Որ Հայաստանում ներքաղաքական իրադարձությունները զարգանում են նախընտրական տրամաբանությամբ` թերևս որևէ մեկն արդեն չի էլ կասկածում: Նաև գուցե քիչ կասկածներ են մնում առ այն, որ խոսքը հերթական ընտրությունների մասին է: Սակայն արտահերթի, թե հերթականի դիլեման դեռ շարունակում է մնալ օրակարգում, առավել ևս այն դեպքում, երբ ակնհայտ է հայաստանյան իրադարձությունների անկանխատեսելիությունը:
Սակայն, մեծ հաշվով, որևէ նշանակություն չունի, թե Հայաստանում ի՞նչ ընտրություն է տեղի ունենում` հերթակա՞ն, թե՞ արտահերթ: Ի վերջո, ամեն ինչ կախված է նրանից, թե ի՞նչ իրավիճակ է երկրում: Չէ՞ որ որոշակի իրավիճակի պայմաններում իշխանությունն ինքը կարող է շահագրգռված լիներ արտահերթ ընտրությունների հարցում: Դրա փայլուն օրինակը Վրաստանի նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլիի երկրորդ ընտրությունն էր, երբ նա ժամկետից շուտ հրաժարական տվեց և նշանակեց նախագահի նոր ընտրություն` իր համար նպաստավոր ժամանակաշրջանում, միաժամանակ բավարարելով ընդդիմության պահանջը և հաղթելով ընդդիմությանը:
Հայաստանում, իհարկե, ներկայումս իրավիճակն այլ է, ընդդիմության և իշխանության ուժերի հարաբերակցությունն` այլ, իշխանության հանրային վարկանիշն ու բարեփոխումների արդյունավետությունն` ընդհանրապես այլ, սակայն բուն տրամաբանությունը հետևյալն է` ցանկացած ընտրություն պայմանավորվում է իրավիճակով, ոչ թե հերթականությամբ կամ արտահերթով: Կարող է լինել իրավիճակ, երբ արտահերթը իշխանության համար շատ ավելի նպաստավոր լինի, քան հերթականը:
Ուրեմն, Հայաստանում գլխավոր խնդիրը մեկն է` ինչպես ձևավորել այն իրավիճակը, որի պարագայում ցանկացած ընտրություն արդեն դառնում է, այսպես ասած, պարզ ֆորմալություն և ընդամենը տվյալ դե ֆակտո իրավիճակի դե յուրե արձանագրում: Եվ Հայաստանում ներքաղաքական կամ ներհասարակական բանավեճը երևի թե պետք է տեղափոխել հենց այս կոնտեքստ, ոչ թե քննարկել, թե ով է հերթական ընտրություն պահանջում և ով` արտահերթ, ով է հերթականին պատրաստվում, կամ ով է հրաժարվում մասնակցել որևէ մի ընտրության:
Կոնդիցիայի հասնելու կամ հասցնելու խնդիրն է քննարկման առարկան, հետևաբար պետք է առաջարկներ հնչեն այդ կապակցությամբ, իսկ եթե դրանք չկան, ապա ավելորդ խոսակցությունների փոխարեն, քաղաքական ուժերը թող մտածեն դրանց ձևավորման, մշակման ուղղությամբ: Սա է քաղաքական ուժերի գլխավոր ֆունկցիան` հասարակությանն առաջարկել իրադարձության զարգացման մեխանիզմներ, ճանապարհներ, որոնց միջև էլ մարդիկ կկատարեն ընտրությունը:
Առայժմ, բարեբախտաբար, թե դժբախտաբար, հասարակությանն առաջարկված է զարգացման մի հստակ և առարկայական մեխանիզմ, որի հեղինակը Հայ ազգային կոնգրեսն է: Մնացյալ ուժերը առայժմ խոսում են այլ մեխանիզմի անհրաժեշտության մասին, նույնիսկ հիմնավորում դա, սակայն մեխանիզմի գոնե մոտավոր շոշափելի կմախք դեռևս որևէ կերպ չեն կարողանում ներկայացնել հասարակությանը, որ այն կարողանա ընտրել այդ մեխանիզմների միջև:
Եվ եթե ընտրության խնդիր կա ներկայիս հայաստանյան իրականությունում, ապա խոսքը կարող է լինել միայն այս ընտրության հնարավորություն ստեղծելու մասին, որ պետք է անի յուրաքանչյուր քաղաքական ուժ ճանապարհի իր հստակ առաջարկով: Եվ այդ ընտրությունն էլ, հերթական կամ արտահերթ չի ճանաչում: Երբ կատարվեց այդ ընտրությունը, մնացյալն արդեն դառնում է, այսպես ասած, տեխնիկայի հարց, որը հասարակությունը շատ արագ կլուծի:
