Ռուսական Regnum գործակալությանը տված հարցազրույցի ժամանակ ռուս քաղաքագետ, Alte Et Certe վերլուծական բյուրոյի ղեկավար Անդրեյ Եպիֆանցևն անդրադարձ է կատարել Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորմանը.
«Ես կարծում եմ, որ ընդհանուր առմամբ հիմնավորված չէին հունիսի 24-ին Կազանում կայացած Հայաստանի, Ադրբեջանի և Ռուսաստանի նախագահների հերթական հանդիպումից բեկման ակնկալիքները: Միջազգային հանրությունը և Ռուսաստանը լծվել են այդ խնդրի դիվանագիտական լուծմանը, մինչդեռ այսօր գոյություն չունի այդ հարցի դիվանագիտական կարգավորում:
Մաքուր դիվանագիտական տեսանկյունից ամեն ինչ թվում է պարզ և հեշտ. վերադարձվում են շրջանները, տրվում են միջազգային երաշխիքներ և այլն: Սակայն վերջին տարիների ընթացքում արդեն իսկ դիտարկվել են խնդրի դիվանագիտական լուծման հնարավոր բոլոր տարբերակները և պարզապես անհնար է հնարել ինչ-որ նոր բան: Դրա համար էլ պարզապես անհիմն է խնդրի մաքուր դիվանագիտական լուծման վրա կենտրոնանալը:
Բանակցությունների նպատակով Կազան ժամանած Հայաստանի ու Ադրբեջանի նախագահները չունեին իրենց ժողովուրդների մանդատը: Ուղիղ իմաստով նրանք ունեին այդ մանդատը` փաստաթուղթ ստորագրելու համար, սակայն վիրտուալ առումով նրանք չունեին այդ մանդատը, բացի լիակատար անխոս հաղթանակի մասին փաստաթուղթ ստորագրելուց: Երբ երկու հասարակություններն էլ պնդում են իրենց անխոս հաղթանակի մասին, ոչինչ չի ստացվի: Այսօր հայ և ադրբեջանական հասարակությունները տրամադրված են միայն հաղթանակի: Դրա համար էլ գոյություն չունի այդ խնդրի դիվանագիտական կարգավորումը:
Պետք է հիշել, որ երբ ներկայացվեցին հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ Մադրիդյան սկզբունքները, երկու երկրների նախագահները կարողացան փոխզիջման գնալ, ինչը, սակայն, բացասական արձագանք առաջացրեց երկու հասարակություններում: Դրա համար էլ եթե Կազանում ինչ-որ բան տեղի ունենար, ապա երկու ժողովուրդները չէին աջակցի իրենց նախագահներին:
Միայն լիակատար հաղթանակի տրամադրված Հայաստանի ու Ադրբեջանի հասարակությունների անհամաձայնության պայմաններում անհրաժեշտ է դառնում ոչ թե խնդրի դիվանագիտական կարգավորման ուղիների փնտրտուքը, ինչն այսօր անհնար է թվում, այլ` հասարակությունների շրջաններում ակտիվ աշխատանքներ տանելու խնդիրը: Միջին հեռանկարում դա կարող է արդյունք տալ:
Այս դեպքում առկա են իրադարձությունների զարգացման մի շարք տարբերակներ: 1) Դրանով ամեն ինչ կմնա նույնը ևս 10-15 տարով, այն կդադարի հատուկ ուշադրություն պահանջել, սակայն ձեռքը պետք է պահել զարկերակին` պատերազմի վերսկսման կանխման համար: 2) Այս տարբերակի մասին բարձրաձայնել է Միջազգային ճգնաժամային խմբի Եվրոպական ծրագրերի տնօրեն Սաբինա Ֆրեյզերը: Նա նշել է. «Եթե Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումը տեղի չունենա, ապա ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը կարող է դիմել ՄԱԿ ԱԽ-ին` Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումը քննարկելու և այդ տարածքի ժամանակավոր կառավարման մանդատը ՄԱԿ ԱԽ անդամներից մեկին հանձնելու հնարավոր առաջարկով: Դա շատ կտրուկ որոշում է, և ես կարծում եմ, որ կողմերը դեմ կլինեն դրան»:
Ես այդքան էլ չեմ հավատում իրադարձությունների զարգացման նմանատիպ սցենարին, քանի որ նախ Անդրկովկասն ԱՄՆ-ի համար չի հանդիսանում առաջնահերթ, մյուս կողմից էլ ԵՄ-ը երբեք լուրջ ուշադրություն չի դարձրել Անդրկովկասի վրա` վերջինիս հակամարտությունների ու ճգնաժամային գործընթացների համար:
Գոյություն ունի նաև Ղարաբաղի շուրջ իրավիճակի զարգացման երրորդ տարբերակը: Այն քիչ հավանական է, սակայն չպետք է բացառել, որ որքան մեծանում է Հայաստանի ու Ադրբեջանի ռազմական ու տնտեսական պոտենցիալի տարբերությունը, այնքան մեծանում է այն բանի հավանականությունը, որ Բաքվում կամ Անկարայում ցանկանան հարցը լուծել զենքի ուժով»:
