Ապրիլի 8-ին ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների ԼՂՀ այցելության միակ շոշափելի արդյունքը դիակների փոխանակման շուրջ համաձայնությունն է և դրա իրականացումը: ԼՂՀ-ում համոզված են, որ ավելին Մինսկի խմբից ակնկալել չի կարելի, քանի որ այդ խմբի ներսում հակասությունները այնքան խորն ու արմատական են, որ այդ ֆորմատը թեև արտաքնապես գոյություն ունի, սակայն կողմերի շահերը տրամագծորեն հակառակ են:
Հատկապես ապրիլի 1-5-ը տեղի ունեցած իրադարձություններից հետո ԼՂՀ-ում հասունանում են հակառուսական լուրջ տրամադրություններ, և ոչ միայն քաղաքացիական բնակչության շրջանում, ով տեսավ ու հասկացավ, որ թե՛ զինվորականությունը, թե՛ խաղաղ բնակչությունը զոհվում են ռուսական զենքից արձակված կրակոցներից: Մարդիկ տեսնում են, որ ռուսական ժամանակակից կրականետերից արձակված արկերի հարվածներից հետո հնարավոր չէ գտնել զոհերի դիակները կամ իդենտիֆիկացնել, թե դրանք ում են պատկանում: Հակառուսական տրամադրությունները ավելի խորն են քաղաքական և ռազմական վերնախավում: Քաղաքական գործիչները թեև ոչ հրապարակային, սակայն խոսում են այն մասին, որ ապրիլի 1-5-ը տեղի ունեցած իրադարձությունները կարող էին ձեռնտու լինել միայն Ռուսաստանին, ով կցանկանար Ղարաբաղի միջոցով ազդեցության տակ վերցնել նաև Ադրբեջանը, և Ղարաբաղն Ադրբեջանին հանձնելու միջոցով ստանալ ամբողջական Ադրբեջան ԵԱՏՄ կազմում:
Մեր զրուցակիցներն ասում են, որ Ռուսաստանի իշխանությունները կարող էին Ադրբեջանին ռազմական ընդհարման հրահրել ԼՂՀ-ի հետ, որպեսզի կարողանան իրենց խաղաղապահներին պարտադրել Ղարաբաղում: Ղարաբաղցիներն ասում են, որ իրենց հաջողվեց կասեցնել Ադրբեջանի կազմակերպած հարձակումը, և եթե ռուսները հրադադար չպարտադրեին, ապա իրենք նոր տարածքներ կգրավեին, մասնավորապես Մարտակերտի ուղղությամբ: Տեղեկություններ կան, որ ԼՂՀ Պաշտպանության բանակի ուժերը մի քանի կիլոմետր խորացել են Ադրբեջանի տարածքում, բայց հետո հրաման են ստացել հետ գալ ելման դիրքեր:
Մեր հարցին՝ Ադրբեջանի իշխանությունները ինչո՞ւ պետք է շահագրգռված լինեին որ Ռուսաստանը զորք մտցնի ղարաբաղա-ադրբեջանական ուժերի շփման գոտի, մեր զրուցակիցներն ասում են, որ դա կախված է նրանից, թե ինչ են պայմանվորվել Ադրբեջանն ու Ռուսաստանը: Չի բացառվում, որ Ռուսաստանը խոստացած լիներ Ադրբեջանին ԵԱՏՄ անդամակցելու դիմաց հանձնել Ղարաբաղը: Դա հնարավոր է միայն մի դեպքում, եթե Ռուսաստանը ռազմական ներկայություն ունենա սահմանում, և օգնի Ադրբեջանին հետ վերցնել Արցախը: Մարդիկ հիշում են 90-ականների սկիզբը, երբ բացառապես ռուսների աջակցությամբ Ադրբեջանին հաջողվեց հայաթափել Շահումյանի շրջանը: Ղարաբաղում հնարավոր չէ գտնել մի մարդու, ով կասկածի, որ Ադրբեջանը կարող է միայնակ դիմադրել հայկական ուժերին, առավել ևս ռազմաճակատում հաջողություն ունենալ:
Իսկ որքանո՞վ է հավանական, որ ռուս-ադրբեջանական այդ ծրագիրը կարող է իրականանալ: Մեր զրուցակիներից մեկը, ով ժամանակին բավականին ակտիիվորեն մասնակցել է բանակցային գործընթացին, պատասխանելով մեր այս հարցին, ասաց. «Այն, որ այս հարձակումը կարող էր կազմակերպվել ռուս-ադրբեջանական համաձայնության արդյունքում՝ ես գնահատում եմ 70 տոկոս, և համոզված եմ, որ դրա նպատակը ռուսական, այսպես կոչված, խաղաղապահների տեղակայումն է սահմանին, այն, որ Արցախի իշխանությունները կհամաձայնվեն դրան՝ գնահատում եմ 50-50, որովհետև մեր իշխանություններն էլ են հասկանում դրա կործանարարությունը, այլ բան է՝ կկարողանան դիմադրել, թե՝ ոչ, ինչ վերաբերում է Հայաստանի իշխանություններին, ապա դժվար է գնահատել, թե նրանք ինչի են պատրաստ»:
Հարցին՝ հնարավո՞ր է կանխել այդ ծրագիրը, մեր զրուցակիցն ասաց. «Մենք, ըստ էության, կանխել ենք այդ ծրագիրը՝ կասեցնելով Ադրբեջանի հարձակումը և հետ շպրտելով նրանց: Ռուսները կցանկանային, որ մենք տարածք հանձնեինք, և նրանք փորձեին մեզ փրկել ու կանգնեցնել պատերազմը: Բայց մենք ցույց տվեցինք, որ ընդունակ ենք ոչ միայն ինքներս մեզ պաշտպանել և կարիք չունենք արտաքին օգնության ու փրկչի, այլ կարող ենք ավելի առաջ գնալ: Հիմա մենք պետք է պահենք այս վիճակը, և շարունակենք ցույց տալ, որ մենք պաշտպանունակության առումով ինքնաբավ ենք և Ռուսաստանի աջակցության կարիքը չունենք:
Դիտորդները կարծում են, որ թեև հիմա իրավիճակը կայունացել է, սակայն պետք է սպասել ադրեջանական կողմի նոր հարձակման, որովհետև վերը նկարագրված ծրագիրը շարունակում է մնալ ուժի մեջ:
