«Առաջին լրատվականի» զրուցակիցն է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի գլխավոր բալետմայստեր, ՀՀ վաստակավոր արտիստ Ռուդոլֆ Խառատյանը:
– Բալետն ավանդաբար համարվել ու համարվում է զարգացած երկրների մենաշնորհ: Համամի՞տ եք:
– Իհարկե, մենաշնորհ է: Բալետը զարգացած երկրի էլիտ տեսակի արվեստ է, և ամեն մի երկիր չի կարող իրեն թույլ տալ բալետ ունենալ: Մեր այսօրվա բալետը մեր երկրի ու ժամանակի զարկերակն է, այն արտացոլում է մեր էկոնոմիկան, մեր մտավոր ու հոգևոր զարգացումը: Այսօրվա բալետի մեջ կարող ես տեսնել այսօրվա երկրի դրությունը, հասկանալ՝ ի՞նչ վիճակում է երկիրը: Բալետն արտացոլում է մեր երկրի վիճակը: Պետք է գումարներ ներդնել բալետում:
– Նայելով բալետին՝ ի՞նչ վիճակում ենք տեսնում մեր երկիրը:
– Հուսով եմ, որ երկիրը արագ փոփոխությունների մեջ է: Միգուցե չենք մտածում, բայց սպոնտան ձևով այստեղ-այնտեղ ինչ-որ փոփոխություններ են կատարվում: Մեր երկիրը տեսնում ենք իմպուլսային ինչ-որ բաների մեջ: Ինչ-որ բան է ուզում կատարվի, բայց հիմք, դպրոց չկա: Երկիրն անցումային վիճակի մեջ է, ու դա արտացոլվում է բալետի մեջ: Հայաստանն աստիճաններով բարձրացող մի երկիր է, որը բավականին խնդիրների մեջ է՝ քաղաքական, տնտեսական, արվեստի: Մենք բալետի՝ 1970-80-ականներին կառուցած հիմքը կորցրինք, նորն էլ չենք կարողանում յուրացնել: Երբ 25 տարի աշխատեցի Վաշինգտոնում ու եկա Հայաստան, առաջին տարին ջղայնանում էի, որ չեն հասկանում՝ ինչ եմ ուզում: Բայց դեռ այսօր էլ հավատում եմ, որ այդ էմոցիան իր պտուղը պիտի տա: Դրա համար եմ այստեղ: Պետք է մի բան անեմ, որ դուրս գանք անցյալ դարի՝ ռուսական ճնշող բալետի ազդեցությունից: Բոլորին թվում է՝ ռուսական բալետն ամենագեղեցիկն է, ամենալավը, բայց դա ժամանակավոր էր:
– Հայկականությունը շատ չէ՞ մեր բալետում:
– Երբ ինձ հրավիրեցին այստեղ, սկզբում թվաց՝ պետք է հայկական բալետը միացնեմ, դարձնեմ այդ համաշխարհային բալետային արվեստի մաս ու հայկական արժեքներ դնեմ այդ զարգացման մեջ: Բայց բերեցին ու ասացին, թե չեն հասկանում՝ ինչ եմ խոսում, ու ես էլ չեմ հասկանում՝ իրենք ինչ են ուզում: Բալետն այսօր մեծ ճյուղավորումների մեջ է: Մենք էլ մեր խնդիրներն ունենք: Մենք խառնում ենք երկու բան՝ ի՞նչն է հայկականությունը հայկական բալետում: Հայկական ասելով՝ ոգին պետք է ցույց տալ և ոչ թե շարժումը, որը պատկանում է պարի անսամբլին: Այդ սահմանները պետք է հստակեցվեն մարդկանց մտածելակերպում, բայց չգիտեմ՝ դա պե՞տք է մարդկանց: Իրենք եկել են բալետ ու ուզում են տեսնել հայկական բալետ: Բայց բալետը ինչ-որ բանով պե՞տք է տարբերվի հայկական անսամբլից, ֆոլկից:
Հայկական բալետ հասկացություն դրսում չկա: Մեզ չեն ճանաչում դրսում: Օրինակ՝ վրացիներն այդ ուղղությամբ շատ մեծ աշխատանք են կատարում: Իրենք արդեն այդ ճանապարհին են: Իրենք շատ լավ են հասկանում, որ բալետը մի արժեք է, որն իրենց ճանաչել կտա ամբողջ աշխարհում: Միխեիլ Սաակաշվիլին հրավիրեց անվանի Նինա Անանիաշվիլիին, որին ես դասեր եմ տվել Վաշինգտոնում, ասաց՝ դուրս հանիր բալետի պարողներին, մեր բալետը ճանաչեցրու դրսում: Իսկ երբ ես եմ այդ մասին ասում, ինձ լսող չկա: Բալետը դրսում երկիրը պրոպագանդելու մեծ հնարավորություններ ունի:
– Մեր երկրին պե՞տք է բալետը:
– Շատ է պետք: Որովհետև բալետը մկանային մի կազմակերպված թրթիռ է, միտք, ուղղվածություն: Բալետն ունի այն ուժը, որ կարող է մարդկանց բարիացնել, ուղղվածություն ցույց տալ: Մարդը կարող է գալ, նայել աբստրակտ ինչ-որ բեմադրություն, անգամ չհասկանալ դրանից, բայց լավ զգալ իրեն: Դա բալետի անտեսանելի կողմն է: Բալետը լրիվ այլ խնդիրներ է լուծում: Հետաքրքիրն այն է, որ մեր ժողովուրդը սիրում է բալետ:
– Մենք բալետային պարողների խնդիր ունե՞նք:
– Պարողի խնդիր, իհարկե, ունենք: Մենք հումքն ունենք, բայց չունենք նրանց մշակելու դպրոցը: Դժվար է, բալետում մենք այսօր հետ ենք մնացել այսօրվա կյանքի դինամիկայից, էքսպրեսիվ, իմպուլսիվ, ինֆորմացիոն արագություններից: Մեզ մոտ պարողներն ասում են՝ դե ինչ է, կանեմ: Բայց գալիս են բեմի վրա ու չեն կարողանում կատարել շարժումը:
– Հիմա շատ մարդկանց համար արվետի բարձրագույն տեսակը սերիալն է համարվում:
– Բալետը ինտելեկտուալ ու բնազդային ծրագրեր ունի իր մեջ: Երբ շարժվում ես, դա էմոցիա է փոխանցում՝ դրական կամ բացասական: Տխրում կամ ուրախանում են առանց գիտակցելու: Բալետը մարդկանց մեջ ներդնում է դրական էներգիա: Բալետի ուժը դա է: Նույն սերիալ նայողը, եթե նա մենակ սյուժեին է հետևում, եթե գա բալետ, կարող է չհասկանալ այն, բայց նրա բնազդները անպայման կզգան այդ նոր իմպուլսը: Այսինքն՝ մարդը պետք է գա, պետք է կարողանանք այնքան մշակել մեր ազգին, որ նա գա ու զգա, հասկանա՝ ուր ենք իրեն տանում: Փառք Աստծո, մեր ազգը միշտ սիրել է բալետ, ու բարձր արվեստ ինչքան շատ տանք մարդուն, այդքան ավելի հեշտ կկարողանանք կտրել այդ վատ սերիալներից:
– Օպերայում ավելի շատ համերգներ են տալիս էստրադային երգիչները, քան ցուցադրվում է օպերա կամ բալետ:
– Ես ասում եմ՝ օպերան դառնում է ռեստորան: Լինելով պրեստիժ թատրոն՝ բոլորը ցանկանում են այստեղ համերգ ունենալ ու օպերայի անունը գցում են: Պատկերացրեք, մեկն ուզենար իր կամ իր կուսակցության ծնունդը նշել «Գրանդ օպերայում»: Շենքը պետք է սուրբ մի վայր լիներ, որտեղ միայն պետք է հնչեր օպերա, բալետ կամ բարձր արվեստ, երգչի կամ պարողի մենահամերգ: Միայն սա պետք է լիներ, իսկ մեզանում բոլորը բարձրաստիճան ծանոթներ են գտնում, որ օպերայում լինի իրենց համերգը: Սա է մեր վիճակը: Բայց ուրախությամբ պետք է նշեմ, որ այս տարի Մշակույթի նախարարությունը ինտենսիվացրել ու շատացրել է մեր ներկայացումներն այս սեզոնում: Հուսով եմ, որ ինչ-որ բան, այնուամենայնիվ, կփոխվի:
