Եթե սովորական գործարարը մտնում է քաղաքականության մեջ ու իշխանություններին դեմ է դուրս գալիս, ապա նրա հարցերը լուծելը հինգ րոպեի գործ է։ Դրա վառ ապացույցը գործարար Խաչատուր Սուքիասյանի օրինակն է: «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում այս մասին ասաց քաղաքական ուսումնասիրությունների «Վերելք» հիմնադրամի նախագահ, քաղաքական փորձագետ Արծրուն Պեպանյանը` անդրադառնալով ԲՀԿ առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանի` իշխանությանը դեմ դուրս գալու հավանականությանը:
Փորձագետի խոսքով` երբ Խաչատուր Սուքիասյանը դուրս եկավ իշխանությունների դեմ, բոլորը տեսան, թե ինչ եղավ նրա հետ. նրան գրեթե ունեզրկեցին, և նա ստիպված եղավ հեռանալ։ Իսկ եթե Ծառուկյանն իշխանություններին ինչ-որ կոշտ խոսքեր է ասում, ու նրա հետ այդպես չեն վարվում, նշանակում է` այստեղ բարդ հարցեր կան` թիկունքի հետ կապված: Նա հստակ դժվարացավ ասել` որքան խորն է այդ թիկունքը, բայց պարզից էլ պարզ է, որ Ծառուկյանն այս իրավիճակում սովորական գործարար չէ:
Մարտի 1-ին ՀԱԿ նախաձեռնած հանրահավաքի ժամանակ ՀԱԿ առաջնորդ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի կողմից ԲՀԿ առաջնորդին հատուկ դերի վերապահմանը, Պեպանյանի կարծիքով, մի քանի տեսանկյունից կարելի է նայել։ Նախ` որ նա համոզվել է` միայն ՀԱԿ-ով փորձել ժողովրդին ակտիվացնել ու իշխանափոխության հասնելն անհնար է, ուստի համախոհներ են պետք:
«Այդ տեսանկյունից եթե նայում ենք` խելամիտ քայլ է, եթե մի կողմ ենք դնում, որ ժամանակին իրար որոշ չափով չեն սիրել, նույնիսկ եղել են հակառակորդներ, եթե չասեմ` թշնամիներ: Եթե այլ տարբերակ չունես, եթե մնում ես ՀԱԿ-ի հույսին ու գիտես, որ դա քաղաքական ինքնասպանություն է, այդ դեպքում ստիպված ես դաշինք ստեղծել քո հակառակորդի հակառակորդների հետ, ունենալ որոշ հակազդեցություն իշխանությունների վրա, ինչ-որ ելք գտնել: Եթե, այսպես ասած, շախմատային տեսակետից ես նայում, ապա նորմալ է՝ պարտիան փրկելու այլ ելք չկա: Իսկ եթե նայում ես բարոյական տեսանկյունից, ապա կարելի է դատապարտել, ինչն անում են շատ-շատերը, բայց որպես վերլուծաբան ինքս այդ ամենին ավելի շատ շախմատային տեսանկյունից եմ նայում: Եթե սա հաջողվի, ապա մեր քաղաքական դաշտի համար հետաքրքիր զարգացումներ կունենանք»,- ասաց նա:
Պեպանյանը նշեց, որ կարևոր է ինչ-որ ձևով ներգրավել գործարար շրջանակներին, որ նրանք, մտնելով քաղաքականություն, կշիռ ունենան և փորձեն իրենց խոսքն ասել. համաշխարհային պատմության մեջ հենց այդպես էլ եղել է, իրենք են քաղաքականություն որոշել:
«Մեզանում նոմենկլատուրան, չինովնիկությունը, վերցնելով իշխանությունը, թույլ չի տալիս դա: Մինչդեռ բնականոն զարգացումը դա կլիներ, հասկանո՞ւմ եք. ճիշտն այն է, որ տնտեսական շահեր ունեցող շերտերն իրենք մասնակցեն քաղաքականությանը, պետության կայացմանը, բայց նրանց դա թույլ չեն տալիս, ինչը սխալ է:
Քանակային առումով, որ ասեն` մենք երեքը չենք, չորսն ենք, այդ առումով «Ժառանգություն»-ն ինչ-որ դերակատարություն ու կշիռ կունենա, բայց որպես քաղաքական միավոր նա այսօր բավական «թեթև է» , այսինքն` կշիռ չունի, զուտ սիմվոլիկ է:
Իսկ Դաշնակցության դեպքում մի քիչ բարդ է, դժվար էլ է հասկանալ` ինքն ինչ է ուզում իրականում։ Այնպես որ, ՀՅԴ հետ կապված էլ հարկավոր է մտածել, ինչպես նաև պետք է մտածել` թե ինչո՞ւ Գագիկ Ծառուկյանն իշխանությունների դեմ դուրս է գալիս ինչ-որ հարցերում, բայց իրեն չեն ճնշում. այստեղ թիկունքային հարցեր կան` ովքե՞ր են կանգնած նրանց թիկունքում և ինչո՞ւ: Այդ կուսակցության վարկանիշն էլ է բավական ընկած:
Չորս խմբակցությունները ոնց էլ համախմբվեն, Հայաստանի համար էական ոչինչ չեն կարող անել: Ես շատ չեմ ուզում խորանալ, որովհետև այն պրոբլեմները, որ կան իրականության մեջ ու տասնյակ տարիներ որոշում են` մեր օրը ինչպիսին կլինի, իրենք այս երևույթներին տեղյակ չեն»,- ասաց նա` հավելելով, որ ոչ իշխանական ուժերը կարող են ինչ-որ բարենպաստ իրավիճակ ստեղծել, եթե կարողանան ձևավորել մի ուրիշ բևեռ` քաղաքական, որի հետ իշխանությունը ստիպված լինի հաշվի նստել, ընդամենը սա կարող են անել նրանք, էական փոփոխություններ նրանցից սպասելի չէ:
Պեպանյանը նշեց, որ երբ ԲՀԿ-ն կայանում էր, ինքն ունեցել է որոշ առնչություն այդ գործին։ Այն ժամանակ կար երկու բևեռ՝ իշխանություն և ընդդիմություն։ Իշխանությունն ընդդիմության հետ վարվում էր` ոնց որ ուզում էր` ջունգլիների օրենքով, բայց եթե լիներ մի այլ բևեռ ևս, որ մասամբ իշխանություն էր, մասամբ ընդդիմադիր, և իրենից կշիռ էր ներկայացնում, այս դեպքում իշխանություններն ընդդիմությանը չէին խեղդի: Կդառնար երեք խաղացող, իսկ այդ ժամանակ խաղի կանոնները մի քիչ փոխվում են:
«Եթե երկու խաղացող են, ինչը, ցավոք սրտի, անընդհատ եղել է մեզ մոտ, և խաղացողներից մեկն ահավոր ուժեղ է, ոստիկանություն ու բանակ ունի, մյուսն ընդամենը ունի հետևորդներ` մի քանի տասնյակ հազար, ապա պարտվում ենք: Այդ երրորդ բևեռի հարցն է, որ ցանկալի էր կայանար, բայց, ցավոք սրտի, չեղավ:
Չգիտեմ` Տեր-Պետրոսյանի որոնումները կարող է` այդ ուղղությա՞մբ են գնում` ձևավորել մի բևեռ` շատ ուժեղ, որ իշխանությունները ստիպված լինեն հետը հաշվի նստել, կամ երրորդ բևեռ ստեղծել: Միայն այս դեպքում ինչ-որ արդյունավետ բան կլինի քաղաքական դաշտում, որը հետագայի համար նպաստավոր պայման կլինի, որպեսզի խաղի կանոնները փոխվեն: Իսկ մյուս դեպքում մեծ փոփոխություն սպասելն իմաստ չունի, որովհետև այդ բոլոր մարդիկ եղել են իշխանության գլուխ, երեք նախագահները մի թիմում միասին են եղել, և մեր երկիրը չի բարձրացել դեպի վեր: Այստեղ մտածելու բան կա»,- ասաց նա:
Պեպանյանը նշեց, որ նկատել է` ՀԱԿ ներկայացուցիչներն առանձնակի ոգևորություն ունեն Մարտի 1-ի հանրահավաքի մարդկանց թվի հետ կապված, սակայն անձամբ ինքը գնացել է այնտեղ` իր բողոքն արտահայտելու 6 տարի առաջ տեղի ունեցած իրադարձությունների առիթով, երբ մարդկանց սպանեցին, ու նաև` հարգելու զոհերի հիշատակը: Փորձագետը նշեց` ինքը ո՛չ ՀԱԿ հետևորդ է, ո՛չ համախոհ, ու գիտի` իր նման մարդիկ շատ-շատ են եղել: Ու եթե ՀԱԿ-ն իսկապես ուզում է հասկանալ` այսօր ինչպիսի հեղինակություն ունի, ապա Պեպանյանն առաջարկում է հինգ օր հետո հանրահավաք անել, իշխանություններին փոխելու օրակարգ սահմանել և այլն, ու հաշվել` քանի մարդ է ներկա, և վստահ է` անհամեմատ քիչ կլինեն:
Հարցին` արդյո՞ք Մարտի 1-ի հանրահավաքը չվերաիմաստավորվեց և հարթակն այլ նպատակի չծառայեց, փորձագետը պատասխանեց, որ տարբեր մարդիկ տարբեր կերպ էին դա ներկայացնում: «Մի նկարիչ կար` ծաղրանկարիչ, նա նկարաշար ունի, ուր գիրք է դրված զբոսայգում, մեկը մոտենում, այդ գիրքը կարդում է՝ լացում, մի ուրիշը կարդում է նույն գիրքը՝ ծիծաղը չի կարողանում զսպել, երրորդը կարդում է՝ զայրանում, չորրորդը՝ ոգևորվում, մեկ ուրիշն ընդհանրապես անտարբեր է մնում, հիմա այս նույն հանրահավաքն է: Ոմանք արդեն ասում են` մի քանի այսպիսի հանրահավաք լինի, իշխանությունը կհեռանա: Ես, ասեմ, առանձնակի հույսերով չեմ գնացել, շատ ավելի հիասթափված հեռացել եմ հանրահավաքից, քան գնում էի. սովորաբար այսպես է՝ մարդիկ ոգևորված գալիս են հանրահավաքի, այստեղ ոգևորությունը մարում է:
Մեր առաջնորդները չգիտեմ ոնց են հաջողացնում, բայց դա կարողանում են անել: Այս առումով որ ես նայում եմ` եկած մարդկանց առանձնակի չոգևորեց հանրահավաքը, որպես վերլուծաբան որ նայում եմ՝ այս դիտարկումն ունեմ ես»,- ասաց նա:
