«Առաջին լրատվական»-ի Real Politik հաղորդաշարի հյուրն է ԿԲ նախկին նախագահ Բագրատ Ասատրյանը:
– Պարոն Ասատրյան, վերջին ասուլիսներից մեկում հստակ ասացիք, որ ընթացիկ տարվա գլխավոր ձեռքբերումը համարում եք երկխոսությունը, որը ըստ էության ձախողվեց, և արդյունքում այն նպատակները, որոնք ի սկզբանե դրված էին, երկխոսությունը սկսելու ակունքներում, չիրագործվեցին: Ինչո՞ւ եք կարևորում այդ գործընթացը, մանավանդ տեսակետ կա, որ երկխոսությունը էապես վնասեց ընդդիմությանը` Հայ ազգային կոնգրեսին:
– Ես կարծում եմ, որ մեզանում ձևավորվում է նոր քաղաքական մշակույթ, մշակույթ, որը իր պտուղները պետք է տա: Դա ապագային միտված մի երևույթ է, և ես համոզված եմ, որ մենք ավելի շատ շահ կունենանք: Իհարկե, ես հասկանում և գիտակցում եմ, որ երկխոսությունը, եթե խոսում ենք իշխանափոխության մասին, խոչընդոտում է այդ գործընթացը: Առանց երկխոսության երբ հրապարակում սուր հարցադրումներ էին իշխանափոխության մասով արդյունքի հասնելու, արդյունքի հասնելու հավանականությունը ավելի մեծ էր, բայց ես գտնում եմ, որ իշխանափոխության խնդիրը խնդիր չէ, իշխանության որակի խնդիրն է կարևոր, հասարակական զարգացումների խնդիրն է կարևոր, իսկ երկխոսությունը գալիս էր հենց նմանատիպ երևույթներից:
– Կարո՞ղ ենք ասել, որ ընդդիմությունը, մեծ հաշվով, այդ մշակույթը ավելի խորացնելու և ամրապնդելու խնդիր էր դնում և լավ հասկանում էր, որ իշխանությունը շատ հեռուն չի կարող գնալ:
– Ես այդպես եմ տեսնում ՀԱԿ-ի գործունեությունը մեզանում և այդ սպասումները ունեմ, որ ապագային միտված լուծումներ տրվեն:
– Երկիրը շարունակում է մաշվել, հյուծվել, սպառվել, այսինքն` մի կողմից մտածել այդ մշակույթը ամրացնելու մասին, բայց երկրում օրավուր ավելի նվազում են մարդկային այն որակները, որոնք իսկապես շատ էական ու կարևոր դերակատարություն ունեն:
– Ես չեմ ուզում հակաճառելով խոսել, բայց կարճ լուծումները ունեն այդպիսի վերջ, չի լինում, որ շուռ տաս, ու ամեն ինչ լավ լինի: Հայ հասարակության պրոբլեմները մեկ տարվա չեն, անգամ 100 տարվա չեն: Միշտ երբ ասում են, ես կեսկատակ, կեսլուրջ ասում եմ, որ կարդան Խորենացու «Ողբը»: Խնդիրն այն է, որ այն բնութագրերը, որ սրանից մեկուկես հազար տարի առաջ տրվել են` անփոփոխ են մնացել: Խոսքը հասարակական ընկալումների, մարդկանց մտածելակերպի փոփոխության մասին է:
– Կարծում եք` հասարակությունն ընդունա՞կ է այդ փոփոխությանը:
– Ես ինքս տեսել եմ: 1988 թվականին ես ինքս դիտորդ և մասնակից եմ եղել: Տեսել եմ այն բարեփոխումը, որ հասարակական կյանքում տեղի ունեցավ: Մենք ունակ ենք, և այդ ձգտումը մեզանում կա: Ի՞նչ է ուզում հայը: Առաջինը ուզում է արդարություն, աշխատանք, զավակների համար ապագա: Մենք պետք է գտնենք այն մոդելը, որ մեր հասարակության յուրաքանչյուր անդամ մոտենա այդ հնարավորությունը իրագործելուն:
– Պարոն Ասատրյան, արտագաղթի այս տեմպերը, այս չափերը կարո՞ղ են ներուժ ապահովել հասնելու այն վիճակին, որի մասին խոսում եք:
– Ես մասնագիտական առումով ուղղակի առնչվել եմ այս խնդիրների հետ: Մենք այսօր սպառվող, մաշվող հասարակական միավոր ենք: Մենք հասել ենք նրան, որ ժողովրդագրական զարգացումների առումով ծերացող ենք: Թոշակային տարիք կամ բարձր տարիքային խումբ մտնողների թիվը ավելի շատ է, քան աշխատանքային տարիքը` երիտասարդները: Սա սարսափելի մի երևույթ է, որին, ցավոք, դեռ արձագանքներ չեմ լսել: Երրորդ հազարամյակում 2011 թվականը մեր պատմության մեջ մտնելու է ամենամեծ արտագաղթի տարի: 2011 թվականը ժողովրդագրական առումով մեր պատմության մեջ մտնելու է նաև ծնունդների կտրուկ նվազումով: Կարծում եմ` նախորդ տարվա համեմատ շուրջ 10 տոկոս ծնունդների անկում է լինելու: Վերարտադրության պոտենցիալը սպառվում է: Մեզ պետք են մեծ լուծումներ, հեռահար լուծումներ:
– Այս իրավիճակը փոխելու կատալիզատորները որո՞նք են:
– Ամբողջ հասարակության, մեր ցանկությունները, ձգտումները և սպասումները: Այս խնդիրները դնել մեկ ուժի վրա` սխալ է, իհարկե հասարակական սպասումներ կան, կա ընդդիմություն, ընդդիմությունը գլխավորում է Հայ ազգային կոնգրեսը և պատասխանատու է, որովհետև նա առաջնորդ է, բայց խնդիրն այն է` հասարակությունը մասնակից կլինի, թե չի լինի: Ես երիտասարդների հետ եմ աշխատում և գտնում եմ, որ եթե իրենք չցանկանան, ոչ մի բան չի փոխվելու: ՀԱԿ առաջնորդ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի հանդեպ խորը հարգանք ունեմ, իմ ընկերն է, բայց դժբախտություն է, որ 20 տարի հետո նորից Տեր-Պետրոսյանն է հրապարակում: Վատ եմ ընդունում նրա համար, որ չի եկել նոր սերունդը, ձևավորված, կրթված երիտասարդը:
– Համաշխարհային միտումները, զարգացման միտումներն ու ընդգրկուն շարժումները Հայաստանում որքանո՞վ են հասու գիտելիք ստացած երիտասարդին, և որքանո՞վ կարող է Հայաստանի հասարակությունը ձգտել այդ վիճակին:
– Կան փայլուն երիտասարդներ, դրսում լավագույն դրսևորված երիտասարդներ, ուղղակի մեր հասարակության մեջ նրանք դեռ չեն երևում, և այդ ձգտումները հրամցնելու, հրապարակ հանելու, հասարակության հետ տեսանելի դարձնելու խնդիր կա: Ես համոզված եմ, որ գալիք տարի, եթե նոր երկխոսության խնդիր լինի, արդեն խնդիրների որակը փոխվելու է: Ընդդիմության այլ ուժերի համար երկխոսությունը նախադեպ է: Դրանով ճանապարհ է բացվում նոր սերնդի համար:
– Պարոն Ասատրյան, նշեցիք, որ երրորդ հազարամյակում 2011 թվականը ժողովրդագրական առումով նախադեպը չունեցող տարի էր, կորուստները տեսանելի և շոշափելի են: Մենք արտաքին պարտք սպասարկելու խնդիր ունենք, եկող տարի և դրան հաջորդող բոլոր տարիները լրջագույն մարտահրավեր են լինելու այդ իմաստով: Այն հավաքագրումները և այն թվերը, որոնք հռչակվում են և մենաշնորհային այն տնտեսությունը, որում մենք ապրում ենք, ընդունակ լինելո՞ւ են արդյոք այդ պարտքը սպասարկել, և եթե ոչ` ի՞նչ է մեզ սպասվում:
– Պարտքը սպասարկելու պարտավորություններն, իհարկե, մենք կատարում ենք, ուղղակի խնդիրն այն է, թե ինչ գնով, հասարակությունը իր կարողությունների ո՞ր մասն է դնելու: Այստեղ երկակի խնդիր կա` պարտքի մեծության խնդիրն է, որ մենք տրամաբանական թույլատրելի սահմանն անցել ենք: Մենք մեր պարտքը պետք է միշտ համադրենք նրա հետ, ինչ որ ստեղծում ենք: Մեր ստեղծածը դա մեր արտահանումն է: Այս առումով մեր պարտքը գերազանցում է մոտավորապես 4 անգամ, 3-4 անգամ գերազանցում է մեր արտահանումը: Մյուս խնդիրն այն է, որ իհարկե առանց պարտքի ոչ մի երկիր ոտքի չի կանգնում: Պետք է պարտքը կարողանանք արդյունավետ տեղաբաշխել, քանի որ այն մերը չէ, մեր երեխաների պարտքն է, և պետք է վճարեն մեր երեխաները: Գալիք տարվանից սկսվում է պարտքի սպասարկման ծավալների կտրուկ ավելացում:
– Ի՞նչ է սպասվում երկրին:
– Մենք ավելի շատ ռեսուրս ենք ուղղելու դրան և ներքին հնարավորություններն ենք սահմանափակելու: Մենք պետք է նպատակ դնենք և որակական փոփոխություններ իրականացնենք: Այս տարի բյուջետային քննարկումների նախաշեմին ենք, և Հայ ազգային կոնգրեսը իր դիրքորոշումներով հանդես է գալու: Պահանջն այն է, որ որակական փոփոխություններ պետք են նաև հարկային օրենսդրության մեջ: Մենք հասել ենք սահմանին, որ պետք է բերվեն նոր մոտեցումներ, հարկային նոր քաղաքականություն, նոր մտածելակերպ: Այն, ինչ հրապարակում ասվում է, պետք է իրագործվի: Հարուստներին պետք է հարկել, իսկ հարուստը նա չէ, որ 30 միլիոն կամ ավել դրամի մեքենա է մեկ անգամ ներմուծում: Հարուստը նա է, ով իրական արժեքների է տիրապետում: Այսօր Հայաստանում մի հատված է ձևավորվել, որ կալվածքներ ունի, բայց նրանց վճարած հարկերը շատ չնչին գումար է: Պետք է հասնենք նրան, որ սեփականությունը առաջին հերթին պատասխանատվություն է, իսկ այսօր մեր երկրում դա իրավունք է, ընդ որում` իրավունք է ավելին ունենալու, օրենքից վեր լինելու: Մենք սա պետք է ջարդենք, իսկ ջարդելու ձևերից մեկն էլ, իհարկե, հարկային փոփոխությունն է, որը ՀԱԿ-ը բազմիցս է դրել: Եկամուտների ստվերն անհամեմատ ավելի մեծ է, քան ՀՆԱ-ն, և դա իշխանավորներն էլ չեն թաքցնում: Ամբողջ աշխարհում այսքան շատ թանկարժեք մեքենաներ ես չեմ տեսել, ինչքան Հայաստանում:
Տարիներ առաջ բազմիցս հայտարարություններ էին արվում շինարարության տեմպերի ծավալների մասին, կհիշեք: Հիշեցնեմ, էդ տարեկան բումի ժամանակ ընդամենը 2000, 3000 հատ տուն էր կառուցվում, բայց յուրաքանչյուր բնակարանի միջին չափը 300 քառակուսի մետր… Էս ինչ անհեթեթ բան է… Հայաստանն այնպիսի՞ երկիր է, որ 300 քառակուսի մետրանոց բնակարաններ լինեն և կամ` 300 մետրանոցից ո՞վ է օգտվելու: Դե գոնե, եթե կառուցելու են` դեմ չենք լինելու, բայց բերեն հարկեր վճարեն…
– Այս ամենի հետ՝ այն մրցակցությունը, որին մենք արդեն չենք դիմանում տարածաշրջանում. Ադրբեջանի հռչակած բյուջեն 25 միլիարդ է, նրանց ռազմական ծախսերն անհամեմատ ավելի են, Վրաստանում ևս լրջագույն տեսական բարեփոխումների արդյունքում մեծ թռիչքներ են կարողացել գործել, մյուս հարևանների մասին չեմ խոսում: Ի՞նչ ենք անելու մենք:
– Պետք է աշխատենք շատ սթափ, շատ հանգիստ գնահատենք, և ես իհարկե միշտ անհանգիստ եմ, միշտ դժգոհում եմ, բավարարված չեմ, բայց նաև մյուս կողմը կա, որ ուրիշ ելք չունենք: Տեսեք, նույն Վրաստանի գործոնը: Ես կարծում եմ, որ վերջին տարիների ընթացքում շատ դրական տեղաշարժ եղավ: Վրաստանը, որը իր մենթալիտետով, մտածելակերպով մի Հայաստան էր, գուցե ավելի վատ, բայց չեմ ուզում դա քննարկենք, բայց տեսանք` ինչ եղավ: Այսօր յուրաքանչյուր հայաստանցի գիտի, որ հնարավոր է Վրաստանի օրինակով, այդ օրինակը մեր աչքի առջև է, և այսօր այդ պաշտոնյաները չեն կարող թաքնվել` գիտեք, այս է, այն է, հնարավոր չէ…: Իրավիճակը իսկապես բարդ է: Ադրբեջանն արդեն հնգապատիկ անգամ գերազանցում է մեզ: Ես ուզում եմ հիշեցնել, որ ընդամենը 10-15 տարի առաջ մենք մոտավորապես հավասար դիրքերում էինք: Այո՛, Վրաստանը զարգացման միջոց է գտել, գործընթացներ են սկսվել, մենք չենք կարող հույս դնել, որ մեր երկրից դուրս եկածները փողը ուղարկեն, մենք ապրենք, այսօր դա էլ է վտանգված: Այսօր մենք հասկանում ենք, թե Ռուսաստանի այսօրվա քաղաքական գործընթացների հետևանքը ինչ է լինելու: Առաջինը խփելու է սրան, Ռուսաստանը միշտ այդպիսին է եղել, միշտ ՌԴ քաղաքական ներքին շարժումները, իշխանությունները ազգայնական ուղղությամբ են:
– Այսինքն` տրանսֆերտները հենց սկսեն պակասել սկսելու ենք զգալ…
– Իհարկե, այդ վտանգը ռեալ է: Էլ չեմ ասում, որ կան օբյեկտիվ բաներ, եթե քաղաքական գործոններն էլ չլինեն: ՌԴ տնտեսական աճը որոշակի մակարդակի պետք է լինի, որպեսզի տրանսֆերտներ գան: Որոշակի մակարդակից ցածր պայմաններում տրանսֆերտներ չեն լինի: Իսկ տրանսֆերտները մեր տնտեսության թիվ մեկ ճյուղն է դարձել, մեկը չէ, երկրորդ-երրորդը: Տեսեք, այն միջոցները, որոնք տրանսֆերտներով են գալիս, և տեսեք այն, ինչ որ ստեղծում է մեր արդյունաբերությունը:
– Եվ կարծես այնպես էլ չի, որ կառավարությունը չնպաստի, որ մարդիկ դուրս գան և տրանսֆերտները իրենց հարազատներին նվազեցնեն:
– Չի կարող կառավարությունը չմտածել, մտահոգված չլինել: Այլ բան է, ես ինքս համոզված եմ, որ համարժեք չեն այն լուծումները, որոնք տրվում են, որ տրված են, որ տրվել են այս ժամանակահատվածում: Մենք իսկապես լուրջ խնդիրների առջև ենք կանգնած:
– Այսինքն` Դուք կարծում եք, որ Ռուսաստանում քաղաքական փոփոխությունները կարող են կտրո՞ւկ լինել:
– Այո՛: Ես ինձ չեմ համարում պատմության մասնագետ, բայց կարծես հայերիս բախտն է այդ անխելքությունը: Մենք միշտ կռիվ ենք տվել ձևավորվող կայսրությունների հետ, քայքայման ժամանակ թիկունք ենք կանգնել: Ընդամենը մի դար առաջ Օսմանյան կայսրության քայքայման պարագայում մենք գնացինք թևանցուկ արեցինք, բարեկամացանք, եղբայրացանք: Մինչև այդ` Արաբական խալիֆաթ, պարսկական կայսրություն, մինչև Հռոմ: Նույնը Ռուսաստանը: Ռուսաստանն այսօր քայքայվող միավոր է: Մենք այսօր պետք է գտնենք նոր բարեկամներ, դրսևորման նոր եղանակներ: Կրկին գալով տարածաշրջան` մեր տարածաշրջանում կտրուկ փոփոխություններ են տեղի ունեցել: Նույն Վրաստանը: Այսօր Վրաստանը քաղաքական անվտանգության այլ համակարգի մաս է: Բայց մենք Վրաստանի վրայից թռչելով ուզում ենք Ռուսաստանի հետ… Չի կարող այդպիսի բան պատահել:
– Ադրբեջանը նույնպես, ոչ պակաս, կարողացել է իր անվտանգության…
– Խնդրեմ: Էլ չեմ ասում Թուրքիան, մենք մեր հին մտածելակերպն ենք պահում: Այսօր Թուրքիան ամենամոբիլ, դինամիկ զարգացող համակարգն է: Ռուսաստանի նավթը հանեք` Թուրքիայի տնտեսությունը, արդյունաբերությունը անգամներով գերազանցում է Ռուսաստանի արդյունաբերությանը: Մենք պետք է ձևը գտնենք, մենք պետք է համագործակցենք զարգացող միավորների հետ:
– Տիգրան Սարգսյանը հռչակել է հայկական աշխարհի իր հայտնի բանաձևը, նաև տնտեսությունը զարգացնելու, և առաջ է մղում հենց այս թեզը: Դա որքանո՞վ է իրատեսական, և տարին ամփոփելով ընդհանրապես ինչպե՞ս կգնահատեք:
– Արածների մասով ես շատ քիչ բան եմ տեսնում: Ավանդական, սպասողական քաղաքականություն է տնտեսական քաղաքականության մեջ: Մի վճիռ չեմ հիշի, որ տպավորություն թողած լինի: Կառավարությունը աշխատել է այնպես, ինչպես նախորդ տարիներին, լավ, թե վատ՝ հավանաբար այդ գնահատականների առիթով իրականությունը պետք է տա, լուրջ չեն վերաբերվի, եթե ես տամ: Իմ գնահատականը այս է` արտագաղթն է, ծնունդների անկումն է: Որևէ իշխանության գնահատականը իհարկե սա է: Ես չեմ կարծում, որ մեր իշխանությունները գտել են համարժեք մեթոդներ դիմակայելու այս մարտահրավերներին, խնդիրներին: Ավելին` խորանում են այն խնդիրները, որոնք եղել են` օլիգարխիա, մենաշնորհներ, տնտեսական կոռուպցիա, ոչ մի բան չի փոխվել: Այսօր մենք հասել ենք անհեթեթության` այսօր օլիգարխները օլիգարխիայից են խոսում, քննադատում են, խոսում են այն մարդիկ, որոնք իրենք են ստեղծել, իրենք են այդ երևույթը: Բայց իրականում տնտեսության մեջ այդ մենաշնորհները, կոռուպցիան սարսափելի երևույթ է, ընդ որում` կոռուպցիայի հայկական դրսևորումները շատ ավելի վատ են, տարածվում, սպանում են ամբողջ տնտեսական մարմինը, որը մենք համարում ենք ազատական-շուկայական: Մենք չունենք այսօր ազատական տնտեսություն: Այսօր բոլորը կախյալ վիճակում են, մենք այդ համակարգն ենք ստեղծել:
– Դասական իմաստով ընդհանրապես տնտեսությունը կասկածի տակ է փաստորեն:
– Այո՛: Ճիշտ եք, մի քանի անձանց, մի քանի սուբյեկտների գործողությունների ամբողջականություն է մեր տնտեսությունը, եկեք անկեղծ լինենք: Ես, այդուհանդերձ, լավատեսորեն եմ տրամադրված: Անկեղծ ասեմ` չեմ կարծում, թե մեր ժողովրդի պատմության մեջ ամենավատ օրն է այսօր, մենք ավելի ծանր օրեր ենք ունեցել և ելքեր ենք գտել: Ինձ որ ասում են` կործանվում է, կործանվում է… Չէ՛, չի կործանվում, մենք ուղղակի այնքան հետ ենք մնում աշխարհից, որ ավելորդ ենք դառնալու աշխարհի համար:
– Մենք պետք է կարողանանք համարժեք լինել: Որովհետև ժամանակակից աշխարհում, պարոն Ասատրյան, ոչ տարածքով, ոչ քանակով այլևս խնդիր չես լուծի: Գիտելիքը, միտքը ամենանվաճող գործոններն են, եթե կկարողանանք այստեղ հաջողել, ուրեմն նաև աշխարհում տեղ կունենանք:
– Ամենամեծ ողբերգությունն այն է, որ մենք այդ գիտելիքի կարիքը չունենք: Մենք ունենք կրթված երիտասարդներ դրսերում, բայց մենք նրանց գիտելիքների կիրառման ձևը չունենք: Մի քանի տարի առաջ ամերիկացիների ծրագրի` Մասկի-ների, ավարտածների կոնֆերանս էր այստեղ. շուրջ 40-50 մասնակից, և ներքին հաշվառում էր, թե ավարտածները, որոնք ելույթ են ունենում, որտե՞ղ են աշխատում: Աշխատանք ունեին ընդամենը մեկ երրորդը, երկու երրորդը անգործ էին Հայաստանում մի քանի տարի առաջ, այսինքն` պահանջը չկար, ցավալի է: Մենք պետք է փոխվենք, վերափոխվենք: Առաջինը` նախ մենք այնքան էլ սովորող չենք, մենք հին ավանդույթի համաձայն ասում ենք` աշխատող ենք: Կներեք` ես ճիշտ հակառակ կարծիքը ունեմ` ոչ աշխատող ենք, ոչ էլ աշխատասեր ենք, մենք ավելի ծույլ ենք, աշխատանք չսիրող ենք, աշխատանքից փախչող ենք, մենք պետք է վերափոխվենք, հասարակությունը պետք է փոխվի: Գալու եմ այն առաջին հարցին` իսկապես երկխոսությունը այն է, ինչը կարող է մեր ապագան փոխել: Ես կոնկրետ այդ փաստը չեմ ասում, այդ մշակույթն եմ ասում, մտածելակերպն եմ ասում: Այո՛, բերեք մի տեղ ստեղծենք, որտեղ իշխանությունն էլ, ընդդիմությունն էլ խոսեն ներկայիս պրոբլեմների մասին, մի հատ ժողովրդագրական կոնֆերանս կազմակերպեք, հրավիրեք բոլորին, այդ թվում` և ընդդիմությանը: Կամ, ասենք, խոսում ենք այսքան սուր հարցերի մասին` հարկային օրենսդրությունից սկսած, գոնե քննարկման հնարավորություն տվեք: Գործնական հարցադրումներ են: Մտքներով կանցնի՞, որ ես հեռուստատեսությանը որպես հարկատու եմ վճարում, կարո՞ղ է պատկերացնեք, որ ինձ այնտեղ հրավիրեն… Բացառվում է: Այս վերաբերմունքը պետք է փոխվի: Իհարկե, ես գիտակցում եմ, հասկանում եմ, որ նախևառաջ իշխանությունների ցանկությունը, կամքը պետք է լինի, որը, մեղմ ասած, ես չեմ տեսնում:
– Այդ կամքը կլինի, եթե մեր ժողովրդի ցանկությունները հասնեն այդ աստիճանին…
– Այո՛: ՀԱԿ-ի հաջողությունները, անհաջողությունները գնահատենք, ես այդ տեսանկյունից կգնահատեմ` արդյոք իշխանությունների մեջ այդ կամքը ձևավորվե՞ց: Այսօր ես դա չեմ տեսնում, ցավոք: Ավելին ասեմ` երկխոսությունը հանգամանքներով էր պայմանավորված: Դա իշխանության ցանկություն չէր, դա իշխանության գործելաոճ չէր: Ցավոք, մեր իշխանության գործելաոճը մնում է և կա մարտի 1-ը: Իսկ սա փոխելու համար շատ ջանքեր պետք է գործադրեն, սա կարելի է ընդամենը մեկ քայլ համարել, ոչ ավելին: Մենք մի խնդիր ունենք, մենք մարդկանց մի բանում պետք է համոզենք` հավատան, որ վաղը ավելի լավ է լինելու, քան այսօր է, հետևեն լավ օրինակի, սա նաև ձեր աշխատանքը պետք է լինի: Ես համոզված եմ ասում` փոխվելու է, վստահ եմ, ես կուզեմ, իհարկե, որ այսօր փոխվի, և վրդովված եմ, որ 2011 թվականը պատմության գիրկն ենք ուղարկում իբրև կորցրած տարի: Բայց եկեք կենտրոնանանք, շտկումներ մտցնենք, փոխենք վիճակը, սա հնարավոր է, մենք կարող ենք, մենք նորմալ ժողովուրդ ենք, կարող ենք նորմալ, անգամ լավ ապրել, լավ երկրում ապրել:
