Քանի հայ է պատրաստ հանուն Հայաստանի ասելու, որ ինքը թուրք է

2007 թ. ճիշտ այս օրը հրեշավոր իրադարձություն տեղի ունեցավ Ստամբուլում: Տեղական ժամանակով ժամը 15.00-ի սահմաններում սպանվեց «Ակոս» հայկական թերթի գլխավոր խմբագիր Հրանտ Դինքը: Ըստ նախնական տեղեկությունների` 18-20 տարեկան մի երիտասարդ Դինքի վրա ատրճանակից կրակել էր այն բանից հետո, երբ անհայտ մեկը «Ակոս»-ի խմբագրին դուրս էր հրավիրել խմբագրության շենքից: Ստացված վնասվածքներից Հրանտ Դինքը տեղում մահացել էր: Մարդասպանը, որը դեպքի վայրում էր թողել հրազենը, կրակել էր հինգ անգամ: Կրակոցներից երեքը հասել էին նշանակետին: Փամփուշտներից մեկը խոցել էր Հրանտ Դինքի սիրտը, երկուսը դիպել էին գլխին: Ավելի ուշ Հրանտ Դինքի սպանությունն իրականացնելու կասկածանքով երկու հոգի ձերբակալվեցին։ «Ակոսի» խմբագրությունը գտնվում է Ստամբուլի Օսման բեյ թաղամասում` բանուկ և մարդաշատ մի փողոցում, և տեղի ունեցածը, փաստորեն, ավելի շատ նմանվում է հրապարակային մահապատժի: Միջազգային լրատվական գործակալությունները երեկ արդեն հաղորդագրություններ էին տարածում այն մասին, որ Դինքը մինչ այդ սպառնալիքներ է ստացել թուրք ազգայնականներից: Սա նշանակում է, որ Թուրքիայի իշխանությունները պարտավոր էին հոգ տանել Դինքի անվտանգության մասին, մի մարդու, որն իր գործունեության բերումով վերջին շրջանում նաև միջազգային լայն ճանաչում էր ձեռք բերել: Հրանտ Դինքը, սակայն, պրոբլեմներ ուներ նաև թուրքական իշխանությունների հետ և վերջին տարիներին պարբերաբար հետապնդումների էր ենթարկվում այդ երկրի դատական իշխանությունների կողմից: Մեկ տարի առաջ նա թուրքական դատարանի կողմից ազատազրկվել էր թուրք ազգին վիրավորելու մեղադրանքով, և միայն եվրոպական կառույցների ճնշումների ներքո էր վճիռը փոխարինվել պայմանական ազատազրկմամբ: Այս ընթացքում նույն` թուրք ազգին վիրավորելու համար Դինքի դեմ բազմաթիվ դատական գործեր են հարուցվել: Իսկ թուրքական դատարանը այսօրինակ վիրավորանքների թվին է դասել այն, որ Դինքը բացեիբաց խոսում էր Հայոց ցեղասպանության մասին:
«Այդ հարցի լուծումը մեզնից կախված չէ». սա մի նախադասություն է, որ հատկապես վերջին շրջանում շատ է հնչում Հայաստանում և հասնում պաշտոնական մակարդակի: Երկիրը, պետությունը, իշխանությունը, հանրությունը հաճախ են դիմում այս և նման նախադասությունների` փորձելով արդարացնել տապալումը կամ անգործությունը: Հանրությունը և նրա յուրաքանչյուր սուբյեկտ ասում է, թե ինքը չի կարող երկրի ներքին կյանքում բարեփոխումների հասնել։ Սա Հայաստանում իշխող մտածելակերպ է և, ըստ էության, նշանակում է, որ մենք ինքներս մեզ դատապարտել ենք տաշեղի ճակատագրի, որը հեղեղի մեջ ընկած գնում է` ինքն իր ընթացքը չկառավարելով: Ու մենք, այդ հեղեղի մեջ ընկած, ասում ենք` դե, ի՞նչ կարող ենք անել, ոչինչ էլ չենք կարող անել: Երբեմն չենք կարողանում ելք գտնել այնպիսի իրավիճակներից, որտեղ ելքը պարզից էլ պարզ է: Եթե այսպես է, մենք չենք կարող հաղթահարել ավելի բարդ և բարդագույն իրավիճակները: Դժվար է ասել` սա պատճա՞ռ է, թե՞ հետևանք, բայց ողբերգությունն այն է, որ մենք մեզ հակառակորդ ու թշնամի ենք համարում այնպիսի ազգերի, որոնք նման պրոբլեմ ընդհանրապես չունեն: Խոսքը մասնավորապես թուրքերի մասին է, որոնք 2007 թ. հերթական անգամ ցույց տվին, որ կարողանում են անգամ ամենաանհույս վիճակներն այնպես շրջել, որ դա ծառայի իրենց իսկ շահերին: Խոսքն այն մասին է, թե ինչպես թուրքերը Հրանտ Դինքի սպանությունից հետո ստեղծված, թվում է՝ իրենց համար միանշանակորեն խայտառակ վիճակը կարողացան օգտագործել ի շահ իրենց: Երբ Դինքը սպանվեց, աշխարհի առաջին ռեակցիան այն էր, թե ահա Թուրքիան` հետադիմական այդ երկիրը, չի կարողանում հանդուրժել ազատություն, տառապում է այլատյացության բարդույթով և հետամնաց ասիական երկիր է: Եվ ի՞նչ տեղի ունեցավ հետո. այդ երկրի քաղաքացիները դուրս եկան փողոց ու ասացին` «Մենք հայ ենք», «Մենք Հրանտ Դինքն ենք»: Գուցե նրանք իսկապես ատում են թե՛ հայերին, թե՛ Հրանտ Դինքին, բայց նրանք դուրս եկան փողոց` Դինքի արյունը իրենց երկրի վրայից մաքրելու, նրանք դուրս եկան փողոց` տարանջատվելու մարդասպաններից, չնայած ակնհայտ էր, որ Թուրքիայում շատերը ցանկացել են Դինքի մահը: Բայց նրանք Դինքի համար չէ, որ փողոց էին դուրս եկել, այլ իրենց երկրի ու հայրենիքի: Որովհետև նրանք չեն ասում. «Մենք ոչինչ անել չենք կարող», նրանք գնում և անում են այն, ինչ անհրաժեշտ է անել: Եվ այդ ֆոնին այնքան ողորմելի ու խղճուկ էին երևանյան միջոցառումները. տխմար և միօրինակ պլակատներ, որոնց վրա գրված է այն, ինչ կգրեր «ազգային դաստիարակություն ստացած» յուրաքանչյուր չորրորդդասարանցի: Ես չեմ ուզում մորթված տեսնել այն երեխայի ապագան, որն այդ օրերին Ազատության հրապարակում իր ձեռքին պահել էր «Ես թուրքերի մերը» պլակատը: Ես նայում էի նրան և ուզում էի հասկանալ` արդյոք նա երբևէ ուժ կունենա՞ ասելու՝ «Ես թուրք եմ» այն ժամանակ, երբ դա պետք կլինի իր հայրենիքի ու իր սրբության փրկության համար: Եվ ի՜նչ էին մտածում չորս տարի առաջ պետական գերատեսչությունների և նախարարությունների` սգո երթի քշված աշխատակիցները, և ի՜նչ էին մտածում նրանց փողոց քշածները: Նրանք մտածում էին, որ իրենցից ոչինչ կախված չէ, ու միայն ղեկավարությունը կարող է որոշել` իրավունք ունե՞ն իրենք մտածելու, թե՞ ոչ: Եվ հիմա հայ ավանդական մտածողությունը փորձում է մեզանով անել Հրանտ Դինքին ու տեղավորել նրան հայկական կոնտեքստում: Բայց դա արդեն մեզնից կախված չէ, որովհետև Թուրքիան ցույց տվեց, որ ոչ ոքի չի զիջի Հրանտ Դինքին. նրանք ապացուցեցին, որ Դինքը Թուրքիայի քաղաքացի է և զոհվել է հանուն Թուրքիայի ապագայի: Իսկ մենք գնացել էինք Ազատության հրապարակ, որ մասնակցենք «Բարգավաճ Հայաստանի» կամ Հանրապետականի նախընտրական գովազդային հավաքին: Կազմակերպիչների միտքն ավելիին չէր «ձգել»։ Դա կախված չէ նրանցից. միակ բանը, որ նրանցից կախված է, փող լափելն է ու սեփական ժողովրդին բզկտելը, ամորձատելը, այն աստիճան, որ այդ ժողովուրդը հասկանա՝ իրենից ոչինչ կախված չէ: Այդ նույն ժողովուրդն է, որ մինչև հիմա ողբում է Սևրի պայմանագիրը` չհասկանալով, որ տաշեղի իր հոգեբանությունն է կործանել իր երազանքը: Այդ նույն ժողովուրդը ուժ չունի անգամ սովորել թուրքից, թե ինչպես կարելի է խուսափել կործանումից անգամ այն ժամանակ, երբ թվում է, թե այլևս ոչինչ անել հնարավոր չէ: Նա, ով չի կարողանում անել անհնարինը, այլևս տեղ չունի արևի տակ: