«Առաջին լրատվական»-ի Realpolitik հաղորդաշարի հյուրն է ռուսաստանցի փաստաբան, Փաստաբանների հայ-ռուսական միության նախագահ Ռուբեն Կիրակոսյանը:
–Դուք այս օրերին գտնվում եք Հայաստանում հայտնի պատճառով՝ 100-րդ տարելիցի առթիվ: Նաև զեկույցով հանդես պետք է գաք: Ինձ հետաքրքրում է, թե ինչպե՞ս եք Դուք գնահատում առավելապես վերջին շրջանում սկսված ճանաչման գործընթացի երկրորդ ալիքը: Երկար լռությունից հետո Հռոմում՝ Վատիկանում, տեղի ունեցած պատարագը նոր ճանաչման գործընթացի սկիզբ է դրել, դրան հաջորդած Եվրախորհրդարանի ընդունած բանաձևը, որում կրկնվեց 1985-ի կամ վերահաստատվեց այդ հայտնի բանաձևը, վերախմբագրված մոտեցումով ներկայացվեց: Ի՞նչ էր տեղի ունեցածը՝ այդ «հայկական ցունամին», և ի՞նչ հետևանքներ եք տեսնում հատկապես իրավական առումով:
– Այն ինչ կատարվեց Հռոմի վանքի պատերի մեջ, ուղղակի մի նոր էջ էր, մի նոր որակավորում այն հանգամանքին, որ արդեն 100 տարի չի կարողանում գտնել իր լուծման բանաձևը: Եվ որպես փաստաբան՝ ասեմ, որ այն, ինչ տեղի ունեցավ, չի կարելի փաստաբանական մի նոր որակ համարել: Դա մշակութահոգեբանական, մշակութային մի նոր էջ է, որը մեզ ներկայացնելու հնարավորություն է տալիս:
– Այսինքն՝ կարելի է ասել, որ այն, ինչ տեղի ունեցավ Վատիկանում, մենք հնարավորություն կունենանք ապագայում նյութականացնել նաև իրավական տեսակ տալու իմաստով՝ այլ հարթակներում:
– Ես չեմ կարող ասել, թե դա որքանով կլինի իրավական ապացույց, Հռոմի պապի խոսքը նման ուժ չունի, նա ավելի շուտ կրոնական գործիչ է:
– Բայց չենք կարող ասել, որ այդ հայտարարությունը քաղաքական հետևանք չի կարող ունենալ կամ արդեն ունեցել է:
– Այո, ես նույնիսկ կարծում եմ, որ այս պարագայում քաղաքական նվաճումը մեզ ավելի պետք է, իրավաբանականը կգնա քաղաքականին որպես արդյունք, որովհետև իրավաբանականը զուտ տեխնոլոգիա է, զուտ պրոցես է, իսկ դրա համար պետք է որ քաղաքական հիմք լինի, այն դրական հողը, որի վրա այդ իրավաբանական հիմքը պետք է նստի: Եթե այդ տեսակետից նայենք, ապա Հռոմի պապի հայտարարությունը նշանակում է, որ հայ կոտորածի հարցը դառնում է գլոբալ քաղաքականության հարց, քանի որ այդ հարցն արդեն դրված է բոլոր կաթոլիկ պետություններում, և ես տեսնում եմ, որ նույնիսկ մուսուլմանական երկրները շատ լուրջ են արձագանքել:
– Ի՞նչ կասեք Եվրախորհրդարանի ընդունած բանաձևի կապակցությամբ, որովհետև Թուրքիայում հնչեցին, որ դրանք որևէ իրավական արժեք չեն ներկայացնում, Ղազախստանում Էրդողանը նույնիսկ ասաց, որ դա իմ մի ականջից մտնում, մյուս ականջից դուրս է գալիս: Ի՞նչ կարող եք ասել այդ մասով:
– Եվրախորհրդարանը քաղաքական մարմին է, և մենք գիտենք, որ Թուրքիան արդեն քանի տասնյակ տարի է՝ փորձում է դառնալ ԵՄ անդամ, և այդ պարագայում խնդիրն ավելի բարդանում է, և նա չի կարողանա ապացուցել, որ ինքը համապատասխանում է այն ստանդարտներին, որոնք պետք են Եվրախորհրդում լինելու համար: Ես այդպես եմ տեսնում, որ Եվրախորհուրդը դրանով ցույց է տալիս մի նոր որակավորում, որին պետք է համապատասխանի ցանկացած պետություն, որը ցանկանում է դառնալ այդ ակումբի անդամ: Այնտեղ կա նման մի պահանջ, որ այդ պետությունը իր պատմության հետ չունենա ոչ մի խնդիր: Այս պարագայում ստացվում է, որ Թուրքիան ունի այդ խնդիրները, և նա արդեն պարտավոր է ոչ թե մեզ, այլ Եվրախորհրդին այդ պատասխանները տալու համար:
– Ամբողջ աշխարհի հայությունը, մեզ հետ՝ այլ ժողովուրդներ, պահանջում են ճանաչում: Իրավական այն հետևանքները, որոնք կարող են հաջորդել ճանաչմանը որո՞նք են: Մինչև որտե՞ղ է այն սահմանը, որից այն կողմ մենք չենք կարող անցնել:
– Պետք է նախ հասկանալ, թե այդ ճանաչման տակ մենք ինչ ենք հասկանում՝ ճանաչում որպես խոստովանո՞ւմ, թե՞ ճանաչում՝ որպես գործողություններ: Շատ պետություններ կան, որ ինչ-որ բան ճանաչել են, ներողություն են խնդրել, և դրանով բավարարվել են կողմերը: Մենք ստացանք մի նոր որակ, և պետք է հասկանալ, թե մենք մեզ հիմա ինչպես պետք է դրսևորենք, ինչ պետք է լինի մեր հաջորդ քայլը սրանից հետո:
– Այդ դեպքում շատ էական է, որ Սփյուռքն ու Հայաստանը կարողանան համադրել իրենց պահանջները, որովհետև Հայաստան պետությունը կարող է բոլորովին այլ պահանջներ ունենալ, իսկ Սփյուռքն էլ իրավունք ունի այլ պահանջատիրական դիրքերից հանդես գալ:
– Փաստաբանությունը շատ տրամաբանական գիտություն է, և այստեղ հայ փաստաբանական հասարակության մեջ կա մոտավորապես հասկացողություն, թե ովքեր պետք է լինեն հայցադիմողները:
