«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է թուրքական «Յաշար» բարձրագույն ինստիտուտի միջազգային հարաբերությունների բաժնի գիտաշխատող, քաղաքագետ Էմրե Իզերին:
– Պարոն Իզերի, Ռուսաստանը խորացնում է իր ռազմական ներկայությունը Հայաստանում՝ ընդլայնելով Գյումրիում տեղակայված իր 102-րդ ռազմաբազան, ապա ձևավորելով միասնական ՀՕՊ համակարգ Ղազախստանի և Հայաստանի հետ: Տեսակետներ կան, որ նման ռազմական էքսպանսիան սպառնում է տարածաշրջանային ռազմական հավասարակշռությանն ու անվտանգությանը: Ձեր գնահատմամբ՝ Թուրքիան սպառնալիքներ տեսնո՞ւմ է:
– Ինչպես Մերձավոր Արևելքում ԱՄՆ-ն Իսրայելին, այնպես էլ Հարավային Կովկասում ՌԴ-ն Հայաստանին ընկալում է, որպես ռազմավարական հենակետ: Թուրք-ադրբեջանական ինտենսիվացող հարաբերությունների և Ադրբեջանի ռազմական վիթխարի բյուջեի ֆոնին զարմանալի չէ նկատել, որ Ռուսաստանն ընդլայնում է իր ռազմական ներկայությունն իր տարածաշրջանային դաշնակցի տարածքում: Սա բնական է ընկալվում:
– Հայաստանյան փորձագետներից ոմանք պնդում են, որ ռուս-թուրքական խորացող հարաբերությունները բացասաբար կանդրադառնան հայ-ռուսական հարաբերությունների վրա: Ինչպե՞ս եք ներկայումս գնահատում այդ հարաբերությունները և Էրդողանի այցը Պետերբուրգ, նաև նման սցենարի հնարավորությունը:
– Էներգետիկ ոլորտում իրենց բարձր մակարդակի փոխադարձ կապի արդյունքում Թուրքիան և Ռուսաստանը համաձայնել են տարաձայնություններ ունենալ մի շարք քաղաքական հարցերում, այդ թվում Հայաստանի հարցում: Քանի դեռ Ռուսաստանը շարունակում է Հայաստանին ընկալել որպես ռազմավարական հենակետ, և քանի դեռ Հայաստանը դուրս չի բերում իր զորքերը Ղարաբաղի օկուպացված տարածքներից, տեսանելի ապագայում չեմ ակնկալում որևէ դրամատիկ փոփոխություն Հայաստան-Ռուսաստան հարաբերություններում:
– Ադրբեջանն Արևելյան գործընկերության անդամ երկիր է, բայց որոշ աղոտ խոսակցություններ կան Մաքսային միությանն Ադրբեջանի անդամակցության մասին: Որտե՞ղ է ցանկանում Թուրքիան տեսնել իր դաշնակցին:
– Թուրքիայի բարձր առաջնահերթությունն է Ադրբեջանի հետ թե՛ քաղաքական, թե՛ տնտեսական հարաբերությունների զարգացումը, և քանի դեռ Ադրբեջանը կայուն երկիր է և շարունակում է իր ինտենսիվ հարաբերությունները Թուրքիայի հետ, կարևոր չէ, թե որտեղ նա կլինի:
– Պարոն Իզերի, Հայաստանն Ադրբեջանի հետ չլուծված հակամարտություն ունի և պատրաստվում է միանալ Ռուսաստանի կողմից ղեկավարվող Մաքսային միությանը: Որտե՞ղ եք այդ պարագայում տեսնում Ղարաբաղը:
– Ադրբեջանական կողմի համար հարված կլինի, եթե Հայաստանն ինտենսիվացնի իր առևտրային հարաբերությունները Մաքսային միության անդամ պետությունների հետ, նաև` Վրաստանի հետ: Այնուամենայնիվ, ես չեմ կարծում, թե Հայաստանի հետ Ղարաբաղի մուտքը Մաքսային միություն որևէ դրական արդյունքի կբերի ԼՂ հակամարտության խաղաղ կարգավորման գործընթացում:
– Թուրքիայի խորհրդարանում օրերս ակտիվացան հայ-թուրքական սահմանի բացման վերաբերյալ քննարկումները: Նույնիսկ հայ-թուրքական հաղորդակցության վերականգնման հարցին անդրադարձավ Թուրքիայի ԱԳ նախարար Ահմեդ Դավութօղլուն՝ հիշատակելով նաև Ադրբեջանին չմոռանալու մասին: Սրան հաջորդեցին այլ խոսակցություններ: Ինչո՞ւ այս հարցը մտավ թուրքական քաղաքական օրակարգ հիմա, երբ թվում էր, թե այն Թուրքիայի արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների թվում չէ և առաջիկայում չի էլ լինելու:
– Արևելք-Արևմուտք միջանցքի գաղափարը գալիս է դեռևս 1990-ական թվականների սկզբից, այսինքն` ինտենսիվացնել հարաբերությունները նորանկախ պետությունների հետ` Արևմուտքում Ռուսաստանի գերիշխող դիրքերը խարխլելու միջոցով: Անկախ «վերականգնված քաղաքականությունից»՝ ԱՄՆ-ի «սառը պատերազմի» մոտեցումը Ռուսաստանի նկատմամբ ակնհայտ է, և ԱՄՆ-ը չի ցանկանում, որ տարածաշրջանում լինեն երկրներ, որոնք ռուսական ուղեծիր կմտնեն: Այստեղ Վրաստանը բացառություն չէ: Ինչպես Արևելք-Արևմուտք ուղղությամբ էներգետիկ խողովակաշարերը, Վաշինգտոնը գերադասում է տարածաշրջանում շրջանցել ՌԴ-ին, որպեսզի այստեղի երկրների կողմնորոշումը փոխվի Արևմուտքի ուղղությամբ:
