Հայաստանի նախագահի թեկնածուների թվակազմը հասարակության ուշադրությանն է արժանացել թե իր քանակով, թե բովանդակությամբ, և այդ ամենից ընդհանուր եզրակացությունն այն է, որ թվակազմը անլուրջ է, ընտրությունները անլուրջ են, և ըստ էության` նման խայտառակ պատկեր Հայաստանում չի եղել երբեք:
Այս ամենը, սակայն, որքան արդարացի, այնուհանդերձ` նույնքան էլ հարաբերական է, այն իմաստով, որ Հայաստանում անգամ ամենալուրջ համարվող ընտրություններից հետո իրավիճակը երկրում պակաս խայտառակ չի եղել, քան կլինի սրանից հետո:
Ե՞րբ էր իրավիճակը պակաս խայտառակ` 1996 թվականի՞ն, երբ երկիրն, ըստ էության, մեկ նախագահական ընտրությունների արդյունքում ունեցավ մի քանի նախագահ, և ի վերջո` այդ մի քանիսը հրաժարական պարտադրեցին դե յուրե միակը համարվող նախագահին, իսկ նա էլ հայտարարեց այդ մասին ու հեռացավ` անպատասխան թողնելով բազմաթիվ հարցեր: Կամ մի՞թե 1998 թվականից հետո չէր երկրում խայտառակ պատկեր, երբ ընդամենը մեկ տարի անց իրար միացան նախագահական ընտրություններում երկու հակադիր ուժերը` ցույց տալով, որ 1998 թվականի նախագահական ընտրությունները եղել են ընդամենը մեծ խաղ հասարակության գլխին: Եվ արդյոք պետությունը հոկտեմբերի 27-ի կարգի ողբերգությունների հանդեպ առավել դիմադրողունակ չէ՞ր լինի, եթե 1998 թվականին երկրում, այսպես կոչված, նոր իշխանությունը չձևավորվեր նման թատրոնի միջոցով, այլ լինեին իրական ընտրություններ: Իսկ ինչո՞վ էր իրավիճակը պակաս խայտառակ 2003 թվականի ընտրություններից հետո: 2008 թվականի ընտրությունների մասին ընդհանրապես խոսք չկա, երբ մայրաքաղաքի կենտրոնում գնդակահարվեցին խաղաղ քաղաքացիները:
Այս խայտառակություններից յուրաքանչյուրը տարբեր է յուրովի, բայց նրանք նման են խորքում և կազմում են միմյանց շարունակությունը` մեծ ու հակատրամաբանական մի իրավիճակի տրամաբանական շարունակությունն ու հաջորդականությունը, իսկ 2013 թվականի ընտրությունները անխոս լինելու են ընդամենը այս ամենի ևս մեկ օղակը` ուրույն տարբերությամբ և խորքային նմանությամբ:
Երբ չկա պետություն, երբ չի ձևավորվում պետական ավանդույթների համակարգ, յուրաքանչյուր ընտրություն վերածվում է խայտառակության: Եվ հասարակության խնդիրն է ի վերջո անել այնպես, որ այս ընտրությունը, որպես խայտառակությունների շղթայի մաս, լինի վերջին օղակը:
Դրա նախադրյալները, ի դեպ, կան` ինչպես երբևէ, որովհետև հանգամանքները դասավորվեցին այնպես, որ քաղաքական ամբողջ դաշտը այսօր հասարակության ափի մեջ է, և պարզ երևում է, որ այդ դաշտը սնանկ է, այդ դաշտը տարատեսակ քաղաքական և պետական խայտառակություններից բացի` այլ սցենարների ունակ չէ: Բայց դա խնդրի միայն կեսն է: Մյուս կեսը դեռ պետք է ձևավորել, ձևակերպել: Այսինքն` դեռ պետք է տեսնել, թե ուրիշ ով ինչի է ունակ, այսինքն` կա՞ն արդյոք ավելիին ունակ քաղաքական դեմքեր և խմբեր:
Սա է հարցերի հարցը, իսկ թե ովքեր են առաջադրվել նախագահի թեկնածու, կամ ովքեր են հրաժարվել, վաղուց կարևոր չէ, քանի որ եթե թվակազմը բովանդակային և թվաբանական առումով այլ լիներ, այլ էր լինելու ընդամենը հերթական խայտառակության բնույթը:
