Կգնա՞ն գործարարները պառլամենտ, թե՞ ոչ: Հանրության շրջանում քննարկվող հարցերից մեկը դարձել է հենց դա, հատկապես այն բանից հետո, երբ խորհրդարանում կարծես թե վերջնականապես տապալվեց Ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունը և պահպանվեց ռեյտինգային համակարգը:
Գործարարների մոտիվացիայի վերաբերյալ հարցադրումներ և կռահումներ անելու համար թերևս պետք է հասկանանք, թե ինչ էին անում նրանք պառլամենտում և ընդհանրապես քաղաքականության մեջ: Նրանք պաշտպանում էին իրենց սեփականությունը, քանի որ կոռուպցիոն նախկին իշխող համակարգը չուներ պաշտպանության արդարադատական, օրենսդրական հուսալի և անկախ ինստիտուտներ: Այդ պայմաններում իշխանությունն ու բիզնեսը սերտաճում են և գնում փոխադարձ պայմանավորվածությունների և պարտավորությունների: Դրանց թվում էր և այն, որ գործարարները պետք է հարստանային իշխանության հովանավորչության շնորհիվ՝ մենաշնորհային կամ օլիգոպոլ քվոտաներով, սակայն պետք է նաև ծախսեին իշխանության հնարավորինս անաղմուկ վերարտադրության համար: Ընդ որում, այս դեպքում խոսքը ոչ թե միայն իշխող կուսակցության, այլ ընդհանրապես համակարգի մասին է՝ ներառյալ, այսպես ասած, ոչ իշխանական մի շարք մեծ ու փոքր սեգմենտներ:
Ներկայումս՝ թավշյա հեղափոխությունից հետո, վարչապետ Փաշինյանը հայտարարել է, որ բիզնեսը զերծ է ստվերային որևէ պարտավորությունից ու պայմանավորվածությունից և պարտավորություն ունի բացառապես օրենքի առաջ: Այդ իրավիճակում հարց է ծագում, թե գործարարների ինչի՞ն է պետք գնալ խորհրդարան և վերցնել ավելորդ թե՛ ֆինանսական, թե՛ քաղաքական պատասխանատվություն, գուցե նույնիսկ իրավաքաղաքական: Առավել ևս, որ հստակ է Նիկոլ Փաշինյանի՝ մեծամասնություն վերցնելու հանգամանքը, և այստեղ քաղաքականությունը գործարարների համար անգամ պաշտպանվելու միջոց չէ: Այն այդպիսի միջոց է, եթե կա իշխանության հետ սերտաճում: Սակայն սերտաճում լինել չի կարող, քանի որ դա կգցի իշխանության վարկանիշը:
Այդպիսով, որևէ գործարար խորհրդարան մտնելու որևէ փորձ կանի այն դեպքում, երբ դա կպահանջի «հակահեղափոխությունը», կամ երբ դրան կբերի սեփական մտածողության ու պատկերացումների խնդիրը, երբ մարդիկ չեն կարող հասկանալ ու պատկերացնել նոր իրավիճակը ամբողջությամբ: Եթե նրանք գործարքի գնան որևէ, այսպես ասած, հակահեղափոխական նպատակով, ապա թերևս պառլամենտ մտնելու փորձը նրանց այդ առումով կդարձնի առավել անպաշտպան: Իսկ եթե խնդիրը մտածողությունն է, ապա այդ փորձը թերևս նրանց համար կդառնա դաս՝ այդ մտածողությունից ձերբազատվելու համար:
Առնվազն մի գործարարի դեպքում, իհարկե, մենք ունենք արդեն իսկ հայտարարություն, որ մասնակցելու է ընտրությանը: Դա Գագիկ Ծառուկյանն է, որը ասում է, սակայն, թե ինքը սեփականատեր է: Վարչապետն էլ դա է ասում՝ թերևս Ծառուկյանի մասնակցության համար պատասխանատվության տակ չմնալու նպատակով:
Սակայն Ծառուկյանի դեպքը իրապես առանձնահատուկ է, քանի որ նա քաղաքական ուժի ղեկավար է: Իհարկե սա դույզն իսկ չի փոխում խնդրի՝ բիզնեսի և իշխանության սերտաճման խնդրի բնույթը նաև այս դեպքում, սակայն հարցը տվյալ դեպքում մոտիվացիան է, և Ծառուկյանի մոտիվացիան այս պարագայում իր գլխավորած քաղաքական ուժը, այսպես ասած, կես ճանապարհին չթողնելն է: Որովհետև առանց Ծառուկյանի հազիվ թե լինի ԲՀԿ-ին ձայն տվող որևէ մեկը, և ԲՀԿ-ն կկանգնի անգամ 5 տոկոսի շեմը հաղթահարելու խնդրի առաջ: Իսկ սա արդեն կարող է լինել ավելի խորքային խնդիր ընդհանուր քաղաքական իմաստով, որովհետև ԲՀԿ տեղը՝ թեկուզ 5 տոկոս, պետք է լրացվի: Իսկ այս պահին քաղաքական դաշտում՝ լավ, թե վատ, բիզնեսի հետ սերտաճած, թե ոչ, բայց ԲՀԿ տեղը լրացնելն անգամ կարող է լինել խնդիր: Առավել ևս, որ խորհրդարան պետք է մտնի առնվազն երեք ուժ:
