Հայաստանում քաղաքական գործընթացների գնահատման չափանիշները դեգրադացվել են: Բոլոր խոսակցությունները հանգում են նրան, որ եթե երկրում չկան հետընտրական զարգացումներ, ապա ընտրությունների որակը լավն է եղել: Սա քաղաքականության պրիմիտիվ ընկալում է կամ քաղաքակականության ընկալման բացակայություն առհասարակ: Նախ, ընտրությունների որակը որևէ աղերս չունի հաղթող կամ պարտվող ուժերի վարքագծի հետ: Հատուկ քննարկման առարկա է այն հարցը, թե ինչ ասել է «հետընտրական զարգացում»: Եթե դրա տակ հասկանում ենք այն, ինչի ականատեսը դարձել ենք վերջին քսան տարիներին, երբ պարտված թեկնածուներն ու կուսակցությունները իրենց էներգիան անիմաստ պարպել են փողոցներում և հրապարակներում, ապա դա ընտրական գործընթացի բովանդակության ձևախեղման դրսևորում է և հատուկ վերլուծության անհրաժեշտություն չունի:
«Հետընտրական զարգացումը», դասական իմաստով, նոր իրավիճակի, ընտրությունների արդյունքների ռացիոնալ քննարկումն է` երկրի զարգազման համատեքստում: Այս «հետընտրական զարգացումը» մենք վաղուց չունենք` օտարվելով այն ամենից, ինչը կոչվում է քաղաքականություն: Ու պատահական չէ, որ հետընտրական Հայաստանում, որը նաև թևակոխել է մի նոր ընտրական գործընթաց, մենք ականատեսն ենք լինում ոչ թե քաղաքական զարգացումների, դիսկուրսի, մրցակցության կամ կոմպրոմիսների, այլ ընդամենն` առևտրականների ցույցերի, որոնք միանգամայն տեղավորվում են ներհամակարգային զարգացումների, գզվռտոցի, վերադասավորումների ու դիրքավորումների համատեքստում: Մենք չունենք քաղաքականություն և այդպիսին համարում ենք այն, ինչը համակարգի տարբեր սեգմենտների կլանային, մասնավոր, ոչ քաղաքական հարաբերությունների կամ կոմպրոմիսների հետևանք է: Նման իրավիճակը գծագրվել, նախանշվել է դեռ 2015-ի սահմանադրական փոփոխություններով, որոնք իշխանության վերարտադրության հայկական վարքածի ինստիտուցիոնալ, նաև` քաղաքական-մոտիվացիոն գործիքն էին:
Իշխանության վերարտադրությունը եվրասիական օրինաչափություն է, և զուր է ՀՀԿ ինտելեկտուալ թևը ճգնում հայաստանյան գործընթացը համեմատել եվրոպական օրինակների, նախադեպերի հետ: Անգելա Մերկելը կարող է երեք, չորս անգամ անընդմեջ զբաղեցնել Գերմանիայի կանցլերի պաշտոնը, սակայն դա անում է առանց Սահմանադրությանը դիպչելու, մրցակցային ընտրություններում ընդդիմությանը հաղթելով: Իշխանության վերարտադրությունը չի ենթադրում մրցակցության, պայքարի էլեմենտ, եթե նույնիսկ համակարգի ֆորմալ առաջնորդը տեղը զիջում է ուրիշի, հիերարխիայի ավելի ցածր աստիճանում գտնվող մեկին: Եթե անգամ 2015-ից հետո Հայաստանում եղել են զարգացումներ, որոնք հեռավոր աղերս են ունեցել քաղաքականության հետ, ապա դրանք տեղի են ունեցել իշխանության վերարտադրության գործընթացի շրջանակներում կամ ծառայեցվել են դրանց: Նույնիսկ քառօրյա պատերազմը, որ առիթ տվեց իշխանությանը` բանակի դերը վերագնահատել և հարմարեցնել ներհամակարգային պայքարի տրամաբանությանը: Նույնիսկ «Սասնա ծռերի» միջադեպը, ՊՊԾ գնդի շուրջ ստեղծված ճգնաժամը, որի հանգուցալուծման խորքերում սաղմնավորվում էր ներհամակարգային հերթական վերադասավորումը:
ԱԺ վերջին ընտրությունների արդյունքները խորքային անալիզի անհրաժեշտություն չունեն. դրանք վերջին «ստուգողական աշխատանքն» էին վճռորոշ «քնությունից» առաջ: Ընտրություններում չարձանագրվեց անգամ հին ու նոր «ոգիների» բախում, եթե մի կողմ թողնենք մի քանի լոկալ դրսևորումներն ու բախումները: Գործընթացից շահած դուրս է եկել միայն Սերժ Սարգսյանը: Նրան հաջողվել է կոնսերվացնել հանրային դժգոհությունը (այն մի օր կարող է պետք գալ), ընդդիմության համար գտնել «անշառ» զբաղմունք, իսկ համակարգի ներսում գեներացնել մրցակցություն` ուղղակի կամ անուղղակի վավերացնելով հնարավոր «ժառանգորդների» ներդրումային ուտոպիաները կամ բանակային ռեֆորմ կոչվող տեսությունները: Ոչինչ որոշված չէ, բայց համակարգի «խաղացողները» միմյանց հետ մրցում են` յուրաքանչյուրն իրեն պահանջարկված զգալով ու ներքին հույսով, որ «շեֆի» ընտրությունը հենց իր վրա է կանգ առնելու կամ, որ «շեֆը» հենց իր աջակցության կարիքն է զգալու իշխանության ղեկին մնալու համար:
Եթե երկրում կա մեկը, որ քաղաքական որոշում պետք է կայացնի` դա Սերժ Սարգսյանն է, ով երկընտրանքի առաջ է` դառնա՞լ վարչապետ 2018-ին` «ազգային համաձայնության» խոստացված իշխանությունը ձևավորելով ՀՅԴ-ի ու ԲՀԿ-ի հետ, թե՞ իշխանությունը ժամանակավորապես հանձնել «Հայկական Մեդվեդևին»: Սերժ Սարգսյանն, ըստ ամենայնի, դեռ վերջնական որոշում չունի, առայժմ ժյուրիի կարգավիճակով հետևում է «Հայկական Մեդվեդևի» ընտրության համար անցկացվող մրցույթին:
