Հայաստանի գլխավոր դատախազությունը մանրամասներ է հաղորդել Մարտակերտում տեղի ունեցած միջադեպի վերաբերյալ, երբ ադրբեջանցի դիպուկահարի կրակոցով սպանվել է սահմանամերձ հատվածում գյուղատնտեսական աշխատանք կատարող մարտակերտցի տրակտորիստը: Նոյեմբերի 9-ի հրադադարից ի վեր Արցախում առաջին միջադեպն է, որի հետևանքով զոհվում է քաղաքացիական անձ: Իրավիճակն արտառոց է նաև նրանով, որ տրակտորիստի կողքին եղել է ռուս խաղաղապահ, որը իբրև թե ապահովել է նրա անվտանգությունը: Ընդ որում, անկասկած է, որ ադրբեջանցի դիկուպահարը տեսել է խաղաղապահի ներկայությունը, ինչը սակայն հետ չի պահել նրան մարդասպանությունից:
Հետևաբար, պետք է եզրակացնել, որ նա ունեցել է այսպես ասած հատուկ առաջադրանք կամ պարզապես անպատժելիության համոզում, որ կարող էր տրվել թերևս միայն ամենաբարձր մակարդակով: Մյուս կողմից, զարմանալ այդ հանգամանքի վրա պետք չէ բացարձակապես, հաշվի առնելով դեռևս 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին տեղի ունեցած միջադեպն ու դրա անպատժելիությունը: Մասնավորապես, Երասխում ադրբեջանցիները Նախիջևանի դիրքերից խոցեցին ռուսական ուղղաթիռ, որն ուղեկցելիս է եղել ռուսական ռազմակայանի շարասյունը: Առ այսօր պատժված չեն ռուսական ուղղաթիռը խոցած և փաստորեն անձնակազմի երկու անդամների սպանած ադրբեջանցիները: Ի պատասխան ռուսական կողմի հարցադրումների, Բաքուն պարբերաբար հղում է անում ընթացող հետաքննությանը: Իհարկե պետք չէ բացառել, որ ռուսների համար էլ այդ գործն այսպես ասած Բաքվի վրա «կախված» ինչ որ բան է, և ավելին, բացառել պետք չէ, որ այդ «կախված» ինչ որ բանով է նաև Մոսկվան նոյեմբերի 9-ին առանց ռազմական միջամտության պարտադրել Բաքվին կանգնել Շուշիում և «չփորձել» իջնել Ստեփանակերտ: Այստեղ իհարկե հնարավոր է անել տարբեր ենթադրություններ կամ դիտարկումներ, սակայն այդ միջադեպը ընդհանուր առմամբ վկայում է, որ Ռուսաստանի հարցում Ադրբեջանի ձեռքերը այդուհանդերձ զգալիորեն երկար են, նվազագույնը Թուրքիայի շնորհիվ: Եթե Ռուսաստանը ինչ որ խնդիր լուծելու համար անգամ ստիպված է եղել «զոհաբերել» իր երկու քաղաքացիների՝ ուղղաթիռի անձնակազմը, ապա որևէ այլ խնդրի լուծման գործընթացում արցախի քաղաքացիական բնակչի «զոհաբերումը» ամենևին չի կարող լինել զարմանալի և արտառոց: Ընդ որում, դատախազության հրապարակած մանրամասնում ուշագրավ է այն, որ արցախցի տրակտորիստը չի ցանկացել վարել տրակտորը՝ հենց անվտանգության նկատառումից ելնելով, սակայն խաղաղապահը նրան համոզել է, որ նրա կողքին լինելով, կկանխարգելի որևէ սադրանք: Այստեղ է իհարկե, որ իրավիճակը թույլ է տալիս, կամ հիմք է տալիս անել դիտարկումներ, որոնք կարող են հասնել անգամ ամենախորհրդապահական վարկածների:
Բոլոր դեպքերում սակայն խիստ ուշագրավ է, որ աննախադեպ այդ միջադեպը տեղի է ունենում Կրեմլում Փաշինյան-Պուտին հանդիպումից առաջ, թեև միաժամանակ իհարկե ընդհանրապես ռեգիոնալ ներկայիս իրավիճակն ինքնին բավականին բարդ է նաև այլ, մասնավորապես իրանյան հայտնի ուղղության առումով և տեղի ունեցածը քաղաքական ենթատեքստի առումով ենթակա է շատ ավելի լայն դիտարկման: Իհարկե կա արդեն ամիսներ ուրվագծվող խնդիրը՝ ռուս խաղաղապահների հանդեպ ճնշումը և նրանց ներկայության արժեզրկման Բաքվի միտումները, սակայն այս դեպքում դժվար է պատկերացնել, թե քաղաքացիական բնակչի սպանությամբ լուծվում էր առավելապես դրա հետ կապված խնդիր: Անշուշտ շատ բարդ է միայն հրապարակային տեղեկատվության մակարդակում անել շատ, թե քիչ ստույգ եզրահանգում՝ քաղաքական տողատակի առնչությամբ, սակայն միևնույն ժամանակ նաև հերթական անգամ մենք բախվում ենք իրողության, որի մասին խոսել և գրել եմ դեռևս նոյեմբերի 9-ից կարճ ժամանակ անց: Մասնավորապես, խաղաղապահների ներկայությամբ Ռուսաստանը լուծում է լայն ռազմա-քաղաքական խնդիրներ և արդեն խիստ լոկալ մակարդակում անվտանգության հարցերը ենթակա են լինելու այդ խնդիրներին: Նույնը նաև բոլոր այն դերակատարների առնչությամբ, որոնք էլ իրենց հերթին ներկայումս են փորձում լուծել այդպիսի խնդիրներ արդեն հետպատերազմյան շրջափուլում: Ըստ այդմ, լոկալ, ընդհուպ անհատական մակարդակում անվտանգային հարցերի առավելագույնս լուծված լինելու պատասխանատվությունը հայկական կողմի՝ Արցախի և Հայաստանի ռազմա-քաղաքական ղեկավարության վրա է, որպես անընդհատ առավելագույնին հասնելու անբեկանելի հրամայական և առաջնահերթություն:
