Իրանի նախագահի Մոսկվա այցին հաջորդել է Ադրբեջանի փոխվարչապետ Մուստաֆաեւի հանդիպումն ռուսաստանցի պաշտոնակից Օվերչուկի հետ, ինչից մի քանի օր անց Իրանի տրանսպորտի փոխնախարար Էֆենդիզադեն հայտարարել է, որ եկող տարեսզբին մեկնարկում է Ռեշտ-Աստարա երկաթգի կառուցումը: Դա բավական բարդ նախագիծ է, որի նախնական արժեքը կազմում է 1,6 միլիարդ եվրո, որից 1,3 միլիարդը միջպետական վարկի ձեւով կտրամադրի Ռուսաստանը: Նախատեսվում է, որ շինարարական աշխատանքները կավարտվեն չորս տարում: Ըստ ադրբեջանական մամուլի՝ մինչեւ տարեվերջ Ռուսաստանը, Իրանը եւ Ադրբեջանը կհամաձայնեցնեն ադրբեջանական Աստարա-իրանական Աստարա սահմանային հատվածում երկաթուղային ուղեանցման կառուցման հարցը, որպեսզի արդեն 2028 թվականին գործարկվի Հյուսիս-հարավ տրանսպորտային միջանցքը, որը Սանկտ-Պետերբուրգը կկապի հնդկական Մունբային:
Դեկտեմբերի 6-ին Իլհամ Ալիեւը բացահայտել էր, որ Միացյալ Նահանգները դժգոհ են Իրանի եւ Ադրբեջանի համագործակցությունից, բայց դա պայմանավորել էր Նախիջեւանի հետ Իրանի տարածքով հաղորդակցություն ստեղծելու նախագծով: Բաքվի տեսակետն այն է, որ եթե ԱՄՆ-ը դեմ է, որ Ադրբեջանը Նախիջեւանի հետ Իրանի տարածքով կապվի, ապա ,,թող Հայաստանի նկատմամբ ազդեցություն օգտագործի, որպեսզի «Զանգեզուրի միջանցքը» բացվի»: Բայց Ալիեւը, կարծես, միտումնավոր «մոռանում է» իր ակնարկը, որ Զանգելանից Իրան ուղեանցումը կարող է ծառայել նաեւ Հյուսիս-հարավ տրանսպորտային միջանցքին, այսինքն՝ Ռուսաստանին՝ ապահովելով նրա երկաթուղային հաղորդակցությունը Թուրքիայի հետ:
Հյուսիս-հարավ միջանցքի հարցում, հավանաբար, ճշտումներն արդեն արված են: Բաց է մնում Արեւելք-արեւմուտք կամ Կենտրոնական Ասիա-Թուրքիա հաղորդակցության լոգիստիկայի խնդիրը: Այն անցնելու է Հայաստանի հարավո՞վ, թե՞, այնուամենայնիվ, ընտրվելու է Ադրբեջանից Իրան, այնտեղից էլ՝ Թուրքիա երթուղի՞ն: Ռուսաստանն օրերս հայտարարեց, որ «Հայկական խաչմերուկն» ընդունելի է, նույնիսկ պատրաստ է ֆինանսական ներդրումներ անել: Թուրքիան, կարծես, պնդում է, որ Կենտրոնական Ասիայի հետ հաղորդակցությունը անցնի Հայաստանի հարավով: Ադրբեջանի համար «Զանգեզուրի միջանցքը» շարունակում է գերնպատակ մնալ:
Հյուսիս-հարավ տրանսպորտային միջանցքի հարցում Ռուսաստան-Իրան-Ադրբեջան համաձայնության շուրջ Բաքվի քարոզչությունը, հավանաբար, Հայաստանի նկատմամբ ճնշում գործադրելու քաղաքականության տեղեկատվական դրսեւորում է այն իմաստով, որ տարածաշրջանային նախագծերը կարող են դարձյալ մեզ շրջանցել, եւ անգամ հաշտության դեպքում Հայաստանը կմնա շրջափակման մեջ: Ռուսաստանի համար ապահովելով Իրանի հետ պարզեցված ռեժիմով հաղորդակցությունը՝ Բաքուն Մոսկվայից նույնը սպասում է Ադրբեջան-Թուրքիա կապի դեպքու՞մ:
Գրեթե ակնհայտ է, որ Թուրքիան չի ողջունում Ադրբեջանի հետ Իրանի տարածքով հաղորդակցության գաղափարը, պնդում է «Զանգեզուրի միջանցքի» տարբերակը, որ նաեւ Ադրբեջանի գերխնդիրն է: Սպասվում է Ռուսաստանի եւ Թուրքիայի նախագահների հանդիպում, որ, ամենայն հավանականությամբ, շատ սկզբունքային նշանակություն է ունենալու: Կպայմանավորվե՞ն նրանք Հարավային Կովկասում ուղղահայաց՝ Մոսկվա-Թեհրան եւ հորիզոնական՝ Անկարա-Բաքու հաղորդակցության հարցում: Հայաաստանի առաջարկած «խաղաղության խաչմերուկը» կաշխատի՞:
