«Առաջին լրատվական»-ի հարցերին պատասխանել է ՄԱՀՀԻ ասոցացված փորձագետ, իրանագետ Էմմա Բեգիջանյանը
Նիկոլ Փաշինյանի՝ Իրանի ԱԳ նախարարի հետ հանդիպմանը նշվեց, որ Իրանի հետ քննարկումները կրում են ռազմավարական բնույթ: Ընդհանրապես Դուք ինչպե՞ս եք գնահատում վերջին օրերի զարգացումները և դրանցում Իրանի հետաքրքրությունը: Նշվում է, որ Իրանն Ադրբեջանի վրա ազդելու մեծ լծակներ ունի: Որքանո՞վ է հնարավոր Իրանի միջամտությունն այդ հարցում:
Իրանը մեծ լծակներ չունի Ադրբեջանի վրա: Իրանը ձգտում է Ադրբեջանի հետ թեկուզ արտաքուստ փոխհարաբերությունները ցույց տալ եղբայրական: Ադրբեջանը Իրանի նկատմամբ տարածքային մեծ հավակնություններ ունի մեծ Ադրբեջան ձևավորելու ակնկալիքով: Մինչև Թեհրան իրենք համարում եմ մեծ Ադրբեջանի մաս, իսկ Հայաստանն էլ արևմտյան Ադրբեջանն է: Սա այն հիմքերից է, որ Իրանը շատ լավ հասկանում է և Հայաստանի տարածքային ամբողջականությունը համարում է Իրանի կարմիր գծերը: Բայց լծակներ դա խոչընդոտելու համար Իրանը չունի: Տեսեք, Ադրբեջանում Զարիֆը հայտարարեց, որ Ադրբեջանը կարող է մեծ դեր ունենալ տարածաշրջանային խաղաղության համար, մինչդեռ Ադրբեջանի ցանկացած քայլ կատարվում է Թուրքիայի հրահանգներով ու աջակցությամբ: Առանց Թուրքիայի Ադրբեջանը երբեք չէր կարող հարձակվել Արցախի վրա և հաջողություններ արձանագրել: Մյուս կողմից Իրանում սպասվում է իշխանափոխությունը, որից Իրանի արտաքին քաղաքականությունը մեծ փոփոխություն չի կրելու: Արդեն հստակ է, որ նոր նախագահը լինելու է չափավորական պահպանողական: Մենք կարող էինք մինչ այդ աշխուժացնել Մեղրիի տնտեսական ազատ գոտին և Ադրբեջանն արդեն չէր կարող այնտեղ նման հավակնություններ ունենալ: Պետք էր Իրանի հետ այստեղ համագործակցությունն ընդլայնել: Հիմա էլ Իրանը ամենաշատը ձգտում է դրան, որպեսզի դրանով խանգարի այսպես կոչված, միջանցքին: Իրանը ակնհայտորեն դեմ է նման միջանցքին, սակայն չունի բավարար լծակներ դրա վրա ազդելու համար: Դրանով է պայմանավորված, որ Ադրբեջանում Իրանի ներկայացուցիչները շնորհավորում են Ադրբեջանին Ղարաբաղում իր տարածքներն ազատագրելու առթիվ: Այսինքն մի կողմից Իրանը չունի Ադրբեջանի վրա ազդելու լուրջ լծակներ, մյուս կողմից չի ուզում, որ Հայաստանը զիջումների գնա և միջանցք տրամադրի Ադրբեջանին: Մենք պետք է որոշենք, թե ինչպիսի քաղաքականություն ենք որդեգրում, որովհետև ամեն ինչ շահի վրա է հիմնված: Իրանը շահագրգիռ է, Իրանը շահ ունի, որովհետև դա իր ազգային անվտանգության հարցն է: Այս հարցում մեր և Իրանի շահերը համընկնում են:
Բաքվից հետո Իրանի ԱԳ նախարար Զարիֆի այցը Հայաստան առհասարակ որևէ նշանակություն կարո՞ղ է ունենալ: Նշվում է, որ Հայաստանը չպետք է այստեղ Իրանի շահերը և Իրանի աջակցությունն անտեսի:
Իհարկե, ցանկացած բանակցություն կարևոր է, հատկապես մի երկրի հետ, որի հետ չունես որևէ խնդիր, որի հետ ունես ընդհանուր շահեր: Դա կարևոր է, պարզապես քանի որ Իրանը չունի այդպիսի լծակներ, որ կարողանա կտրուկ քայլերի դիմել, պարզապես ինքը մտածում է Հայաստանի հետ ինչպիսի համագործակցություններով կարող է նպաստել երկու երկրների համար շահավետ լուծմանը:
Տեսակետ կա, որ Սյունիքում Իրանի ներկայության ապահովումը մեսիջ էր թուրք-ադրբեջանական տանդեմին, Ռուսաստանին և Հայաստանին:
Ներկայումս Սյունիքում Իրանի ներկայությունն իսկապես կարևոր հանգամանք է, որ Իրանը ուղղակիորեն զարգացումների վկան լինի և իր ուժերի չափով հակազդի դրան: Սյունիքում միայն Իրանի շահերն են համընկնում մեր շահերի հետ: Ոչ Թուրքիայի, ոչ Ռուսաստանի շահերի հետ չի համընկնում: Ռուսաստանն էլ, եթե իր շահերը պահանջեն, կարող է ինչ-որ բաներ պարտադրել Հայաստանին: Ոչ ոք մեղավոր չի, որ առաջնորդվում է իր շահերով: Միայն իրանն է, որ իր շահերով առաջնորդվելով նաև մեր շահերին է նպաստում: Դրա համար Իրանի հետ համագործակցությունը շատ կարևոր է: Իրանն անում է այն, ինչ կարող է՝ պահպանելով իր շահերը: Այստեղ միայն շահերի մասին կարելի է խոսել, բարեկամ, եղբայր, դրանք բոլորը երկրորդական են, դիվանագիտական հաճոյախոսություն են: Այո, Թուրքիան Ադրբեջանի եղբայրական երկիրն է, որովհետև պանթուրքիստական շահերը դա են պահանջում: Չկան զուտ բարեկամություն երկրների միջև, եթե չկան ընդհանուր շահեր:
