«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է «Հելսինկյան նախաձեռնություն-92» Լեռնային Ղարաբաղի կոմիտեի համակարգող, խաղաղության և մարդու իրավունքների միջազգային մրցանակների դափնեկիր Կարեն Օհանջանյանը։
-Պարոն Օհանջանյան, Ռուսաստանը կրկին ակտիվացել է ղարաբաղյան, ինչպես նաև հայ-ադրբեջանական ճակատում։ Հայաստան է եկել Իգոր Խովաևը, ով ՌԴ ԱԳ նախարար Լավրովի հատուկ ներկայացուցիչն է ղարաբաղյան հարցում։ Հանդիպման ընթացքում խոսք է գնացել նաև Լաչինի միջանցքի ապաշրջափակման մասին։ Ըստ Ձեզ՝ ինչո՞վ է պայմանավորված ռուսական կողմի ակտիվությունը։
–Այսօր ակնհայտ է միջազգային միջկառավարական կառույցների և աշխարհի առաջատար երկրների կառավարությունների ակտիվացումը՝ կապված Լաչինի միջանցքի շրջափակման խնդրի հետ։ Արևմտյան երկրների խորհրդարաններում լայնածավալ քննարկումներ են ընթանում՝ կոչ անելով կառավարություններին՝ կիրառել Ադրբեջանի իշխանությունների վրա գործող ճնշման մեխանիզմները՝ Լաչինի միջանցքը ապաշրջափակելու համար։ Դրա հետ մեկտեղ լուրջ կասկածներ կան Ռուսաստանի և նրա օկուպացիոն զորքերի,(որոնք հանդես են գալիս խաղաղապահների հովանու ներքո), կենսունակության և Լեռնային Ղարաբաղը Հայաստանի հետ կապող ճանապարհի անխափան աշխատանքի համար իրենց վերապահված պարտականությունների ապահովման, Արցախի քաղաքացիների անվտանգության ապահովման հարցում։ ԵՄ-ի մեծ թվով քաղաքացիական դիտորդների հայտնվելը Հայաստանում՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանը վերահսկելու համար նախերգանք է այն բանի, որ ԵՄ-ն և ԱՄՆ-ը լրջորեն քննարկում են Լաչինի միջանցքային գոտի դիտորդների որոշակի կոնտինգենտի ներմուծման հնարավորությունը։
Ռուսաստանի և Ադրբեջանի ֆաշիստական վարչակարգերի կողմից մարդկության դեմ շարունակվող հանցագործությունն Արցախի ժողովրդին գցել է համակենտրոնացման ճամբարներով մարդկության դեմ հանցագործությունների մեթոդաբանության անմարդկային պայմանների մեջ։ Դրանով կարելի է բացատրել այն փաստը, որ ՌԴ իշխանությունները ակտիվացել են հայ-ռուսական հարաբերություններում իրավիճակի վատթարացման միտումը փոխելու, ինչպես նաև ղարաբաղյան հակամարտության գոտում ռուս խաղաղապահների նկատմամբ վստահության կորուստը վերականգնելու հարցում։ Ռուսաստանին լրջորեն անհանգստացնում է այն փաստը, որ Արևմուտքը մտադիր է իրեն դուրս մղել Հայաստանից և ղարաբաղյան հակամարտության գոտուց։ Իսկ Հայաստանում ռուսական իշխանությունների էմիսարների աճող թվի հայտնվելը բացատրվում է Ռուսաստանի լուրջ մտահոգությամբ, որ հայ և արցախյան հասարակությունների տրամադրությունների բացասական տենդենցի շարունակությունը կարող է պատճառ դառնալ ռուսաստանյան պայմանավորվածությունների չեղարկման։ Գյումրիի ռազմաբազան, ինչպես նաև 2020 թվականի նոյեմբերի 9-10-ի համաձայնագրով Հայաստանի վարչապետի ստորագրությունը հետ կանչելը, որը հայերին տանում էր դեպի ստրկությոն, առաջին քայլը կարող է լինել։ Իսկ դա հավասարազոր կլինի տարածաշրջանում Ռուսաստանի շահերի աղետի:
-Առհասարակ Ռուսաստանն այն հարցը չի՞ ուզում, թե՞ չի կարողանում լուծել, հատկապես երբ հայկական կողմը հստակ նշում է, որ դա ՌԴ պատասխանատվության գոտում գտնվող հարց է։
– Բոլորը քաջ գիտակցում են և՛ Ադրբեջանի, և՛ Թուրքիայի կարևորությունը այսօրվա Ռուսաստանի համար, որը պատերազմ է մղում Ուկրաինայում և ենթարկվում է Արևմուտքի կողմից աներևակայելի պատժամիջոցների ճնշմանը։ Ռուսական տնտեսությունը գտնվում է կոլապսի վիճակում, և այն մեծապես աջակցություն է ստանում Ադրբեջանի և Թուրքիայի լոգիստիկ հնարավորությունների օգտագործման շնորհիվ։ Դա վերաբերում է և՛ էներգետիկ ածխաջրածնային ռեսուրսների մղմանը Ադրբեջանի խողովակաշարերով և Թուրքիայում տեղակայված տերմինալներով, և՛ իրենց տարածքներով անցնող հաղորդակցություններին, ինչպես նաև դրամավարկային դիվերսիֆիկացիայի հետ կապված հնարավորությունները՝ թույլ տալով Ռուսաստանին շրջանցել պատժամիջոցների գործոնը և հնարավորություն ստանալ շարունակելու պատերազմն Ուկրաինայում։ Իհարկե, Ռուսաստանը նույնպես հիանալի հասկանում է, որ իր համար կարևոր են Լեռնային Ղարաբաղը և Հայաստանը, որոնք թույլ են տալիս վերահսկել իրավիճակը ողջ Արևմտյան Ասիայում և առաջ տանել իր տնտեսական, ռազմաքաղաքական նախագծերը։ Եվ ակնհայտ է նաև, որ եթե նույնիսկ ցանկանում է ապահովել Լաչինի միջանցքի անխափան գործունեությունը և Արցախի քաղաքացիների անվտանգությունը, ապա այսօր Ռուսաստանը, հաշվի առնելով Ադրբեջանից կախվածության գործոնները, չի կարող դեմ գնալ իր տնտեսական և քաղաքական շահերին. և, հետևաբար, վճռական միջոցներ չի ձեռնարկում ճանապարհը ապաշրջափակելու համար։
-Մոսկվայում երեք երկրների արտգործնախարարների հանդիպման տապալումից հետո կրկին խոսել են եռակողմ հանդիպման նախապատրաստման մասին։ Այդ մասին հայտարարել է ՌԴ փոխարտգործնախարար Սերգեյ Ռյաբկոբը։ Ձեր կարծիքով՝ ինչու՞ է Մոսկվան շահագրգռված, որ նման հանդիպում տեղի ունենա։
–Մոսկվան չի համակերպվում մի երկրի կերպար հետ, որն ի վիճակի չէ ապահովել իր միջնորդությամբ և իր ճնշման տակ ձեռք բերված պայմանավորվածությունների իրականացումը։ Այժմ Ռուսաստանը համաշխարհային ասպարեզում վերածվում է մի «չմո» պետության, որն անկարող է վերակենդանացնել իր նախաձեռնած և իր շահերից բխող գործընթացները։ Ակնհայտ է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագրի ստորագրման նախաձեռնությունը յուրացրել է Արևմուտքը։ Եվ Ռուսաստանը պետք է ցույց տա, որ շարունակում է մնալ հիմնական միջնորդը Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև։ Ակնհայտ է նաև, որ ո՛չ Հայաստանը, ո՛չ էլ Ադրբեջանն ընդհանրապես չեն ընկալում Ռուսաստանի միջնորդական անհիմն հավակնությունները, բայց Ռուսաստանին, ինչպես քթից արյունը, պետք է ցույց տալ, որ չի կորցրել իր ազդեցությունը այս երկրների, հատկապես Հայաստանի վրա։ Այդ իսկ պատճառով նա ձգտում է կազմակերպել արտգործնախարարների վերոնշյալ հանդիպումը։ Նրան պետք է ցույց տալ իր դերի գոնե արտաքին շղարշը… Ինչ վերաբերում է Հայաստանին, ապա նրա շահերը, ես արդեն նշել եմ նախորդ պատասխաններում, այս ֆաշիստական ուժի հետ բոլոր անընդունելի պայմանավորվածությունների չեղարկումն է, որը հայերին տառապանքից բացի ոչինչ չի բերում: Եվ մի վախեցեք այս կավե ոտքերով «Կոլոսից»: Ռուսաստանը Հայաստանի պատմության մեջ պետք է դառնա անցյալ. սա պետք է դառնա համայն հայության նոր օրակարգը։
