Սահմանադրության օրվա առթիվ լրագրողներին շնորհավորելուց հետո Ազգային արխիվի փոխտնօրեն Էդգար Հովհաննիսյանը ափսոսանք հայտնեց, որ տոնի խորհրդի ընկալումը ժողովրդի, հատկապես երիտասարդների շրջանում այնքան էլ ոգևորիչ չէ:
Որպես պատմաբան՝ Էդգար Հովհաննիսյանը սահմանադրականության և սահմանադրական նորմերի ստեղծմանը անդրադարձավ պատմականորեն:
«Մենք այն եզակի ժողովուրդներից ենք, որ բացի օրենքներ, օրենսդրական համակարգեր ունենալուց՝ ունեցել ենք նաև քաղաքական, քաղաքացիական, կրոնական, ամուսնական կյանքը կարգավորող օրենքներ»,- նշեց Ազգային արխիվի փոխտնօրենը:
Նա հիշեցրեց, որ պատմականորեն դեռևս Աշտիշատի ժողովից սկսած՝ հայ ժողովուրդը եկեղեցական կյանքը փորձել է ինչ-որ ձևով կանոնակարգել, նորմեր է ստեղծել նաև աշխարհիկ կյանքի համար:
Հայ իրականության մեջ Սահմանադրություն ստեղծելու առաջին փորձը «Որոգայթ փառաց»-ի ստեղծումն էր: Մինչ այդ՝ 1771 թվականին, Մադրասի հայ քաղաքական առաջին խմբակներից մեկը՝ Մովսես Բաղրամյանի հեղինակությամբ, ստեղծեց «Նոր տետրակ, որ կոչի հորդորակ» աշխատությունը: Սա առաջին քաղաքական, հրապարակախոսական աշխատությունն էր: Այն ուղղված էր երիտասարդներին, հորդոր էր՝ նրանց շրջանում այն գաղափարը տանելու, որ մենք ունեցել ենք հզոր պետություն, հնարավոր է նոր պետություն ստեղծել, որը պետք է լիներ պառլամենտական և ունենար օրենքի գերակայություն:
Առաջին անգամ, հենց «Նոր տետրակ»-ի մեջ է, որ միտք է հայտնում՝ ապագա պետությունը պետք է ունենա Սահմանադրություն: Եվ ահա երկու տարի անց՝ 1773 թվականից սկսած, Շահամիր Շահամիրյանի նախաձեռնությամբ ստեղծվեց «Որոգայթ փառաց»-ը, որը 21 հոդվածներից բաղկացած օրենքների մի ժողովածու էր: Նպատակն այն էր, որ ապագա պետության համար հիմք հանդիսանա հենց այս օրենքների ժողովածուն»,- հիշեցրեց Էդգար Հովհաննիսյանը:
«Որոգայթ փառաց»-ում նշվում է, որ ապագա պետությունում պետք է թագավոր լիներ միայն օրենքը: «Հայ ժողովուրդը պետք է դառնար մի հոտ, որտեղ հովիվը պետք է լիներ միայն օրենքը»,- մեջբերեց Ազգային արխիվի փոխտնօրենը:
Աշխարհում առաջին Սահմանադրությունը, որ կյանքի է կոչվել և պետության կողմից ընդունվել է, ԱՄՆ-ի Սահմանադրությունն է, դրանից հետո արդեն Լեհաստանում և Ֆրանսիայում ընդունվեցին սահմանադրություններ:
Կիրառության մեջ մտած առաջին Սահմանադրությունը 1922թ. փետրվարին ընդունված Խորհրդային Հայաստանի առաջին Սահմանադրությունն էր, որտեղ խորհրդային կարգերը իրենց դիրքերը հաստատեցին մեր երկրում:
«Մինչ այդ տարբեր դեկրետներ, որոշումներ եղել են, բայց այս Սահմանադրությամբ վերջնական խորհրդային կարգերը մտան Հայաստան: Հաջորդ սահմանադրական մտքի պայքարը արդեն վերաբերում էր անկախության շրջանին՝ 1995 թ. հուլիսի 5-ին ընդունված մեր Սահմանադրությունն էր, որի առանցքը 1990թ. օգոստոսի 23-ի Անկախության մասին հռչակագիրն էր»,- նշեց Էդգար Հովհաննիսյանը:
2005 թ. նոյեմբերի 27-ին հանրաքվեի միջոցով կատարվեցին սահմանադրական փոփոխություններ:
Էդգար Հովհաննիսյանն անդրադարձավ նաև Արցախի Հանրապետության Սահմանադրությանը: 2006թ. դեկտեմբերի 10-ին ընդունված ԼՂՀ մայր օրենքը, նրա ձևակերպմամբ՝ մեր քաղաքական մտքի դրսևորումներից է: Այն հայ ժողովրդի պատմության մեջ դեռևս վերջին Սահմանադրությունն է:
