Սահմանադրական դատարանի դատավորների թափուր տեղերի համար թեկնածությունների առաջադրման անհրաժեշտությունն ու սկսած գործընթացը վերստին սրեցին Հայաստանում արդարադատության, դատական համակարգի, դատական իշխանության ապագայի շուրջ դիսկուրսը, որն էլ ավելի թեժացավ Սահմանադրության փոփոխության նախաձեռնության համատեքստում Գերագույն դատարանի գաղափարի ընդունումը: Հանրայնորեն և քաղաքական իմաստով, սակայն, Հայաստանում, թերևս, ընդունելության կարիք ունի մի պարզ մտայնություն, որ արդարադատության ռեֆորմը ամենևին պայմանավորված չի լինելու որևէ դիրքում անձ կամ անձեր փոխելով, այլ պահանջելու է մշակութային հեղափոխություն: Հայաստանում արձանագրված չէ մշակութային, արժեհամակարգային հեղափոխության և պետական կառավարման ինստիտուտների ռեֆորմացիայի ուղիղ կապը: Որոշ ոլորտներում այն արտահայտված է ընդգծված, որոշ ոլորտներում՝ թույլ, սակայն ռեֆորմացիան, ինստիտուցիոնալ ռեֆորմացիան՝ առանց մտածողության, արժեհամակարգի և մշակույթի հեղափոխության, գործնականում անհնար է: Ընդ որում, այստեղ առանցքային է այն, որ այդ մշակութային ու արժեհամակարգային հեղափոխության կրողը պետք է լինի այն վերնախավը, ընտրախավը կամ պարզապես էլիտան, որն էլ պետք է լինի համապետական և հասարակական մասշտաբով այդ հեղափոխության իրականացման առաքյալը, քաղաքական պատասխանատուն: Եթե մենք չենք տեսնում դա, մենք իզուր ենք փորձում փնտրել արդարադատության խորքային ռեֆորմ և անկախ դատական իշխանության ձևավորում:
Բանն այն է, որ չի կարող հաջողված ձևավորման գործընթաց լինել, եթե չկա այդ գործընթացի հանրային համարժեք ընկալման միջավայր: Այսինքն՝ արդարադատության ռեֆորմը պետք է ունենա երկու ծայր՝ մեկը էլիտայի գործողությունների, օրենսդրական, ինստիտուցիոնալ և կադրային որոշումների կողմը, մյուս՝ որևէ փոփոխության այս կամ այն կերպի պարագայում հանրային ընկալումների: Եթե չկա զուգահեռ, ապա չկա նաև իրական ռեֆորմ, կամ ռեֆորմը օբյեկտիվորեն ձգվելու է ժամանակի մեջ՝ ինչպիսի դատավորի թեկնածուներ կամ ինչպիսի դատարանական համակարգի կառուցվածք էլ ներդրվեն կամ մոգոնվեն: Իսկ Հայաստանում զուգահեռը չկա, ինչը պայմանավորված է մի շարք հասարակական-քաղաքական արատներով ու ախտերով, որ գալիս են որպես անցնող գրեթե երեք տասնամյակի մետաստազներ: Ցավոք սրտի, Հայաստանում մի անգամ ոչ միայն հանրային, այլ պարզապես քաղաքակրթական միջավայր է, որտեղ արժեքային մակարդակից մինչև բնազդային մակարդակ առկա է ինքնադատաստանի, ոչ թե օրինական դատարանի պահանջ:
Դատարան հասկացությունը այդ միջավայրում ընկալվում է որպես ինքնադատաստանի միջոց, իսկ այդ ակնկալիքը չարդարացնելու դեպքում դիտարկվում որպես անվստահության թիրախ: Այստեղ է ի վերջո նաև Հայաստանում դատական համակարգի ճգնաժամի խորքային բնույթը, ճգնաժամ, որը համակարգային չէ, այլ քաղաքակրթական: Դա է պատճառը, որ Հայաստանում դատարանը՝ որպես իրավականության և օրինականության սպասարկման ինստիտուտ, չեզոքացվել է ոչ միայն զուտ վարչական իմաստով, այլ նաև բարոյահոգեբանական, որպեսզի արդարադատության վերականգնումն էլ, անհրաժեշտության դեպքում, չպահանջի լոկ այսպես ասած՝ վարչահրամայական քայլեր ու գործողություններ, որպեսզի դրանք ամենևին չլինեն արդարադատության համակարգի ռեֆորմացիայի բավարար գրավական կամ պայման: Հայաստանում ձևակերպված չէ իրական արդարադատության հանրային գերակա պահանջ, որն արտահայտում է խորքային կոնսենսուս: Դա է թե՛ այդ, թե՛ ընդհանրապես հետհեղափոխական ռեֆորմացիայի բոլոր արգելակների պատճառը: Մենք՝ իբրև հանրություն, շարունակաբար բախվում ենք և բախվելու ենք խնդրին, որ առ այսօր փաստացի ունեցել ենք երկու կոնսենսուս՝ «մերժիր Սերժին» կամ պարզապես իշխանափոխություն, և բանակ: Պատահական չէ, որ երեք տասնամյակի ընթացքում սկզբունքորեն հաջողվել է լուծել այդ երկու կոնսենսուսին առնչվող խնդիրներ:
