«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է միջազգայնագետ Սուրեն Սարգսյանը։
– Պարոն Սարգսյան, ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 72-րդ նստաշրջանում թե՛ ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը և թե՛ Ադրբեջանի նախագահ Ալիևը անդրադարձան Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորմանը։ Այն դեպքում, երբ Սարգսյանը խոսեց խաղաղ կարգավորումից, Իլհամ Ալիևը փաստորեն միջազգային հարթակներից է ռազմական սպառնալիք հնչեցնում։ Ինչպե՞ս եք գնահատում երկու երկրների ղեկավարների ելույթները։
– Բնական է, որ երկու երկրների ղեկավարները պետք է ներկայացնեին իրենց պետությունների դիրքորոշումները և իրենց շահերը՝ կապված Լեռնային Ղարաբաղի բանակցային գործընթացի հետ։ Մենք շատ լավ գիտենք, որ ադրբեջանական կողմը մշտապես ավելի ագրեսիվ է եղել, կոպիտ սպառնալիքներ է հնչեցնում Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի դեմ, Ալիևի ելույթն էլ դրա ապացույցն էր։ Մեծ հաշվով Ալիևը որևէ նոր բան չէր ասում, պարզապես օգտագործում էր աշխարհի թիվ մեկ քաղաքական ամբիոնը՝ համաշխարհային հանրությանը իր ձայնը լսելի դարձնելու համար։ Փորձ արվեց իրականության հետ որևէ աղերս չունեցող հանգամանքները ներկայացնել համաշխարհային հանրությանը, բայց այդ փորձը նրա մոտ իհարկե չի ստացվի։ Բոլորն էլ գիտեն, թե ինչ է տեղի ունենում շփման գծում, ընդհանրապես բանակցային գործընթացում, բոլորն էլ գիտեն, որ ագրեսիվ կողմը Ադրբեջանն է, որը փորձում է ցանկացած գնով ապակայունացնել իրավիճակը շփման գծում և դրա համար օգտագործում է բոլոր հնարավոր մեթոդները։ Բոլորը գիտեն այդ մասին՝ Ալիևը փորձ կատարեց թոզ փչել թե՛ ներքին և թե՛ արտաքին լսարանի աչքին՝ ցույց տալ, որ նա իբր բարի պետության բարի առաջնորդ է, բայց կարծում եմ՝ նրա մոտ դա չի ստացվի։
– Իսկ Հայաստանի մասով ինչպե՞ս եք գնահատում։ Սերժ Սարգսյանն իր ելույթի մեծ հատվածը նվիրեց հենց Ղարաբաղյան հակամարտությանը։
– Բնական է, որ Հայաստանի նախագահի ելույթը պետք է ևս ունենար Ղարաբաղի մասով շեշտադրումներ։ Ելույթի առյուծի բաժինը նվիրված էր հենց Լեռնային Ղարաբաղի խնդրին, բայց բոլորովին այլ կոնտեքստով։ Առավելապես համաշխարհային հանրության ուշադրությունը հրավիրեց մարդու իրավունքների պաշտպանվածության անհրաժեշտության վրա և ևս մեկ անգամ համաշխարհային հանրությանը ներկայացրեց այն, որ իրականում Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրն ընդամենը մարդու իրավունքների կոնտեքստում պետք է դիտարկել։ Իրականում ինչ է տեղի ունեցել՝ ժողովուրդը ցանկացել է օգտվել իր ինքնորոշման իրավունքից, իսկ Ադրբեջանը պատերազմ հրահրելով և բռնի ուժով ցանկացել է խեղդել ժողովրդի այդ ցանկությունը։ Սրանք այն թեզերն էին, որ Սերժ Սարգսյանը ներկայացրեց ՄԱԿ-ի ամբիոնից։
– Անդրադարձ եղավ նաև հայ-թուրքական արձանագրություններին և վերջնաժամկետ նշվեց այդ առումով։
– Այո, խոսեց արձանագրությունների մասին, որոնք թուրքական կողմի մեղքով այդպես էլ չվավերացվեցին, դրա մասին գիտեն նաև այդ գործընթացի միջնորդ պետությունները։
Նախագահը խոսեց նաև ԵԱՏՄ-ի մասին, ներկայացրեց իր պատկերացումները, և ես շատ կարևոր եմ համարում հատկապես Հայաստանի Հանրապետության ԶՈՒ խաղաղապահ առաքելության հնարավոր մասնակցության վերաբերյալ նրա շեշտադրումները։ Սա չափազանց կարևոր է, Հայաստանի ակտիվացումն այդ ուղղությամբ ունենալու է լուրջ հետևանքներ՝ կապված միջազգային ատյաններում Հայաստանի դերի հետ։
– Բայց կոնկրետ Դոնբասում, օրինակ, Հայաստանին թույլ չեն տալիս խաղաղապահ առաքելություն իրականացնել։ Ուկրաինայի՝ ժամանակավորապես օկուպացված տարածքների հարցով փոխնախարար Գեորգի Տուկան ասել է, որ թույլ չեն տա, որ Ռուսաստանի ու նրա արբանյակ պետությունների՝ Հայաստանի ու Ղազախստանի ԶՈՒ-երը խաղաղապահ առաքելություն իրականացնեն Դոնբասում։ Չի՞ ստացվում, որ Հայաստանի համագործակցությունը Ռուսաստանի հետ խոչընդոտում է Հայաստանի զարգացման մյուս հեռանկարներին։
– Իհարկե, ոչ։ Ասեմ ավելին՝ մեր բոլոր խաղաղապահ առաքելությունները կա՛մ ՄԱԿ-ի, կա՛մ ՆԱՏՕ-ի հովանու ներքո են։ Ձեր կողմից նշված այդ հայտարարությանը ծանոթ չեմ, բայց փաստն այն է, որ Հայաստանը բավականին լավ իրականացնում է իր առջև դրված խնդիրները և՛ Աֆղանստանում, և՛ Կոսովոյում։ Հայաստանը ՆԱՏՕ-ի անդամ չէ, բայց չափազանց կարևոր է Հայաստանի մասնակցությունը։ Լինելով ԵԱՏՄ և ՀԱՊԿ անդամ՝ չափազանց կարևոր քայլ ենք անում։
Եթե Եվրոպական միության սրտում գտնվող Կոսովոյում Հայաստանը կարող է խաղաղապահ առաքելություն իրականացնել, իսկ Ուկրաինայում՝ ոչ, ինձ համար անհասկանալի է։ Ինչու այդ դեպքում Բելառուսը կարող է, ինչու է կոնկրետ Հայաստանի ու Ղազախստանի մասով հնչել ու չի հնչել Ղրղըզստանի ու Բելառուսի մասով՝ սա անհասկանալի է։
