Ստացվել է այնպես, որ Խոդորկովսկու գործը Ռուսաստանում վերածվել է ներիշխանական պայքարի ինդիկատորի: Նրան շարունակում են պահել բանտում, ինչը նշանակում է, որ Ռուսաստանում շարունակում է իշխել Պուտինը: Իսկ դա էլ իր հերթին նշանակում է, որ Մեդվեդևը կամ ընդամենը Պուտինի ձեռքի խաղալիք շղարշ է, որ ներկայացվում է Արևմուտքին խաբելու համար, կամ էլ պարզապես Մեդվեդևը անկենսունակ մի քաղաքական գործիչ է, որն ի վիճակի չեղավ իր նախագահությունը վերածել իրական իշխանության, չնայած Արևմուտքի զգալի աջակցությանը: Ու արդեն ավելի ու ավելի հավանական է թվում, որ Ռուսաստանի նախագահի ընտրությանն այդ պաշտոնին կվերադառնա Պուտինը:
Համեայն դեպս, որքան մոտենում է այդ ընտրությունը, այդքան Պուտինն ավելի ու ավելի համարձակ ու բացահայտ է ակնարկներ անում իր առաջադրվելու հավանականության մասին: Իսկ Մեդվեդևի և Պուտինի համատեղ առաջադրումը գրեթե անհավանական մի բան է: Մեդվեդևը հապաղում է, նա անընդհատ ասում է, որ առաջիկայում կհայտարարի իր որոշման մասին, սակայն այդ առաջիկան չի գալիս: Բանը հասավ այնտեղ, որ բրիտանական հեղինակավոր մամուլը գրեց, թե Սկոլկովոյում Մեդվեդևի ասուլիսից հետո Պուտինը հաստատապես որոշել է առաջադրվել՝ կորցնելով վստահությունը Մեդվեդևի հանդեպ:
Դա ըստ երևույթին ուղղակի մեսիջ էր Մեդվեդևին, որ ժամանակն է որոշում կայացնել, քանի դա չի արել Պուտինը: Այդ գործընթացին վաղուց է, որ բավական հետաքրքրությամբ հետևում է Հայաստանի հասարակական-քաղաքական «բոմոնդը»՝ ելնելով այն նկատառումից, որ Ռուսաստանն օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ բազմաթիվ պատճառներից ելնելով մեծ ազդեցություն ունի Հայաստանի քաղաքական դաշտի վրա, և այդ երկրում առկա ներքաղաքական ստատուս-քվոն մեծապես կարող է կանխորոշել Հայաստանի քաղաքական պայքարի ելքը. որոշել, թե ով է Հայաստանում լինելու ասենք խորհրդարանական մեծամասնություն, ով է լինելու նախագահ, ով է լինելու ընդդիմություն:
Անշուշտ, այդ ամենը թերևս մի փոքր չափազանցություն է, քանզի ի վերջո Արևմուտքն էլ պակաս ազդեցություն չունի Հայաստանի քաղաքական դաշտի վրա, և բացի այդ՝ Հայաստանում ներկայումս կա բավականին ակտիվ հասարակություն և դինամիկ քաղաքացիական զարթոնք, ինչը հաշվի չառնել չեն կարող թե՛ Ռուսաստանը, թե՛ Արևմուտքը:
Հայաստանի հասարակությունը ներկայումս գործոն է թե՛ Հայ ազգային կոնգրեսի շուրջ համախմբված մասով, թե՛ քաղաքացիական տարբեր նախաձեռնությունների մասով, թե այլ քաղաքական ուժերի գործունեության մասով: Բայց, բոլոր դեպքերում պետք է արձանագրել, որ Հայաստանի միջավայրում ասենք շատ ավելի մեծ նշանակություն է տրվում օրինակ Պուտին, թե Մեդվեդև, քան ասենք Օբամա, թե մեկ այլ թեկնածու, կամ Սարկոզի-Մարի Լե Պեն դիլեմային: Ավելին, Հայաստանում շատ կոնկրետ դատողություններ են արվում այն մասին, որ Մեդվեդևի հաղթանակը կնշանակի Սերժ Սարգսյանի նախագահության շարունակություն, իսկ Պուտինի դեպքում գրեթե անխուսափելի է դառնում նրա հետ բավական ջերմ անձնական, գուցե նաև՝ բիզնես հարաբերություն պահպանող Ռոբերտ Քոչարյանի վերադարձ:
Դժվար է ասել, թե որքան իրատեսական են այդ համեմատությունները, թեև իհարկե ժամանակի ընթացքում դրսևորվել են բազմաթիվ հանգամանքներ, որոնք այդ համեմատությունների համար կարող էին բավական ծանրակշիռ օբյեկտիվ հիմքեր լինել: Սակայն, պետք չէ թերևս վերածվել այդ համեմատությունների դոգմատիկ կրողների, քանի որ ամեն ինչ չէ, որ միարժեք է:
Նախ, առաջին և կարևոր հանգամանքը թերևս այն է, որ Հայաստանն ամենևին չի մնացել նույն այն ժամանակում և իրավիճակում, որում Պուտինը թողել է նախագահի պաշտոնը Մեդվեդևին: Բանն այն է, որ Հայաստանում այդ ընթացքում տեղի են ունեցել բազմաթիվ գործընթացներ, ձևավորվել է բավական կայուն և ինստիտուցիոնալ ընդդիմադիր համակարգ ի դեմս Հայ ազգային կոնգրեսի: Ամենից առարկայական իրողությունը թերևս այն է, որ անցած երեք տարիների ընթացքում Հայաստանում շատ լուրջ վերափոխումներ են տեղի ունեցել հանրային ինքնագիտակցության մեջ: Դրանք իհարկե չեն հասել մեծամասնությանը, սակայն կարծես թե արդեն դարձել են որակյալ փոքրամասնություն, լուծելով գոնե նվազագույն խնդիրը: Ահա այդ պայմաններում շատ դժվար կլինի Պուտինի իշխանության գալը մեխանիկորեն Հայաստանում վերարտադրել Քոչարյանի իշխանության:
Եթե դրան գումարենք նաև այն, որ Արևմուտքը ներկայումս կարծես աննախադեպ պրակտիկ ներքաղաքական հետաքրքրություն է ցուցաբերում Հայաստանի հանդեպ, ապա պարզ կլինի, որ Պուտինի համար գուցե հեշտ լինի վերադարձը Ռուսաստան, սակայն նույնքան հեշտ չի լինի Հայաստան «վերադառնալը»: Կամ էլ այդ խնդիրը լուծելու համար Պուտինը թերևս բոլորովին այլ օրակարգով, այլ արժեքներով և այլ մոտեցումներով պետք է «գա» Հայաստան, եթե ուզում է այստեղ արժանանալ պատշաճ հասարակական «ընդունելության», և դրա առաջին դրսևորումներից կամ այսպես ասած պարտադիր պայմաններից մեկը թերևս հենց այն է լինելու, որ նա «վերադառնա» Հայաստան ոչ ի դեմս Ռոբերտ Քոչարյանի:
