«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ՀՅԴ գերագույն մարմնի ներկայացուցիչ, ԵԽԽՎ հայաստանյան պատվիրակության անդամ Արմեն Ռուստամյանը:
– Պարոն Ռուստամյան, ԵԽԽՎ Մոնիթորինգի հանձնաժողովը ընդունեց բանաձեւի նախագիծ, ըստ որի Մարտի 1-ի էջը կարելի է համարել փակված: Ի՞նչ է արվել այդ ուղղությամբ, ո՞վ է պատժվել: Ի՞նչ կապ ունի այստեղ երկխոսությունը, չէ՞ որ մարդ է մահացել:
– Այստեղ հիմնական խնդիրն այն է, որ տասը զոհերի մահվան հանգամանքները մնում են չբացահայտված, և քանի դեռ այդ հարցը չի լուծվել, բնականաբար, Մարտի 1-ի էջը հնարավոր չէ համարել փակված: Սա ակնհայտ է: Բայց ինչո՞ւ նման երանգ առաջացավ այս վերջին բանաձևում՝ շատ հստակ է: Եվրոպայի խորհրդի այդ ամբողջ ոգևորությունը առաջ է եկել այն հանգամանքից, որ սկսվել է երկխոսություն երկու կողմերի միջև: Հետևաբար նշում են, թե սա հույս է տալիս, որ այդ էջը կփակվի: Հիմա իրենք դժգոհում են, թե ինչու եք այդպես գրել: Երկխոսել եք, այդ տպավորությունն եք առաջացրել՝ իշխանությունն էլ այդ հանգամանքը լիուլի օգտագործել է, և այդ բանաձևը առաջ է եկել: Այսպիսի բանաձև երբևէ չէր եղել: Երբ ասում են՝ ում է ձեռնտու այս երկխոսությունը, արդեն պարզ է, չէ՞, թե իշխանությունները այս երկխոսությունից ինչ ստացան: Հիմա՝ ՀԱԿ-ը որ ասի՝ ես չէի ուզում, որ այդպես լիներ, լավ խոսք կա, չէ՞, որ ասում են՝ «պոսլե դրակի կուլակամի նե մաշուտ», կամ՝ «պոսլե աբեդա գարչիցի նե նադո»: Հիմա այս վիճակի մեջ են նրանք հայտնվել: Բայց ես ասում եմ, որ այդ էջը կարող է փակվել, երբ տասը զոհերի մահվան հանգամանքը ամբողջությամբ բացահայտվի վստահություն ներշնչող քննությամբ: Կարևոր հիմքերից մեկը այդ դրական հայտարարության նաև այն է, որ իշխանությունը խոստացել է մինչև տարվա վերջը զեկույց հրապարակել:
– ՀԱԿ-ը, ըստ Ձեզ, գիտակցաբա՞ր Ձեր բնորոշմամբ կուլ տվեց այս խայծը և ջուր լցրեց իշխանության ջրաղացին:
– Չեմ ցանկանում ՀԱԿ-ի գիտակցության մեջ մտնել, որովհետև չեմ ընդունում նրանց գիտակցական կառուցվածքը: Ես իմ գիտակցությունը ունեմ և նույն գիտակցությամբ էլ շարունակելու եմ: Հիմա՝ ի՞նչ էին փնտրում: Քաղաքական հաշվարկներ են, ինչպես միշտ, տեղի ունենում: Միակ խնդիրը այն է, որ պետք չէ ներկայացնել, թե այստեղ ինչ-որ երկխոսություն է գնում ժողովուրդը ներկայացնող ՀԱԿ-ի և եսիմ ում ներկայացնող իշխանությունների միջև: Այդ երկու կողմը չեն, էլի, այս երկրում: Այդպես չէ: Եթե այդպես լիներ, մենք շատ հարցեր ունենք: Այդ բանաձևի մեջ էլ է ասվում, թե կարևոր հարցեր կան, որ երկխոսության ժամանակ կարելի էր արծարծել, որոնք երկրի և ժողովրդի համար լուրջ նշանակություն կարող էին ունենալ: Հիմա կանգնել են միայն արտահերթի և հերթականի առաջ: Մեկը՝ հերթական, մյուսը՝ արտահերթ մի բանվեճ է սկսվել, որը, ըստ իս, ճիշտ տեղ չի տանելու: Եթե դու պատրաստ չես որպես հասարակություն, քաղաքական ուժերը պատրաստ չեն ընտրությունների, ես երշխավորում եմ, որ էդ իշխանությունները նորից կվերարտադրվեն: Եթե դու պատրաստ չես վերահսկել իշխանության վերարտադրման գործընթացը՝ զսպելու իմաստով, որ դա տեղի չունենա, նա կվերարտադրվի: Իսկ ինձ համար ոչ մի տարբերություն չկա՝ հերթակա՞ն, թե՞ արտահերթ ընտրություններով իշխանությունները վերարտադրվեցին: Օրինակ՝ հեռու պետք չէ գնալ. հարևան Վրաստանում նախագահ Սաակաշվիլին ճնշումներով, միտինգներով տեղի տվեց, հրաժարական տվեց, և ո՞վ ընտրվեց՝ նորից ինքը:
– Հատկապես ՀՅԴ-ի հանդիպումը գյումրեցիների հետ որոշ շրջանակներում տեղիք տվեց մտածելու, որ Դաշնակցությունն էլ արտահերթի հույսեր ունի, հետևաբար սկսել է հանդիպումները ընտրողների հետ:
– Նախ՝ մենք համարում ենք, որ հերթականի համար էլ է ուշ: Երբ տեսնում եմ մեր ժողովրդի հակակշռելու, լսելու ունակությունը՝ մենք շատ հեռու ենք այն վիճակից, որ պատրաստ լինենք նորմալ ընտրություններ անցկացնելուն: Հետևաբար, դեռ մի բան էլ ուշ է: Այդ խնդիրը մենք բարձրացրել ենք դեռ 2002-2003 թվականներից, բայց անընդհատ չի հաջողվում, և չի հաջողվում, որովհետև այնքան են ժողվրդին համոզել, թե քվեն արժեք չունի, ում ուզում է՝ տան, մեկ է՝ իրենք ընտրվելու են: Ընտրությունների նկատմաբ բացարձակապես որևէ հավատ չի պահպանվել այս ժողովրդի մեջ: Իսկ հիասթափված խմբի առկայության պարագայում անընդհատ վերարտադրվելը ավելի հեշտ է դառնում: Սա կասեցնելու խնդիրն է, որ մենք այսօր փորձում ենք լուծել: Թաղերով անցնելու ենք, որ սա բացատրենք, որ սա իրական հնարավորություն է անվտանգ և առանց մեծ կորուստների իշխանափոխություն իրականացնելու համար, որովհետև եթե դու հասկանաս, որ սա միջոց է իշխանությունը պահելու, այնքան էլ՝ եթե մենք միավորվենք, միջոց կդառնա իշխանությունը փոխելու: Դրա համար շատ բան պետք չէ. երկու հազար տեղամասում ունենաք երկու մարդ, որ իրար օգնեն, գործընթացները վերահսկող չորս հազար ընտրական բանակ ունենաս՝ տեղի կունենա ընտրական հեղափոխություն: Ես դա ձեզ հարյուր տոկոսով եմ ասում՝ ունենալով անցած ընտրությունների փորձը: Որևէ քաղաքական ուժ՝ մեծ-մեծ խոսացող, հարյուրհազարավոր անդամներ ունեցող, չի կարողացել երկու հազար տեղամասում ամբողջ հարյուր տոկոսը փակել: Մենք, որ ամբողջ հանրապետությունում ամենատարածվածներից ենք, յոթանասուն-ութսուն տոկոսն ենք կարողացել փակել: Այսինքն՝ որտեղ որ վերահսկել ենք, իսկապես կարողացել ենք կանխել կամ դժվարացնել, դեռ մի տեղ էլ անհնար դարձնել այդ տեղամասում վերարտադրման գործընթացը: Եթե դու դա չես արել՝ ինչի՞ մասին է խոսքը: Արտահերթով ինչքան էլ ոգևորվես, նորից պետք է դնես ասես, որ ընտրությունները կեղծվեցին, ոչ թե ինքն է ընտրվել, այլ ես՝ վաթսունութ տոկոսով: Գումարած դրան՝ առճակատում, նորից բախումներ և այլն, և այլն: Իսկ որպեսզի դա տեղի չունենա, պետք է վերահսկումը կատարվի այնպես, որ դու իշխանափոխության համար իրավական հիմքեր ձեռք բերես: Այսինքն՝ ընտրություններից հետո փաստես, որ ընտրվել է ոչ թե նա, այլ ընտրվել է այս մեկը: Ավելին՝ դրա համար հիմքեր ունենաս, ինչպես դրան մոտ էր իննսունվեց թվականին մեր ժողովուրդը: Երբ արձանագրությունների կեսը ունենալով՝ փաստվում էր, որ Վազգեն Մանուկյանը ընտրվել է: Հետո տեսան, որ այդ արձանագրությունները մեր ձեռքի տակ են, մեկին վախեցնելով, մի կողմ քաշելով՝ սկսեցին այդ արձանգրությունները փախցնել, գողանալ և այլն: Ուզում եմ ասել, որ շարժումը նաև դա պետք է տա, որ ձեռք բերի ապացուցողական հիմքեր ընտրությունները անվավեր ճանաչելու համար:
– Խոսենք նաև WikiLeaks-ից»: Տեսակետ կա քաղաքական դաշտում, որ այդ փաստաթղթերի հրապարակմամբ նպատակ կա ընտրություններից առաջ Հայաստանում քաղաքական լարվածություն առաջացնել ուժերի միջև: Ըստ Ձեզ, սա ի՞նչ նպատակ է հետապնդում, և այն ի՞նչ անդրադարձ կունենա Հայաստանի քաղաքական դաշտի վրա:
– Ես կարծում եմ՝ WikiLeaks-ը շատ հարմար ձև է, որպեսզի այն, ինչ փակ էր, բաց ասեն: Ես չեմ կարծում, թե սա զարտուղի ճանապարհներով ձեռք բերված և այլն փաստաթուղթ է: Չէ: Պարզապես մարդկանց ևս մեկ անգամ հուշում է, որ միշտ իմացեք՝ ինչ-որ մի տեղ ինչ-որ մի բան խոսում եք կամ անում եք՝ բացահայտվում է: Չկա մի գաղտնի բան, որ փակ մնա՝ ինչպես ասում է Աստվածաշունչը: Այդ տրամաբանությամբ՝ WikiLeaks-ից ոչ ոք չի սարսափի: Պետք է ասես այն, ինչ քո սկզբունքներից, համոզումներից բխող է, և դա պետք է ասես ոչ միայն պրիվատ հանդիպումներում, այլև բոլոր դեպքերում: Որովհետև թաքցնելու խնդիր չկա: Մեր կուսակցությունը այդ առումով շատ կանխատեսելի է: Բոլորը լավ գիտեն, որ կան մի քանի հարցեր, սկզբունքներ: Ավելին, չեն կարող ասել, որ հայ-թուրքականի մասով Դաշնակցությունը այստեղ մի բան ասաց, մյուս տեղում՝ մեկ այլ բան: Կամ Ղարաբաղի հարցերով: Իսկ իրենց հիմնականում դա է հետաքրքրում: Իրենք մեր ներքին գործերին միջամտում ենք այնքան, որքան իրենց քաղաքական ու պետական շահն է պահանջում, որպեսզի գտնեն այստեղ այդ շահերը սպասարկող ինչ-որ ուժեր, ազդեցության գործակալներ են դրանք կոչվում:
– Պարոն Ռուստամյան, և վերջում խոսենք նաև Հայաստանի արտաքին քաղաքականության նախաձեռնողականությունից: Հայ-թուրքական արձանագրությունների սառեցումից հետո Հայաստանը այս առումով լիովին անգործունակ է դարձել:
– Նախ այն, ինչ իրենք նախաձեռնել էին, եթե դա պասիվանա, շատ ուրախ ենք դրա համար: Այդ նախաձեռնողականությունը հասցրեց սրան: Երկրորդը՝ նախաձեռնողականություն ասվածը շատ յուրօրինակ ընկալում ունի այսօր Հայաստանի համար: Ոչինչ չանելը դարձել է մեծ նախաձեռնողականություն: Վախենալ, ինչ-որ բան անելը ներկայացվում է՝ որպես խիզախ կեցվածք: Հիմա նախաձեռնողը մե՞նք ենք, թե՞ թուրքերը: Հնարել ենք մի բանաձև՝ իբր գնդակը իրենց դաշտում է, ու նստել ենք մեր դաշտում: Ես էլ ասում եմ՝ այո, եթե գնդակը իրենց դարպասում չի, բայց դաշտում է` դա նշանակում է, որ գնդակին իրենք են տիրում: Հիմա անընդհատ սպասում ենք, թե գնդակը որ ուղղությամբ կտշեն թուրքերը: Հիմա այս վիճակն է, որովհետև իրենք են տոն հաղորդում խաղին, որովհետև գնդակին իրենք են տիրում։ Որպեսզի դրանից ազատվենք, պետք է դուրս գանք այդ խաղից, փոխենք մեր համակարգը և նաև ֆուտբոլի համակարգը: Տեսեք, մեր ֆուտբոլում ինչ փոփոխություններ տեղի ունեցան, և հաղթանակներն էլ երկար սպասել չտվեցին: Նույնը պետք է անել նաև դիվանագիտության մեջ: Ինչի արդյունքում կսկսենք նաև հաղթանակներ ճաշակել: Մենք ապացուցել ենք ու վերջին խաղով էլ ապացուցեցինք, որ ֆուտբոլ լավ ենք խաղում:
