞ արդեն փորձել եք, բայց չի ստացվել:

Գ. Հ.- Խնդիրն այն է, որ դուք ասում եք՝ չկա համագործակցություն, բայց ես պետք է նշեմ, որ քաղաքացիական շարժումների անդամների և ՀԱԿ-ի համակիրների մեծ մասը համագործակցում են: Այսինքն՝ և՛ Մաշտոցի պուրակի, և՛ Թեղուտի, և՛ Թռչկանի հարցում անդամները շատ էլ լավ համախմբվում են: Այնտեղ կան և՛ Կոնգրեսի անդամներ, և՛ Կոնգրեսում կան քաղաքացիական նախաձեռնությունների անդամներ: Ես կարծում եմ՝ տվյալ դեպքում խանգարողը հասարակության մեջ եղած այն մտայնությունն է, որ որևէ քաղաքական տանիքի տակ գործունեություն ծավալելը վտանգավոր է: Սա բնական է, քանի որ Սովետական Միության մտայնությունը դեռ հաղթահարված չէ: ՀԱԿ-ը քաղաքական կուսակցությունների և ազատ անկուսակցական քաղաքացիների համախմբում է:

Հ. Բ.-Ի վերջո պե՞տք է գտնվի քաղաքական համակարգի և քաղաքացիական շարժումների միջևհամագործակցության ինչ-որ  բանաձև: Արդյոք առանց այդ բանաձևը գտնելու և համատեղելուապարդյուն չե՞ն երկուստեք տեղի ունեցող  գործընթացները:

Գ. Հ.-  Իրականում քաղաքացիական գործունեությունը չի կարող քաղաքականից դուրս լինել:  Քաղաքականը քաղաքացիականից կարող է դուրս լինել, քանի որ քաղաքացիական գործունեությունը ենթադրում է պրոբլեմների բարձրացում քաղաքականի առջև: Քանի դեռ քաղաքացին խուսափում է զբաղվել քաղաքականությամբ՝ նրանում վտանգ կամ վախ տեսնելով, նա չի կարող որևէ խնդիր լուծել:

Հ. Բ.- Գոռ, պե՞տք է արդյոք գտնել այդ բանաձևը, թե՞ Դուք ընդհանրապես քաղաքացիական հիմքի վրապատկերացնում եք նոր քաղաքական համակարգի ձևավորում:

Գ. Հ.- Քաղաքացիական նախաձեռնությունների մեջ տարբեր շերտեր և խմբեր կան: Մի խումբը կարծում է, որ ներկա կուսակցական համակարգը՝ կապ չունի ընդդմիադիր, թե իշխանական, անցյալում է, և այս քաղաքացիական նախաձեռնությունները կարող են որևէ հարթակ լինել  նոր քաղաքացիական ուժերի ձևավորման համար՝ հենց իրենց միջից: Մի մասը կարծում է, որ կարող են առաջ գալ որոշ սկզբունքային հարցեր, որոնց շուրջ կարող են միավորվել քաղաքացիական նախաձեռնությունները և կուսակցությունները՝  կոնկրետ հարցերի լուծման համար: Այսինքն՝ եթե կա որևէ խնդիր, որի շուրջ քաղաքացիական նախաձեռնությունները և որևէ կուսակցություն ունեն  նույն արժեքային մեխանիզմը և կարողանում են գտնել համագործակցության նույն եզրերը, գուցե և հնարավոր է համագործակցություն քաղաքական կուսակցությունների հետ, անկախ նրանից՝ ընդդիմադիր են, թե իշխանական: Քաղաքացիական նախաձեռնությունների մի խումբ կա, որը կարծում է, թե  խնդիրը ընդհանրապես  քաղաքական ուժերի հետ համագործակցությունը չէ, նույնիսկ եթե սկզբունքային և աշխարհայացքային հարցերում կան ընդհանուր եզրեր: Կա նույնիսկ խումբ, որը բացառում է ցանկացած պետական կառավարման համակարգ: Քաղաքացիական նախաձեռնությունները բազմաշերտ են, բայց կա մի սկզբունք, որը միավորում է բոլորին: Քաղաքացիական նախաձեռնությունները նշում են, որ կան շերտեր, որոնք քաղաքականությամբ զբաղվելը և կուսակցականությունը շփոթում են՝ նույն տեղում են տեսնում: Դրա համար մենք ասում ենք, որ սրանք քաղաքական գործընթացներ են: Քաղաքացիական գործընթացները զբաղվում են քաղաքականությամբ, բայց ոչ կուսակցականությամբ։

 

Հաղորդաշարն իրականացվում է «Բաց հասարակության հիմնադրամներ-Հայաստան»-ի ֆինանսական աջակցությամբ: