«Առաջին լրատվականի»-ի զրուցակիցն է ԱԺ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի անդամ, ՀՀԿ պատգամավոր Շիրակ Թորոսյանը:
– Պարոն Թորոսյան, այս տարի, Թուրքիան ստանձնեց ԵԽԽՎ-ի արտաքին գործերի նախարարների խորհրդի նախագահի պաշտոնը: Սա շատ կարևոր օղակ է ղարաբաղյան հարցում Հայաստանին անկյուն հրելու համար: Ի՞նչ եք կարծում, այս իրավիճակում որո՞նք պետք է լինեն Հայաստանի քայլերը:
– Մտահոգությունը` այս հարցի հետ կապված, վերաբերում է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությանը, քանի որ Եվրոպայի խորհրդի Խորհրդարանական վեհաժողովը լուրջ ազդեցություն ունի միջազգային գործընթացների և իրադարձությունների վրա: Բայց ամեն դեպքում կարծում եմ, որ մեր դիրքերը ամուր են, որովհետև մենք միջազգային իրավունքների հիմնարար սկզբունքներով ենք առաջնորդվում: Մասնավորապես միջազգային իրավունքի 10 հիմնարար սկզբունքերից մեկով` ազգերի ինքնորոշման սկզբունքով: Իսկ ղարաբաղյան հակամարտությունը այսօր փորձում են լուծել Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպությունները` ԵԱՀԿ-ն, որի Մինսկի խումբը ստեղծված է լուծելու ղարաբաղյան հակամարտությունը: Չնայած ադրբեջանցիները` թուրքերի աջակցությամբ, բազմիցս փորձեր կատարել են ղարաբաղյան հակամարտությունը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձևաչափից փոխադրել այլ հարթություն, որտեղ իրենք ավելի ճկուն և ավելի հաջող գործունեություն կարող են ծավալվել: Հիշենք, որ մասնավորապես փորձեր արեցին այն տեղափոխել ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեա: Հիմա վստահ մտահոգություն կարող եմ հայտնել, որ նրանք կփորձեն նաև ղարաբաղյան հակամարտության լուծման գործընթացի մեջ ներքաշել վերոնշյալ կառույցը, որի ղեկավարը արդեն թուրք է: Այսինքն` ԵԽԽՎ Նախարարների կոմիտեին: Մենք պարզապես պետք է շարունակենք մեր դիրքորոշումը պահպանել: Այն է` լուծել ղարաբաղյան հակամարտությունը խաղաղ ճանապարհով, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում: Ինչպես նաև լուծել միջազգային իրավունքի հիմնարար նորմի` ազգային ինքնորոշման իրավունքի սկզբունքներով:
– Այս գործընթացներում և ստեղծված իրավիճակում Մարտի 1-ի և քաղբանտարկյալների առկայությունը թուրքերի կողմից կարո՞ղ է ճնշման միջոց լինել հենց մեր նկատմամբ:
– Ես կարծում եմ` Հայաստանի ներքաղաքական խնդիրները այս առումով շահարկման առարկա չեն կարող դառնալ, քանի որ այդ առումով Ադրբեջանը 1000 անգամ ավելի վատթար վիճակում է: Եթե Հայաստանի ներքաղաքական խնդիրները շահարկվեն, ապա առաջին հերթին պետք է շահարկեն Ադրբեջանի ներքաղաքական խնդիրները, որը փաստացի խանության կարգավիճակում է հայտնվել` իր միապետի գլխավորությամբ: Ժողովրդավարության առումով մենք ինչ խնդիրներ էլ որ ունենանք, միևնույն է, Ադրբեջանից 1000 անգամ ավելի լավ վիճակում ենք:
– Ամերիկյան Freedom House ոչ կառավարական կազմակերպությունը, որը, բավական ազդեցիկ է կառավարման շրջանակներում, աշխարհի ճանաչված պետություններում և չճանաչված միավորումներում ազատության մասին իր հերթական տարեկան զեկույցում Լեռնային Ղարաբաղը դասել է ոչ ազատ երկրների շարքում: Սա ի՞նչ ազդեցություն կարող է ունենալ ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացում:
– Ես հարգում եմ արևմտյան արժեքները և արևմտյան արժեքների նկատմամբ իմ հարգանքն էլ պայմանավորված է նրանով, որ այդ արժեքների հիմքում ժողովրդավարությունն է, խոսքի ազատությունը, մարդու իրավունքների պաշտպանությունը: Բայց միևնույն ժամանակ հակված չեմ ամբողջովին մեծ կախման մեջ դնել նրանց գնահատականը: Գիտեք ինչու, շատ հաճախ Արևմուտքի գնահատականները երկակի ստանդարտներով են ներկայացվում: Օրինակ` ես բազմիցս փաստերով ու ապացույցներով հայտարարել եմ, որ Վրաստանում ազգային փոքրամասնությունների իրավունքները կոպտորեն ոտնահարվում են: Բայց նույն այդ Freedom House-ը, նույն այդ արևմտյան տարբեր գնահատող կառույցները, կազմակերպությունները, իրավապաշտպան հաստատությունները անընդհատ խուսափում են տալ համարժեք գնահատական Վրաստանի իշխանությունների ազգային փոքրամասնությունների, տվյալ դեպքում հակահայ քաղաքականությանը: Գնահատական չեն տալիս, որովհետև Արևմուտքն ի դեմս Վրաստանի քաղաքական շահեր ունի: Հետևաբար ես արևմտյան գնահատականները համարում եմ երկակի ստանդարտներով գնահատականներ: Ես միաժամանակ չեմ ասում, որ եթե ասել են, որ Լեռնային Ղարաբաղը անազատ երկրների շարքում է` դա սխալ է: Բայցևայնպես, այդ գնահատականների մեջ չափազանցություն կա:
– Այս դեպքում, ԼՂ-ն դասելով ոչ ազատ երկրների շարքում, ի՞նչ երկակի ստանդարտների մասին է խոսքը:
– Երկակի ստանդարտները գործադրում են, որպեսզի հետագայում ճնշում գործադրելու տեղ ունենան: Վաղը-մյուս օրը, եթե խնդիր ունենան հակամարտության լուծման գործընթացում Հայաստանի կամ Ղարաբաղի հետ կապված, նշեն, որ դուք այս խնդիրներն ունեք:
– Այս գնահատականները կարո՞ղ են պայմանավորված լինել նրանով, որ ԼՂ հակամարտության հարցում առաջիկայում ակտիվություն կարելի է սպասել:
– Ինչ վերաբերում է խնդրի լուծման ակտիվությանը` գիտեք, մենք արդեն 10 տարի է նույն բանն ենք ասում, որ ակտիվություն է նկատվում, այս տարի խնդիրը լուծվելու է, բայց տարիները անցնում են, և հաջորդ տարի շարունակում ենք ասել, որ այս տարի բեկումնային է լինելու: Փաստորեն, ստացվում է, որ այսօր ղարաբաղյան հակամարտությունը գտնվում է մի իրավիճակում, երբ ստատուս քվոյի կարգավիճակը առայժմ կողմերին բավարարում է, որովհետև Հայաստանը փաստացի տիրապետում է Ղարաբաղին: Իսկ Ադրբեջանը չի համարձակվում կտրուկ քայլերի գնալ, որովհետև առայժմ շահարկում է այն հարցը, որ ինքը պայքարում է Ղարաբաղը վերադարձնելու համար: Բայց եթե կտրուկ քայլերի գնաց, միջազգային իրավունքը, բնականաբար, մեր կողմն է շրջվում: Իսկ ռազմական լուծումը հեռանկարային չի համարում` մտավախություն ունենալով, որ նորից կպարտվի: Այս անգամ արդեն, բացի Ղարաբաղից, կարծում եմ, այլ կորուստներ կունենա: Հետևաբար չի ցանկանում վճռորոշ լուծումների գնալ: Իսկ միջազգային հանրությունը այս պահի դրությամբ տեսնելով կողմերի այս մոտեցումը ինքն էլ վճռական քայլերի չի գնում: Տպավորությունը, համենայնդեպս, այն է, որ ստատուս քվոն կողմերին առժամանակ առայժմ բավարարում է: Այդ իսկ պատճառով ակտիվացում այս հարցի շուրջ` որևէ փաստով, փաստարկով ես չեմ տեսնում: Բայց կանխատեսումները ամենաանշնորհակալ գործն է:
– Առաջիկայում ԵԽԽՎ ձմեռային նստաշրջանն է: Հայաստանում քաղբանտարկյալների հարցը մնում է բաց: Ի՞նչ եք կարծում, այս բացը որքանո՞վ կազդի Հայաստանի դիրքերի վրա առաջիկայում:
– Քաղբանտարկյալ տերմինը թեև վիճարկելի է, բայց, իհարկե, միջազգային կառույցներից կան ճնշումներ, խնդիրների հարուցում: Ամեն դեպքում հայտնի իրադարձությունների հետ կապված միշտ քննարկումներ եղել են և դրանց արդյունքում ձերբակալվածների մեծ մասը ազատ է արձակվել: Ես կարծում եմ, որ ամեն դեպքում Արևմուտքը այդ հարցերի շուրջ երկակի ստանդարտներ է ցուցաբերում: Օրինակ` ինչո՞ւ այդ մարդկանց համարում են քաղբանտարկյալներ, իսկ Վահագն Չախալյանի բանտարկությանը, ապօրինի ազատազրկմանը համարժեք գնահատական չեն տալիս:
– Դուք ցանկանում եք ասել, որ քաղբանտարկյալների առկայությունը նաև ԵԽԽՎ-ի՞ն է ձեռնտու:
– Ես կասեի քաղաքական իրադարձությունների ընթացքում ձերբակալված քաղաքացիներ: Գիտեք ինչ, եթե եվրոպական կառույցներն առաջնորդվում են երկակի գնահատման ստանդարտներով, ինչու չէ, կարող են այս հանգամանքը ևս հօգուտ իրենց շահերի ծառայեցնել:
