«Մեզ ոչ ոք Մաքսային միություն չի հրավիրել: Հայաստանի՝ Մաքսային միության օգտին ընդունած որոշումը ամբողջովին կշռադատված ու գիտակցված քայլ է»: Ինչ եք կարծում` ո՞վ է այս հայտարարությունների հեղինակը: Այս հայտարարությունների հեղինակը Հայաստանի վարչապետ Տիգրան Սարգսյանն է: Նա Սանկտ Պետերբուրգում է այդ բանն ասել, Հայաստանի և Ռուսաստանի միջկառավարական հանձնաժողովի նիստի ժամանակ:
Սարգսյանն ասել է, որ Հայաստանի որոշման հետևում կա պատմական փորձ և սառը հաշվարկ: Փաստորեն, եթե Մաքսային միությանն անդամակցելու մասին որոշումը, ըստ Տիգրան Սարգսյանի, պատմական փորձի, սառը հաշվարկի, գիտակցված և կշռադատված որոշման արդյունք է, ապա նրա հոդվածը, որ մեկ տարի առաջ լույս էր տեսել ռուսական մամուլում, հանդիսանում էր բացարձակապես չկշռադատված, չգիտակցված, անփորձ և անհաշվարկ մի բան: Այլապես զարմանալ կարելի է, թե ինչպես մի մարդ մեկ տարի առաջ կփորձեր հիմնավորել, որ Հայաստանը կողմ լինելով Ռուսաստանի և ԱՊՀ տարածքի երկրների հետ հնարավորինս սերտ տնտեսական ինտեգրացիոն գործընթացներին, այնուհանդերձ շահավետ չի համարում Մաքսային միություն մտնելը ընդհանուր սահմանների բացակայության պատճառով՝ իսկ առանց դրա մտնելն իմաստ չունի, իսկ ահա մեկ տարի հետո հայտարարում է, որ մտնելու մասին որոշումը ամենա-ամենա որոշումն է, որ Հայաստանը կարող էր կայացնել:
Ինչո՞վ բացատրել Հայաստանի բարձրաստիճան պաշտոնյայի այս տրանսֆորմացիան: Բացատրել, իհարկե, հնարավոր է շատ բաներով, սակայն ինչո՞վ բացատրել, որ մի կողմից հասարակության համար համոզիչ լինեն բացատրությունները, մյուս կողմից էլ տվյալ պաշտոնյայի համար անհարմար զգալու տեղիք չտան: Ընդհանրապես, ինչպե՞ս հայաստանցի պաշտոնյաները անհարմար չեն զգում նման տրանսֆորմացիաներից: Զուտ ֆիզիկական առումով, երբ մարդը մի միջավայրից կտրուկ անցում է կատարում մյուսը, լինում են տհաճ զգացողություններ: Բարոյա-հոգեբանական առումով էլ երևի թե պետք է նույնը լինի կամ միգուցե նույնիսկ ավելի բարդ: Սակայն հայաստանցի պաշտոնյաների դեպքում սա կարծեք թե չի նկատվում: Նրանց համար ոչինչ չարժե այսօր մի բան ասել, վաղը` մեկ այլ բան, այսօր մեկին մի բան ասել, քիչ անց մյուսին ասել մեկ այլ բան: Եվ չի գտնվում, ըստ էության, մեկը, որը բացառություն կլիներ և հասարակությանը կտար արժանապատվության, պատվախնդրության օրինակներ:
Տիգրան Սարգսյանը մի բանում իրավացի է՝ Հայաստանին Մաքսային միություն չեն հրավիրել: Իհարկե, չեն հրավիրել: Ռուսաստանը իր պատվից ցածր կհամարեր նման հրավեր ուղղել Հայաստանին, և Հայաստանի համար էլ կհամարեր չափազանց մեծ պատիվ այդ հրավերը: Հայաստանի իշխանությունները, հատկապես վերջին տասնամյակում, արել են ամեն ինչ, որպեսզի Ռուսաստանը Հայաստանի հետ ոչ թե հրավերներով կամ առաջարկներով, այլ ուղղակի սպառնալիքներով ու շանտաժներով խոսի: Այնպես որ, իհարկե չեն հրավիրել, ուղղակի պարտադրել են և վերջ: Որովհետև հրավերի արժանանում են այն իշխանությունները, որոնց մոտ պետական և ազգային արժանապատվության, ինչպես նաև մարդկային անձնական արժանապատվության զգացումները ավելի էժան չեն, քան պաշտոնը, անձնական ունեցվածքը, ընտանեկան բարեկեցությունը: Հատկապես, երբ այդ ամենը ձեռք են բերվել հենց պետական արժանապատվության և սուվերենության հաշվին:
Ընդհանրապես, աշխարհում որևէ երկրի հետ, որևէ պետության հետ խոսում են այնպես, ինչպես տվյալ երկրի իշխանություններն են խոսում երկրի ներսում հասարակության հետ: Նման իշխանությունները հրավեր հասկացության քաղաքակրթական իմաստն անգամ չեն կարողանում զանազանել: Երբ նրանց հետ հրավերով են խոսում, նրանք դա արդեն ընկալում են դիմացինի թուլության կամ միամտության նշան, արդյունքում պարզապես մտածում են, թե ինչ հարցի վրա ուղղակի օգտվեն այդ միամտությունից ու թուլությունից:
Ահավասիկ եվրոպական ինտեգրացիայի օրինակը. Եվրոպան չպարտադրեց, չշանտաժեց, չսպառնաց, այլ հրավիրեց գործընկերության, ասոցացման: Հայաստանի իշխանությունները անմիջապես արձանագրեցին, որ դա Եվրոպայի թուլության նշանն է, հետևաբար` Եվրոպային խաբելը կամ գցելը մեկից մեկ է: Այդպես աշխատեց Ռուսաստանի շանտաժը և սպառնալիքը, որովհետև ով ավելի լավ գիտե այն երեխային, որն իր դաստիարակության արդյունքն է: Իհարկե, Ռուսաստանն ավելի լավ գիտե, թե ինչ իշխանություն է կարգել Հայաստանում, և հետևաբար` ավելի լավ գիտե, որ այդ իշխանության հետ հրավերներով խոսելը կլինի ինքնախաբեություն:
