Երեկ Թուրքիայում տեղի ունեցած նախագահական ընտրությունների արդյունքում որոշվեց. վարչապետ Ռեջեբ Թայիբ Էրդողանը կդառնա պետության ղեկավար: Դա դառը հաղթանակ է, և ոչ միայն հետագա իսլամականացման հակառակորդների համար՝ Deutsche Welle-ում գրում է Բահա Գյունգյորը:
Առաջին անգամ պետության ղեկավար ընտրելու հնարավորություն ստացած թուրք քաղաքացիների կամքը հստակ էր. վարչապետն առաջին փուլում գերազանցեց 50 տոկոսի շեմն ու ընտրվեց նախագահ: Ելքը լիովին ժողովրդավար էր և հետևաբար՝ անհերքելի:
Դա մետաղադրամի մի կողմն է: Սակայն մյուս կողմում վախն է առ այն, որ Թուրքիան կարող է բռնել իսլամական հանրապետության վերածվելու ուղին՝ մեծացնելով ամենօրյա կյանքում քաղաքացիների համար կրոնական պահանջները:
Էրդողանի հաղթանակով Թուրքիայի հիմնադիր Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի աշխարհիկ բարեփոխումները կմասնատվեն: Չնայած վերջին տարիներին դրանք չեն ցանկացել ընդունել երկրի քեմալական վերնախավի ամբարտավանությունը թուրք ժողովրդի առօրյա բազմաթիվ խնդիրների առջև, ինչը տարել է ներկայիս քաղաքական ստատուս քվոյին:
Էրդողանը գիտի, թե ինչ են ուզում շարքային քաղաքացիները
«Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունը առաջացել է 4 կրոնական կուսակցությունների ավերակներից, որոնք անօրինական են ճանաչվել 1960-ականների վերջերից 1990-ականների երկրորդ կեսերն ընկած ժամանակահատվածում և սահմանադրական դատարանի կողմից ճանաչվել ֆունդամենտալիստական գործունեության կենտրոն: «Հիմնվելով այդ վաղ կուսակցությունների փորձի վրա՝ Էրդողանը գիտի, թե միջին քաղաքացին ինչի կարիք ունի և ինչ է ցանկանում: Այդ գիտակցումն արդեն ճանաչվել է ընտրողների կողմից: Սակայն այդ ամենից վեր, Էրդողանն ընտրվել է, քանի որ նա տվել է թուրք ժողովրդին կրոնական արժեքների վրա հիմնված ինքնագնահատականի նոր զգացում:
Փաստը, որ խոսքի ազատությունը, մամուլն ու դեմոկրատական արժեքները խստորեն սահմանափակվել են վերջին տասնամյակում, և Թուրքիան միջազգային չափորոշիչների համեմատ թույլ վարկանիշ է դրսևորում, Էրդողանին չեն հետաքրքրում: Նրա կողմնակիցներն արհամարհեցին կոռուպցիոն բազմաթիվ մեղադրանքները վարչապետի ընտանիքի ու ներքին օղակի նկատմամբ:
«Նոր» Թուրքիա
Էրդողանը նախագահ կլինի հաջորդ 5 տարիներին, սակայն 60-ամյա Էրդողանը կարող է պայքարել երկրորդ ժամկետի համար, ինչն արդեն ենթադրելի է: Երբ 2023-ին Թուրքիայի Հանրապետությունը նշի իր 100-ամյակը, նա պատմության մեջ կանցնի որպես մարդ, որը գրեթե ամբողջովին փոխել է Աթաթուրքի բարեփոխումները:
Նախագահական համակարգի վրա հիմնված նոր ռեժիմը՝ մարգինալացված խորհրդարանով, հավանաբար պատճառ է, թե ինչու է Էրդողանը մշտապես խոսում «հին» և «նոր» Թուրքիաների մասին:
Էրդողանի հիմնական մրցակից Էքմելեդին Իհսանօղլուն մոտ 39 տոկոս ձայն է հավաքել, չնայած այն բանին, որ նրան աջակցում էր 14 կուսակցությունր: 41-ամյա քուրդ քաղաքական գործիչ Սելահաթին Դեմիրթաշը ստացել է ավելի քան 9 տոկոս ձայն: Սա հավանական նշան է առ այն, որ քրդամետ Ժողովրդահանրապետական կուսակցությունը կարող է հաղթահարել 10 տոկոսի շեմը 2015-ի խորհրդարանական ընտրություններում:
Եվրոպայի նվազող ազդեցությունը
Էրդողանը կարող է Թուրքայում ոմանց դուր գալ, սակայն նա պետք է անպայման աշխատի արտերկրում իր հեղինակության վրա: Ընթացիկ ճգնաժամերով ու հակամարտություններով շրջապատված, դեռ չհիշատակենք Ղարաբաղի համար Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև վերսկսված պայքարը. Էրդողանը պետք է հաղթահարի վախը, թե ինքը միայն վառելիք կավելացնի այդ կրակներին: Անցյալում նա հենց դա էլ հաճախ արել է:
Եվրամիությունը, և հատկապես Գերմանիան, ստիպված է գործ ունենալ Էրդողանի հետ՝ աստիճանաբար ավելի անհարմարավետ դարձող հարաբերություններով: ԵՄ-Թուրքիա արկածն անշեղորեն մոտենում է ավարտին: Դա աշխարհի վերջը չէ, սակայն ԵՄ-ի ազդեցությունը Թուրքիայում զարգացումների վրա հավանաբար կնվազվի: Արդյոք դա շահավե՞տ է տարածաշրջանում եվրոպական շահերին՝ դեռ պետք է տեսնել:
