«Առաջին լրատվական»-ի Real Politik հաղորդաշարի հյուրն է Քաղաքական և ընտրական տեխնոլոգիաների փորձագետ Արմեն Բադալյանը:
– Պարոն Բադալյան, ՀԱԿ առաջնորդ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի վերջին ելույթը, նրա կանխատեսումները և առաջարկը` ուղղված քաղաքական դաշտի խոշոր խաղացողներից մեկին` ԲՀԿ-ին, ըստ էության ընդունակ է փոխել քաղաքական դաշտի ամբողջ դասավորությունը: Ի՞նչ կանխատեսումներ ունեք և ինչպե՞ս եք գնահատում ԲՀԿ-ին ուղված այդ առաջարկը:
– Քաղաքական դաշտում կա ընդամենը հինգ ուժ, երեքը` ազդեցիկ, երկուսը` ոչ այնքան. ՀՀԿ, ԲՀԿ, ՀԱԿ, ՀՅԴ և «Ժառանգություն»: Քաղաքական դաշտում ուրիշ ուժ գոյություն չունի: Քաղաքական հինգ ուժերի վերադասավորություն կամ այլ գործընթացներ տեղի չեն ունենա: Ընդամենը քաղաքական ուժերից մեկը` ՀԱԿ-ը առաջարկեց ԲՀԿ-ին ոչ այնքան համագործակցել, այլ ընդամենը նպաստել համատեղ ուժերով արդար և ազնիվ ընտրությունների անցկացման: ՀԱԿ-ը դեռևս նախորդ տարիներին իր հանրահավաքների ժամանակ բազմաթիվ անգամ կոչեր է ուղղել քաղաքական դաշտի ուժերին` միասին նպաստել այդ գործընթացին:
– Այն փորձը, որ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը և ՀԱԿ-ի համախոհները ունեն, թե վերջին տարիներին ինչպես են անցել ընտրությունները, և ԲՀԿ մասնակցությունն այդ ընտրություններին ինչպիսին է եղել` ընդհուպ այն, որ 2008 թ. նախագահական ընտրություններին շատ գործիչներ են ծեծվել ԲՀԿ սափրագլուխների կողմից, նույնիսկ կին է առևանգվել, հուշում է, որ ԲՀԿ-ն ռեժիմը պահող կարևոր օղակներից մեկն է եղել, ի՞նչն է փոխվել, որ ԲՀԿ-ն կարող է պաշտպանել ընտրությունների արդյունքում ձևավորված իրական պատկերը, որ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը այսպիսի հասցեական առաջարկ է անում ԲՀԿ-ին:
– Փոխվել է այն, որ ավելի ակնառու են դառնում Հայաստանում կիսաավտորիտար կառավարման օրինաչափությունները: Եթե Հանրապետական կուսակցությանը հաջողվի ինչ-ինչ միջոցներով ՀԱԿ-ին չեզոքացնել, ապա հաջորդ հարվածը ստանալու է ԲՀԿ-ն, նույն իրավիճակի մեջ է ընկնելու, որովհետև ավտորիտար կառավարման համակարգի հետ ունեն իրենց օրինաչափությունը: Նրանք չեն հանդուրժում այլընտրանք: Անգամ Երևանի ավագանու ընտրություններին բավականին լարված իրավիճակ ստեղծվեց ՀՀԿ-ի և ԲՀԿ-ի կողմնակիցների միջև: Այսինքն` այս տենդենցը միգուցե այն ժամանակ չէր երևում, բայց հիմա գնալով ավելի է ուժեղանում: Այստեղ տենդենցը մեկն է` խորհրդարան պետք է մտնեն երկու ուժ, և դա հնարավորություն է տալիս ապագայում քաղաքական մրցակցություն ունենալ, որը կազդի նաև տնտեսական մրցակցության վրա, որը կազդի նաև այլ բնագավառների վրա… Թե՞ գնում ենք այն ճանապարհով, որ սկզբում ՀԱԿ-ն է չեզոքացվում, ապա ԲՀԿ-ն, որից հետո ստեղծվում է Հանրապետականի մենիշխանությունը:
– Կարծո՞ւմ եք, որ ստեղծվել է մի իրավիճակ, որտեղ Գագիկ Ծառուկյանը պետք է դառնա ժողովրդավարության պաշտպա՞ն:
– Բացարձակ ժողովրդական պաշտպան չէ, որովհետև առաջին հերթին իրեն և իր կուսակցությանն է պետք: Քաղաքականությունը զգացմունքային պահ չի ընդունում, և այստեղ հարցը դրված է այնպես, որ իրար աջակցում են արդար ընտրություններ անցկացնելու համար:
– Պարոն Բադալյան, օրակարգում այսպիսի հարց է, որ ԲՀԿ-ն երկու ընտրություն ունի, և դրանք նրա առջև դրել է Սերժ Սարգսյանը: Մեկ` որ ԲՀԿ-ն գնում է միասնական ցուցակով ՀՀԿ-ի հետ, մյուսը` ընդդիմության` ՀԱԿ-ի հետ. սրանցից ո՞րն եք հավանական համարում և արդյոք չե՞ք կարծում, որ իրավիճակը հասունացել է այնքան, որ այդ երկու ճանապարհներից երրորդը այլևս Գագիկ Ծառուկյանին չի առաջարկվելու:
– Քաղաքականության մեջ միշտ էլ բազմաթիվ ճանապարհներ կան: Պետք է փորձել գտնել այդ ճանապարհները, և համաձայն չեմ, որ այդ երկու ճանապարհն է: Ասեմ, որ կոալիցիան փաստացի արդեն գոյություն չունի: Կոալիցիան ձևավորվեց 2007 թ. խորհրդարանի ընտրություններից հետո, մեկ տարի հետո ՕԵԿ-ը որպես քաղաքական ուժ մահացավ: Այսօր կոալիցիա մնացել է միայն ՀՀԿ-ն ու ԲՀԿ-ն` 50 տոկոս հարաբերակցությամբ: Այստեղ ոչ թե կոալիցիայից դուրս գալու խնդիր կա, այլ Հանրապետականի հետ կապը խզելու հարց կա: Այսօր կոալիցիան ինչ-որ լուրջ կառույց չէ: ԲՀԿ-ն նույնպես իշխանություն է: Հիմա ավելի շատ աժիոտաժ է ԲՀԿ-ի հետ կապված ձերբակալությունների հարցում: Իհարկե, կարող ենք մտածել, որ իշխանական համակարգի մի մասը փորձում է ճնշում գործադրել ԲՀԿ-ի վրա: Բայց ձերբակալություններով հարց չես լուծի: 2008 թվականի նախագահական ընտրություններից հետո Կոնգրեսի շարժման կազմակերպիչներից 100-ից ավել մարդ ձերբակալված էր, տասնյակ մարդիկ ընդհատակում էին, խոշոր գործարարներից մեկին արտաքսեցին, բայց դա դրական արդյունք չտվեց, այսինքն` ձերբակալությունների ժամանակներն անցել են:
– Պարոն Բադալյան, ԲՀԿ կարկառուն ներկայացուցիչները շտապեցին հայտարարել, որ սկսում են օրինաչափություններ տեսնել այդ ձերբակալությունների մեջ, որովհետև կառույցի երեք ներկայացուցիչներ ձերբակալվել են նույն մեղադրանքով` թմրամիջոցի օգտագործման և պահելու կասկածանքով:
– Չեմ կարծում, որ ԲՀԿ-ն այնքան խեղճ պետք է գտնվի, որ ընդամենը տեղական նշանակության երկու կուսակցական գործիչների ձերբակալությունը պետք է նրան խուճապի մեջ գցի: Այս փիառ ներկայացումը մեկ նպատակ ունի` վախեցնել դիմացինին, ճնշում գործադրել: Այս ամենը կազդի ԲՀԿ քաղաքականության վրա միայն այն դեպքում, երբ ԲՀԿ-ն ընդունի, որ ինքն անհաջողության է մատնվել, այսինքն՝ զուտ հոգեբանական տեսակետից: Եթե պարզվի, որ իրոք այդ մարդիկ թմրադեղերի հետ կապված խնդիր են ունեցել, ապա ԲՀԿ-ն պետք է շնորհակալություն հայտնի ոստիկանությանը նման մարդկանց ձերբակալելու համար, որոնց մեկուսացրել է իր կուսակցությունից:
– Պարոն Բադալյան, երբ պետք էր կոալիցիոն հուշագիրը նորից ստորագրել , ի՞նչը դրդեց, որ ԲՀԿ-ն այնուամենայնիվ գնաց ստորագրման՝ այն դեպքում, երբ նախորդ տարի Գագիկ Ծառուկյանը ընդհանրապես մերժում էր կոալիցիոն հուշագիրը նորից ստորագրելու հնարավորությունը` ընդհուպ նշելով, որ երկու կարծիք չի կարող լինել` հաստատելով, որ իր խոսքը գործ է:
– Այն ժամանակ կար «արաբական գարունը» և միգուցե չցանկանալով, որ ԲՀԿ-ն իր հարաբերությունը լարեր ՀՀԿ հետ՝ ստորագրվեց կոալիցիոն հուշագիրը, որը փաստացի չի էլ գործում, ինչը ցուց տվեց նաև Իջևանի ընտրությունը: Այն ժամանակ ԲՀԿ համար միգուցե խիստ անհրաժեշտ էր դիմակայել հնարավոր ճնշումներին, իսկ հիմա ժամանակը փոխվել է: Այն, ինչ հիմա տեղի է ունենում՝ մոտենում ես նախընտրական կամպանիայի կոնտեքստով:
– Պարոն Բադալյան, նշվում էր, որ աշնան կեսերին կոալիցիան գոյություն չի ունենա, և մարդիկ կպատրաստվեն նախընտրական արշավին: Ի՞նչ եք կարծում, ԲՀԿ-ն դուրս կգա՞ կոալիցիայից և որո՞նք կլինեն նրա քայլերը:
– Կոալիցիան փաստացի չկա, բայց դե յուրե կա, որը բացարձակ նշանակություն չունի կոալիցիայի հետ ԲՀԿ-ի ապագա գործունեության առումով: Նա կարող է կոալիցիայի մեջ մնալով` հաջողություն ունենալ ընտրությունների ժամանակ և կարող է դուրս գալ իշխանությունից և ավելի հաջողություն ունենալ: Դա կախված է ԲՀԿ-ի գործելաոճից, քաղաքական հաշվարկից:
– Որպես կոալիցիայի անդամ, եթե մասնակցում են ընտրություններին. քննադատելով իշխանությանը, քննադատելով կառավարության ծրագրերը, որքանո՞վ դա կարող է ազդել ընտրազանգվածի վրա:
– Իշխանությանը կարող է քննադատել ընդդիմությունը, բայց ԲՀԿ-ն չի կարող կառավարության գործունեությունը քննադատել, եթե նա ունի նախարարներ: Կարող են անհատ պատգամավորներ քննադատել, բայց կուսակցության պաշտոնյայի տեսակետը տարբեր բան է: Նրա հաջողությունն ու անհաջողությունը կախված է նրա ինքնուրույն ընկալվելուց, այն կերպարից, որ նա մինչև հիմա ձևավորել է դա զարգացնելու հետ:
– Պարոն Բադալյան, որտե՞ղ է այդ պոտենցիալը:
– ԲՀԿ-ն ահռելի մեծ պոտենցիալ ունի: Իհարկե քաղաքական գործընթացների մեջ ֆինանսը կարևոր է: Բայց այստեղ ավելի շատ կերպարը զարգացնելու պոտենցիալ է և՛ Գագիկ Ծառուկյանի, և՛ կուսակցության: Սրանք տեխնոլոգիական աշխատանքներ են: Գագիկ Ծառուկյանի բարեգործական փիառը աշխատում է, որովհետև այլ կուսակցություններ համարժեք մասշտաբի փիառ չեն կարողանում կատարել:
– Ի՞նչ եք կարծում, Լևոն Տեր-Պետրոսյանի` ԲՀԿ-ին արած առաջարկից ՀԱԿ-ը շահե՞ց, թե՞ տուժեց:
– Կախված է, թե ՀԱԿ-ը ինչպես դա կներկայացնի իր ընտրազանգվածին, ինչքանով է դա նպաստում իր գործի հաջողությանը: Ես ինչպես հասկանում եմ, ՀԱԿ-ը դեռևս սպասում է ԲՀԿ պատասխանին: Թե ընդհանուր գործ կանե՞ն ՀԱԿ-ը և ԲՀԿ-ն, դա այնքան էլ չի ազդի ՀԱԿ-ի վարկանիշի վրա: Ի վերջո, կուսակցություններին հաջողվել է հաջողության հասնել զուտ իրենց գործունեության արդյունքում: Պարտությունը ուրիշով կամ հաջողությունը ուրիշով չի կարելի մեկնաբանել:
– Ըստ Ձեզ, Գագիկ Ծառուկյանը ինչո՞ւ է ուշանում:
– Նրանք միգուցե փորձում են տեսնել, թե այդ առաջարկի մեջ ինչ ենթատեքստ կա կամ փորձում են տեսնել իշխանության մյուս թևի արձագանքը: Սա ընդամենը ոչ թե կոալիցիոն կառավարություն ձևավորելու մասին է, այլ ընդամենը ընտրությունների ժամանակ համատեղ ռեսուրսների օգտագործումն է Հայաստանում արդար և թափանցիկ ընտրություններ իրականացնելու համար:
– Կարծում եք` «Հանրապետականը» թույլ կտա՞, որ ԲՀԿ-ն ՀԱԿ-ի հետ ընտրություններին միասնաբար հանդես գա:
– Դա կախված է «Բարգավաճից»: Եթե նա թույլ տա կամ չտա, ապա կարող ենք ասել ԲՀԿ-ն անկման ժամանակաշրջանում է: Քաղաքականության մեջ ամենակարևորն այն է, որ պետք չէ վախենալ դիմացինից: Երբ նայում ես` Հանրապետականը ինչ տեխնոլոգիաներ է կիրառում` հանրահավաքի ժամանակ զուգարաններ փակել, հոսանք անջատել, նշանակում է, որ այդ կուսակցությունն այլևս ուրիշ տեխնոլոգիաներ չունի կիրառելու: Պետք է հասկանալ քաղաքական ճիշտ իրավիճակը, թույլ կողմերը վերլուծել, հասկանալ և ճիշտ քայլեր անել: Քաղաքական տեխնոլոգիաների տեսակետից կա մեկ կարևոր սկզբունք. դու կարող ես մտածել քաղաքականության մեջ մտնել կամ չմտնել և քո մեջի վախը պետք է մի կողմ դնես:
– «Բարգավաճի» մեջ գործարարներ կան, փող ունեցող մարդիկ, որոնք բիզնես ունեն: Նրանք պատրա՞ստ են ձերբակալվել իրենց լիդերի, իրենց առաջնորդի համար, ինչ-որ ժամանակ անազատության մեջ անցկացնել:
– Եթե քո դեմ ճնշումներ են սկսում գործադրել, ուրեմն դու տես ինչ խնդիրներ կան և պայքարիր դրանց դեմ: Իջևանի դեպքը ցույց տվեց, որ ԲՀԿ այնքան էլ թույլ չի, կարող է պաշտպանել և եթե պետք լինի իր երիտասարդներին ուղարկել որպես դիտորդներ: Եթե ԲՀԿ-ն կարողացել է, լինելով իշխանության մեջ, ցույց տալ և դառնալ Հանրապետականի այլընտրանք շարժում, ուրեմն պոտենցիալ ունի, ուղղակի այդ պոտենցիալի ճիշտ կազմակերպման խնդիրն է դրված:
