Ամերիկայի Հայ դատի հանձնախմբի (ANCA) կայքի փոխանցմամբ՝ ամերիկացի սենատորներ Սքոթ Բրաունը, Դայան Ֆեյնշտեյնը և Մարկ Կիրկն ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնին կոչ են արել կրոնական փոքրամասնությունների հետ կապված մի շարք հարցերում ճնշումներ բանեցնել Թուրքիայի վրա:
Խոսքը քրիստոնյաներից խլված կրոնական ունեցվածքը (եկեղեցիներ, վանքեր, դպրոցներ, հուշարձաններ, հիվանդանոցներ, շարժական գույք՝ ձեռագրեր և այլն) վերադարձնելու, կրոնական փոքրամասնություններին դավանանքի լիակատար ազատություն շնորհելու, հոգևոր կրթություն ստանալու հարցում խոչընդոտներ չհարուցելու, ինչպես նաև աղքատների ու անապահովների հարցերով զբավող նախարարություն ստեղծելու մասին է:
Ընդհանուր առմամբ, Թուրքիային կոչ է արվում պահպանել կրոնական դրդապատճառներով հալածանքներ չկիրառելու և քրիստոնյաների կրոնական ազատությունները պահպանելու վերաբերյալ ստանձնած միջազգային պարտավորությունները: Այս օրինագիծը ներկայացվելու է ԱՄՆ Սենատի հաստատմանը:
ANCA-ի գործադիր տնօրեն Արամ Համբարյանը ողջունել է սենատորների այս նախաձեռնությունը:
Հիշեցնենք, որ 2011 թվականի դեկտեմբերի 13-ին ԱՄՆ-ի Կոնգրեսի ներկայացուցիչների պալատն ընդունել էր թիվ 306 բանաձևը: Դրանով թուրքական իշխանություններին կոչ էր արվում երկրի քրիստոնեական համայնքներին, մասնավորապես՝ հայկական, հունական ու ասորական փոքրամասնություններին, վերադարձնել զավթված եկեղեցիները, վանքերը և այլ հոգևոր ինստիտուտներ։ Փաստաթուղթը պատրաստել էր Կալիֆոռնիայից ընտրված կոնգրեսական Էդվարդ Ռոյսը:
Հարկ է նշել, որ 1942 թվականին թուրքական կառավարությունը, վարչապետ Շուքրու Սարաջօղլուի գլխավորությամբ, թուրքական խորհրդարան ներկայացրեց «Ունեցվածքի հարկ»-ի (Varlık vergisi) մասին օրենքը, որն ընդունվեց 1942 թվականի նոյեմբերի 11-ին` խորհրդարանի նիստին մասնակցող 350 պատգամավորների միաձայն քվեարկությամբ (թիվ 4305 օրենք):
Ի դեպ, դրանից առաջ` 1942 թվականի սեպտեմբերին, ֆինանսների նախարարությունը նահանգների ֆինանսական վարչություններից, բանկերից, անվտանգության ծառայությունից սկսել էր տվյալներ պահանջել փոքրամասնությունների նյութական վիճակի մասին:
«Ունեցվածքի հարկ»-ը, ըստ կրոնական պատկանելության, հարկատուներին բաժանում էր 4 խմբի. ա) մուսուլմաններ, բ) ոչ մուսուլմաններ, գ) հավատափոխներ, դ) օտարահպատակներ:
Օտարահպատակների համար ոչ մուսուլմանների համեմատ ավելի մեղմ հարկաչափ էր սահմանվել, իսկ հավատափոխներն ընդգրկվեցին մուսուլմանների խմբում: Այսինքն՝ գրեթե ստացվել էր հարկատուների երկու խումբ` մուսուլմաններ և ոչ մուսուլմաններ: Մուսուլմանները պետք է վճարեին ունեցվածքի 12.5 տոկոսի չափով հարկ, ոչ մուսուլմանները՝ 50 տոկոսի, հավատափոխները, այսինքն՝ իսլամացածները, 25 տոկոս և օտարահպատակները՝ 12.5 տոկոս:
«Ունեցվածքի հարկ»-ը գործեց 16 ամիս և վերացվեց 1944 թվականի մարտի 15-ին (թիվ 4530 օրենք): Ընդհանուր առմամբ, հավաքվեց 314.900.000 թուրքական լիրա հարկ, որի 70 տոկոսը` Ստամբուլում, ուր առկա էր հայկական ու հունական ստվար համայնք: Այդ հարկը Թուրքիայում բնակվող բազմաթիվ քրիստոնյաների արտագաղթի պատճառ հանդիսացավ:
