Երեկ անդրադարձել էինք Ադրբեջանի ռազմական դոկտրինին, դրա վերաբերյալ Ադրբեջանի քաղաքական-հասարակական շրջանակների տեսակետներին: Այսօր ռազմական ոլորտի փորձագետների հետ զրույցի արդյունքում փորձեցինք հասկանալ, թե ինչ խնդիր է լուծում Հայաստանի Հանրապետության ռազմական դոկտրինը:
Նախ ներկայացնենք, թե ինչ դրույթներ է ներկայացնում ՀՀ ռազմական դոկտրինը: Այն հիմնվում է տարածաշրջանային և միջազգային ռազմաքաղաքական իրադրության, ռազմավարական կանխատեսումների, ռազմական անվտանգության ապահովման ընթացիկ ու հեռանկարային խնդիրների, ռազմական անվտանգության համակարգի պահանջների և տնտեսության իրական հնարավորությունների, ռազմական անվտանգության ժամանակակից սպառնալիքների ու մարտահրավերների, զինված հակամարտությունների բնույթի, այս ոլորտում ՀՀ միջազգային պարտավորությունների և համագործակցության ընձեռած հնարավորությունների, ռազմական շինարարության և ռազմական արվեստի հայրենական ու օտարերկրյա փորձի վերլուծության վրա:
Դոկտրինում նշվում է, որ ՀՀ-ն ԼՂՀ ժողովրդի անվտանգության և նրա ընտրած զարգացման ուղու երաշխավորն ու աջակիցն է:
«Դա բխում է ցեղասպանություն վերապրած հայ ժողովրդի` ժամանակակից Ադրբեջանի տարածքում (1980-90թթ. Սումգայիթում, Բաքվում և այլ վայրերում) ազգային զտումների նոր դրսևորումների ենթարկվելու իրողությունից, 1988-94թթ. ԼՂ ժողովրդի` օրինական և խաղաղ ճանապարհով ինքնորոշվելու ձգտմանը ռազմական ուժ հակադրելու և նրան պարտադրված պատերազմի մեջ ներքաշելու Ադրբեջանի քաղաքականությունից, ԼՂ հակամարտությունը ռազմական ճանապարհով լուծելու Ադրբեջանի ձգտումներով պայմանավորված` մշտապես ֆիզիկական բնաջնջման վտանգի ենթակա ԼՂՀ բնակչության անվտանգության ապահովման անհրաժեշտությունից, ՀՀ և ԼՂՀ, ինչպես նաև նրանց բնակչության պատմատարածքային, հոգևոր-կրոնական, էթնիկ-մշակութային նույնությունից, ԼՂ ժողովրդի` իր պատմական հայրենիքում ինքնորոշվելու փաստի քաղաքական-իրավական անխոցելի հիմքերից, ԼՂՀ-ն` որպես ժողովրդավարական, սոցիալական, իրավական պետության կայացման անշրջելի իրողությունից, ՀՀ և ԼՂՀ անվտանգության ապահովման խնդիրների փոխկապակցվածությունից ու ընդհանրական ընկալումից»:
Դոկտրինում նշվում է, որ այն պաշտպանողական է: Առաջին գլխում` Ռազմական անվտանգության արտաքին սպառնալիքներ են համարվում` ՀՀ բնակչության ֆիզիկական գոյության, պետության անկախության, ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության, սահմանների անձեռնմխելիության նկատմամբ այլ պետությունների ձեռնարկած ոտնձգությունները, միջամտությունը Հայաստանի Հանրապետության ներքին գործերին, ԼՂ հակամարտության առկայությունը, ՀՀ հանդեպ ռազմական գերազանցության հասնելու և ԼՂ հակամարտությունը ռազմական ճանապարհով լուծելու Ադրբեջանի ձգտումները, այդ նպատակով ՀՀ-ի կամ ԼՂՀ-ի դեմ ռազմական գործողությունների նախապատրաստումը, անվերահսկելի սպառազինման և վերազինման գործընթացը, սպառազինությունների մրցավազքը, ՀՀ սահմանների մոտ զորքերի խմբավորումների ստեղծումը, տեղաբաշխումը, դրանց խոշորամասշտաբ կուտակումները և տեղաշարժը, այդ թվում` զորավարժությունների անվան տակ, ինչպես նաև` «Հայաստանի դեմ ուղղված դաշինքների ստեղծումը, ամրապնդումն ու ընդլայնումը, մասնավորապես` Թուրքիայի և Ադրբեջանի ռազմավարական դաշինքը, վերջինիս կողմից ՀՀ-ն շրջափակելու քայլերը, որոնք դիտարկվում են որպես ուժի կիրառում»:
Դոկտրինում Ռազմական անվտանգության սպառնալիքները նվազեցնող գործոններ են նշվում` ռազմական անվտանգության սպառնալիքները չեզոքացնելու ունակ Զինված ուժերը, ռազմական անվտանգության բնագավառում համագործակցության մակարդակի բարձրացման համար նպաստավոր պայմաններ ստեղծող միջազգային ինտեգրման գործընթացները, տարածաշրջանի պետությունների միջև զինված հակամարտությունների ու նոր սպառնալիքների հավանականության նվազեցմանը միտված գործոնները:
Ապա այս բաժնում նշվում է. «Տարածաշրջանի կայունության ամրապնդմանը նպաստող` ՄԱԿ-ի, ՀԱՊԿ-ի, ՆԱՏՕ-ի, ԵԱՀԿ-ի, միջազգային մյուս կազմակերպությունների և առանձին պետությունների գործունեությունը»:
«Ժամանակ»-ի հետ զրույցում ոլորտի փորձագետները նկատեցին, որ դոկտրինն, ըստ էության, լուրջ, հիմնավոր փաստաթուղթ չի կարելի համարել, որովհետև դոկտրինով տնտեսությունն առնվազն պետք է հարմարեցվի ռազմական դոկտրինի պահանջներին, օրինակ` պետք է ունենալ ռազմական արդյունաբերություն:
Ուշադրության են արժանի դոկտրինի նախանշած որոշ դրույթների և բանակի կառուցվածքի հետ հակասությունները: Մասնավորապես` փորձագետները մատնանշում են, որ եթե Թուրքիային մենք հայտարարում ենք թշնամի երկիր` դրան համապատասխան պաշտպանական համակարգը պետք է ճիշտ կառուցվի, և մեր երկրների նման պետությունները պետք է այնպիսի բանակ, պաշտպանական համակարգ ունենան, որը ի վիճակի կլինի բլից պատերազմների ժամանակ որոշակի հարվածներ հասցնելու: Մինչդեռ մեր դոկտրինով` նման հնարավորության խնդիրը չի լուծվում:
Որքանո՞վ է ընդունելի պատմական փաստերի, օրինակ` Ցեղասպանության մասին դոկտրինում հիշատակումը` մեր այս հարցին ի պատասխան փորձագետները դա սխալ համարեցին` հիմնավորմամբ, որ եթե կան խնդիրներ` դրանք պետությունների միջև են:
Որպես օրինակ բերվեց այն, որ Գերմանիան հրեաներին է ոչնչացրել, բայց Իսրայելի ռազմական դոկտրինում հազիվ թե դրույթ գտնվի, որտեղ նշվի, որ պետք է պատրաստ լինեն Գերմանիայի հետ պատերազմի: Այսինքն` դոկտրինով պետք է նշված լինեն պատերազմի առաջին հարվածների դեպքում հնարավոր վտանգները, և երկրի ռազմական ու տնտեսական հզորությունը պետք է համարժեք լինի հնարավոր վտանգներին:
Փորձագետները ուշադրություն են հրավիրում նաև այն հանգամանքին, որ մեր տարածաշրջանում ռեսուրսների պատերազմ է գնալու, այսինքն` դոկտրինով պետք է պատրաստ լինել բոլոր սցենարներին:
Ակնհայտ է դառնում, որ Հայաստանը ռազմական դոկտրինը ընդունել է ընդամենը արտաքին աշխարհի համար, քանի որ անընդհատ նշվում էր, թե Հայաստանը ռազմական դոկտրին չունի:
Մեր ռազմական դոկտրինում նշվում է, որ այն պաշտպանողական է: Այս առնչությամբ փորձագետները հարց են ուղղում` մեզ պաշտպանողակա՞ն բնույթի դոկտրին է անհրաժեշտ, թե՞ հարձակողական…
Պաշտպանողական դոկտրին կարող է ունենալ Ռուսաստանը, իսկ մեր պետությունների նման երկրները պետք է պատրաստ լինեն ցանկացած հարվածի հակահարված տալու, ուստի փոքր պետությունների համար սա պետք է ելակետային լինի: Պետության համար դոկտրինի` որպես փաստաթղթի կարևորությունը նրանում է, թե ինչ համակարգ պետք է ունենալ. մենք կողմնորոշվե՞լ ենք, արտաքին վեկտորները հստակեցվա՞ծ են…
Փորձագետները նաև համոզմունք են հայտնում, որ թե՛ Հայաստանի, թե՛ Ադրբեջանի ռազմական դոկտրինները առաջին հերթին դրսի համար են:
«Ժամանակ» օրաթերթ
