«Առաջին լրատվականի» զրուցակիցն է Լիբանանի Հնչակյան կուսակցության անդամ, Լիբանանի խորհրդարանի պատգամավոր, «Մարտի 14» դաշինքի ներկայացուցիչ Սեպուհ Կալպակյանը:
– Պարոն Կալպակյան, Լիբանանում առաջացած քաղաքական ճգնաժամը հաղթահարելու ուղղությամբ ի՞նչ քայլեր են ձեռնարկվում:
– Կառավարության 11 նախարարներ հրաժարական են տվել, և, ըստ օրենքի, եթե նախարարների մեկ երրորդը հրաժարական է տալիս, նշանակում է՝ կառավարությունն արդեն հրաժարական է տվել, և պետք է երկուշաբթի օրվանից սկսվեին նոր կառավարության ձևավորման աշխատանքները։ Ցավոք, նախագահ Միշել Սլեյմանը հետաձգեց այդ խորհրդակցությունները: Այսօրվա դրությամբ չկա կառավարություն, մինչև նոր վարչապետի նշանակումը Սաադ Հարիրին իրականացնում է ընթացիկ աշխատանքները, իսկ խորհրդակցությունները փոխադրվել են հաջորդ երկուշաբթի: Մինչ այդ, երեկ Դամասկոսում Թուրքիայի վարչապետ Էրդողանը, Սիրիայի նախագահ Բաշար Ալ Ասադը և Քաթարի էմիր Համադ բեն Խալիֆա Ալ Թանինը ձեռնարկել են հաշտարար աշխատանքներ: Նրանք խորհրդակցություն են անցկացրել, որպեսզի օգնեն Լիբանանին՝ դուրս գալու այս ճգնաժամից։ Հիշյալ երկրների արտաքին գործերի նախարարները պիտի ժամանեն Լիբանան, որպեսզի փորձեն հաշտեցնել կառավարությանը: Առայժմ լուրջ փոփոխություններ չկան։ Ժողովուրդը հուսահատ է, և վախ կա, որ երկիրը երկար ժամանակ կարող է մնալ առանց կառավարության ու վարչապետի:
– Լիբանանյան քաղաքական ճգնաժամի հաղթահարման գործում ինչպե՞ս եք գնահատում Սիրիայի և Թուրքիայի դերակատարությունը:
– Դժբախտաբար, մեր երկրի համայնքային բաժանումներն այնպիսին են, որ անմիջականորեն կապված են հարևան երկրների հետ, որոնք էլ իրենց շահերը կամ հաշիվներն ունեն Լիբանանի կառավարության հետ և շատ հաճախ միջամտում են, որպեսզի լուծումներ գտնվեն: Արդեն չորս ամիս է, բանակցություններ են ընթանում Սիրիայի և Սաուդյան Արաբիայի միջև, որպեսզի եզրեր գտնեն և Լիբանանը դուրս բերեն այս վիճակից: Ցավոք, այն գիշեր, երբ կառավարությունը փլուզվեց, բոլորն արձանագրեցին, որ այդ չորսամսյա բանակցությունները որևէ արդյունքի չբերեցին: Չեմ կարող վստահաբար ասել, թե ինչ կլինի, կկարողանա՞ն այդ երկրները ինչ-որ բանի հասնել: Ավելին, մեծանում է միջամտել և օգնել ցանկացող երկրների թիվը: Ֆրանսիան նույնպես ցանկություն է հայտնել օժանդակել Լիբանանին: Շատ լավատես չեմ, բայց ուրիշ ճար չի մնում:
– Իսկ բացի Ֆրանսիայից, արևմտյան է՞լ որ երկիրն է շահագրգռված Լիբանանում իրավիճակի հարթեցմամբ: ԱՄՆ-ի դերակատարությո՞ւնն ինչպիսին է:
– Ֆրանսիան էլ, ԱՄՆ-ն էլ միջամտում են: Անշուշտ, իրենք իրենց քաղաքական գիծն են տանում, քանզի ընդունված սովորություն է, որ մեծ պետությունները իրենց շահերն են հետապնդում մերի նման փոքր երկրներում: Եվ եթե նրանց հաշիվները համընկնում են երկրի ներսում տիրող իրավիճակին, ապա միջամտությունները հաջողությամբ են պսակվում: Ցավոք, մեր երկիրը բևեռացված է` մի մասը երբեք չի ընդունել ո՛չ ԱՄՆ-ի, ո՛չ էլ Ֆրանսիայի միջամտությունները, ինչպես, օրինակ, «Հիզբոլլահն» ու նրա կողմնակիցները: Լիբանանի ժողովրդի մի մասն էլ, ի դեմս վարչապետ Հարիրիի ու նրան աջակից քրիստոնյա կուսակցությունների, համարում են, որ ԱՄՆ-ն ու Ֆրանսիան Լիբանանի բարեկամներն են, և պետք է դիմել այս պետությունների օժանդակությանը: Հենց այս սուր բաժանումն է պատճառը, որ լարված վիճակ է երկրում, ավելին` երեկ չափազանց կարևոր իրադարձություն տեղի ունեցավ` ՄԱԿ-ի դատարանը, որը քննում էր նախկին վարչապետ Ռաֆիկ Հարիրիի սպանության գործը, արդեն իսկ նախնական վճիռը փոխանցել է, և մոտ օրերս այն կհրապարակվի: Հիմնական խնդիրը հենց այդ վճռից է ծագում, քանզի խոսակցություններ կան, որ «Հիզբոլլահը» անմիջական մասնակցություն ունի Ռաֆիկ Հարիրիի սպանությանը: Ոչ ոք չգիտի, թե ինչ է գրված դատավճռում, բայց եթե «Հիզբոլլահն» արդեն իսկ դեմ է արտահայտվում այդ դատավճռին, ուրեմն, ամեն ինչ չափազանց խճճված է: Լիբանանում առկա են նաև տնտեսական որոշ խնդիրներ, որոնք ևս դժվարացնում են երկրի վիճակը:
– Պարոն Կալպակյան, հաշվի առնելով «Հիզբոլլահի» դիրքորոշումը՝ կա՞քաղաքացիական բախումների հավանականություն:
– Բոլոր ուժերն էլ դեմ են բռնություններին, ոչ ոք չի ցանկանում զենքի դիմել։ Սա գիտակցում է նաև «Հիզբոլլահը»: Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմից բոլորն են դասեր քաղել, և բոլորն էլ գիտեն, որ ոչ ոք չի կարող մյուս կողմին չեզոքացնել: Հենց այդ դառը փորձից ելնելով՝ բոլորը կողմ են, որ բախումներ չլինեն: Բայց եթե նույնիսկ նման բան լինի, Լիբանանում որևէ կուսակցություն զինված չէ, որ կարողանան «Հիզբոլլահի» հետ բախման մեջ մտնել: Լիբանանում միակ զինված ուժը «Հիզբոլլահն» է, և լավ հայտնի է, թե նրա զենքը որտեղից ու ինչի համար է գալիս: Իսկ եթե մի կողմը զինված է, մյուսը՝ անզեն, բախումներ հնարավոր չեն: Լիբանանի բանակի հրամանատարությունը ևս շատ զգույշ է։ Խստիվ հանձնարարված է, որ որևէ ոտնձգության պարագայում բանակը պետք է միջամտի՝ ով էլ ուզում է լինի օրենքը խախտողը կամ բախումներ սանձազերծողը: Իմ կարծիքով, Լիբանանում սկսված քաղաքական ճգնաժամը ինքնին շիա-սուննի խնդիր չէ, քանզի շիաների հետ դաշնակից են քրիստոնեական, այդ թվում՝ նաև հայկական կուսակցություններ: Լիբանանի խորհրդարանի 6 հայ պատգամավորներից 2-ը մի բևեռում են, 4-ը` մյուս, սակայն միասնականությունը պահպանվում է: Իհարկե, ոմանք փորձում են ցույց տալ, թե խնդիրը շիա-սուննի համայնքների միջև եղած տարաձայնություններն են, բայց, իմ կարծիքով, այստեղ հարցն ավելի լուրջ է:
– Իսկ որո՞նք են այդ լուրջ խնդիրները:
– Բուն խնդիրը կապված է Ռաֆիկ Հարիրիի սպանության առնչությամբ միջազգային դատարանի որոշման հետ: Կարևոր խնդիր է նաև այն, որ արդեն տարիներ շարունակ Լիբանանում քաղաքական սպանություններ են տեղի ունենում` վարչապետներ, նախարարներ, խորհրդարանի պատգամավորներ սպանվեցին, բայց ոչ մի անգամ չի բացահայտվել, թե ովքեր են այդ հանցագործությունների մեղավորները: Եվ երբ 2008 թ. վարչապետ Հարիրին սպանվեց, Լիբանանի ղեկավարությունը դիմեց միջազգային հանրությանը և խնդրեց, որ միջազգային դատարանը քննի այդ գործը: Երբ եկավ այն օրը, որ պիտի բացահայտվեն հիշյալ ոճրագործության մեղավորները, Լիբանանի ներսում սկսվեց այս ճգնաժամը: Հավանաբար, կողմեր կան, որոնք վախենում են դատարանի վճռից և անընդհատ հայտարարում են, թե սա քաղաքականացված դատարան է, և պետք չէ նրան վստահել: Բայց հարց է ծագում՝ եթե վճիռը դեռ չի հրապարակվել, ինչպե՞ս կարելի է չընդունել կամ վիճարկել դրա արդարացիությունը, կամ կարծիք հայտնել չիմացած բանի մասին: Հավանաբար, «Հիզբոլլահը» մի բան գիտի, քանզի իրենց կուսակցությունից շատ շատերը այդ գործով կանչվել են հարցաքննության: Այս խնդիրը շատ է անհանգստացնում նաև Սիրիային և, ընդհանրապես, Իրան-Սիրիա-«Հիզբոլլահ» կապին: Ի վերջո, «Հիզբոլլահը» ծայրահեղ իսլամական շարժում է, և նրանց համար ընդունելի չէ, որ Լիբանանն ազատ երկիր է: Վստահաբար կարող եմ ասել, որ նրանց երազանքն է Լիբանանը դարձնել Իրանի նման երկիր: Սա էլ է խնդիր, և, հավանաբար, նրանք ուզում են ողջ երկիրը պահել իրենց ձեռքում:
– Իսկ այս ճգնաժամային պայմաններում նոր կառավարության ձևավորման դեպքում ինչպիսի՞ն են Սաադ Հարիրիի հնարավորությունները: Կարո՞ղ է Հարիրին ևս մեկ անգամ վարչապետ դառնալ:
– Անշուշտ կարող է, որովհետև նա վարչապետության եկավ 2009-ի խորհրդարանական ընտրություններից հետո, երբ նա և իր համախոհները բացարձակ հաղթանակով դուրս եկան ընտրություններից, հետևաբար` Հարիրին սուննի համայնքի մեծամասնությունն ունի: Չեմ կարողանում անգամ պատկերացնել՝ եթե Հարիրին չլինի, էլ ո՞վ կարող է լինել վարչապետ: Կարծում եմ, եթե խորհրդակցությունները տեղի ունենան, ապա Սաադ Հարիրին պիտի վերադառնա որպես վարչապետ, անգամ՝ ոչ բացարձակ մեծամասնությամբ: Բայց հարց է, թե վարչապետ դառնալուց հետո կկարողանա կազմել կառավարություն: Հենց այդ ժամանակ Հարիրին դժվարություններ կունենա, քանզի նա պետք է համախոհական կառավարություն կազմի և պարզ չէ՝ նրան կօգնե՞ն այդ հարցում, թե՞ ոչ: Վերջիվերջո պարզ է, որ Լիբանանը չի կարող երկար ժամանակ մնալ առանց կառավարության:
