«Առաջին լրատվական»-ի «Սիրանկյուն» հաղորդաշարի հերթական թողարկման հյուրն է ՀՀ ժողովրդական արտիստուհի, «Արթիսթս Ֆոր Փիս» միջազգային բարեգործական կազմակերպության հիմնադիր Ֆլորա Մարտիրոսյանը: Նոյեմբերի 1-ին` Լոս Անջելեսի «Գիբսոն» համերգասրահում «Արթիսթս Ֆոր Փիս» կազմակերպության և «Էֆ-Էմ-Էս» մեդիայի կազմակերպած Never Again` «Ոչ ցեղասպանությանը» խորագիրը կրող համերգը նվիրված էր Հայոց մեծ եղեռնի 100-ամյակին, որը մինչև 2015 թվականը կունենա շարունակական բնույթ:
– Տիկին Մարտիրոսյան, 2007-ից սկսել և 2015-ին կավարտեք Never Again` «Ոչ ցեղասպանությանը» համերգների շարքը: Սա վերադարձ է անցյալի՞ն:
– Այո՛, սկսել ենք 2007 թվականին: Լոս Անջելեսում հերթական մենահամերգներից մեկի ժամանակ հանդիպեցի լեգենդար դերասանուհի Շերոն Սթոունի եղբորը` դերասան, պոետ Մայքլ Սթոունին, որտեղ Մայքլը «Դլե յամանը» լսելուց հետո ցանկացավ ինձ հետ հանդիպել, և նա հանդիսացավ այս ամբողջ ծրագրի մեխը, և ծրագիրը ստացավ իր ուղին:
– Մայքլը ծանո՞թ էր մինչ այդ Ցեղասպանությանը:
– Ո՛չ, ծանոթ չէր: Նա «Դլե յամանը» լսեց և ցանկություն հայտնեց հանդիպելու: Ես պատմեցի մեր անցած ուղու, մեր պատմության մութ էջերի, Ցեղասպանության մասին: Նա, ազդվելով այդ ամենից` գրեց «Քելե լաոյի» անգլերեն տարբերակը, որը շատ հուզիչ էր և՛ իր, և՛ մեզ համար: Համերգը, որին ես սպասում էի, կայացավ 2007-ի նոյեմբերի 17 ին «Ալեքս» թատրոնում, որին ներկա էր նաև Մայքլի քույրը` լեգենդար Շերոն Սթոունը: Այս համերգից սկսվեց մեր ճանապարհը, որը բերեց մինչև այս պահը:
– Ի վերջո, համերգների գերխնդիրը ո՞րն էր:
– Ի սկզբանե նպատակը դեռ 2007-ից շատ առաջ էր դրվել, դեռ այն ժամանակ, երբ ես երգել եմ «Դլե յաման», մեր էրգրին վերաբերող երգեր: Պարզ է` ամեն մարդու սրտում ինչ է կատարվում այդ երգերի և ընդհանրապես մեր էրգրի մասին երգեր լսելիս: Իմ պապերից, տատերից լսած ամբողջ պատմությունն իմ մեջ մարմնավորելով եկա, հասա այն կետին, որ ինձ մնում էր այդ ուղին առաջ տանել: Այսինքն` միջազգային ճանաչման հասցնել Ցեղասպանությունը մշակույթի, երգի միջոցով:
– Տիկին Մարտիրոսյան, վերջին տարիներին հաճախ է հնչում, որ Ցեղասպանությունը տեղի-անտեղի սկսել են շահարկել, բրենդի վերածել: Ինչպե՞ս եք մոտենում այս հարցին:
– Ճիշտն ասած, այդ լուրերը մեզ չեն հուզում, որովհետև ամեն մարդ, երբ ճիշտ գործ է անում, կողքից լուրեր չպետք է լսի: Եթե մի համերգի շուրջ հավաքվել են Սթիվի Ուանդերի նման լեգենդար երգիչներ և հարյուրավոր հոլիվուդյան աստղեր, թույլ տվեք ասել, որ այդ ասեկոսեները մի կողմ եմ դնում: Մենք պետք է գործ անենք, դրա ժամանակը չունենք:
– Այսինքն` Ձեր ասած գործով կարո՞ղ ենք իսկապես հասնել Ցեղասպանության միջազգային ճանաչման:
– Իհարկե, կարելի է և ավելի շուտ կարելի է, քան քաղաքական միջամտություններով, որովհետև մշակույթի մարդիկ ավելի շուտ են երգեր լսում, ավելի շուտ են տարվում: Մենք մինչև համերգը երկու տարի անընդհատ աշխատանք ենք տարել այդ աստղերի, նրանց մենեջերների հետ շփումների համար, և նրանք մեր պատմությունը, մեր մշակույթը հասկանալով, ճանաչելով են եկել:
– Դուք նշեցիք, որ մշակույթի միջոցով է հնարավոր հասնել Ցեղասպանության միջազգային ճանաչման: Ըստ Ձեզ` մշակույթի միջոցով է՞լ ինչերի կարելի է հասնել, և արդյոք մեր մշակույթը զարգանո՞ւմ է այդ ուղղությամբ:
– Իհարկե, մենք նպատակ ունենք զուգահեռ մեր լավագույն երիտասարդներին ընտրել, տանել արևմուտք: Այսօր որևէ մեկը չի կարող ժխտել, որ դա կարևորագույն նշանակություն ունի համաշխարհային ճանաչման համար, և մենք ուզում ենք այս գործի հետ զուգահեռ մեր երգիչ-երգչուհիներին միջազգային ճանաչում տալ, և այդ գործը արդեն սկիզբ է առել հենց համերգի շրջանակներում:
– Արդյոք մեր մշակութային քաղաքականությունը այդ հենքի վրա՞ է մշակվում:
– Ինչո՞ւ ոչ: Ես կարող եմ շատ պարզ ասել` օրինակ բերելով թեկուզ ինձ, ես ապրում եմ այնտեղ էլ, այստեղ էլ: Շատ ժամանակ գտնվում եմ Լոս Անջելեսում, հանդիպումներ եմ ունենում հենց այնտեղ Շերոն Սթոունի և նրա շրջապատի հետ: Երբ լսում են մեր երգը, ինձ համար արդեն մեծ ուժ է տալիս, որ այո, իմ ազգի ներկայացուցիչներին էլ կլսեն, որովհետև հետաքրքիր է ինձ համար: Երբ «Դլե յամանը» Շերոն Սթոունը լսում է և լաց է լինում, մայրիկին ասում է` մենք կարո՞ղ է հայկական ինչ-որ ծագում ունենք, մայրն ասում է` ոչ, իսկ Սթոունը ասում է` բայց ինչու եմ ես լաց լինում` լսելով այս երգը, անգամ բառերը չհասկանալով: Ուրեմն մեր երգը, մեր արվեստը ուժ ունի, իսկ եթե ունի, ինչու մենք հետ մնանք այդ ամենակարևոր ասպարեզից:
– Ձեր խոսքը, Ձեր երգը կշիռ ունի թե՛ այստեղ, թե՛ սփյուռքում: Կա՞ն արդյոք թեմաներ, որ ձեզ այսօր անհանգստացնում են և Ձեր երգի միջոցով պետք է վեր հանեք:
– Իհարկե, շատ ծրագրեր կան, ամենակարևորը` Ցեղասպանությանը նվիրված համերգներին զուգահեռ պետք է կարողանանք երիտասարդների հետ կապված ծրագրերն իրականացնել: Ասեմ, որ «Արթիսթս Ֆոր Փիս» միջազգային բարեգործական կազմակերպության և «Էֆ-Էմ-Էս» մեդիայի միջոցով հույս ունենք, որ կկարողանանք մեր լավագույն ուժերին ցույց տալ աշխարհին:
– Տարվա կտրվածքով ապրում եք Միացյալ Նահանգներում, մի մասը` Հայաստանում: Միացյալ Նահանգներն ամենաժողովրդավար երկիրն է: Այս ընթացքում, ըստ Ձեզ, Հայաստանին որքանո՞վ հաջողվեց ժողովրդավար պետություն դառնալ: Ի՞նչ խնդիրներ կան, որ կուզենայիք շտկված տեսնել:
– Պետք է ասեմ, որ տասնհինգ տարի առաջվա Հայաստանը և հենց այս Հայաստանը շատ տարբեր են, շատ բաներ են տեղի ունեցել: Այն, ինչ կուզենայի, օրենքներն են. Ամերիկայում մարդիկ հարգում են իրենց օրենքները: Մեզ միայն դա է պակասում, որը, կարծում եմ, միտում ունի լրացվելու, արդեն շատ բաներ տեսնում ենք օրենքի շրջանակներում, և դա ինձ իրոք ուրախություն է բերում:
– Այստեղ օրենքի չգոյությանը բախվե՞լ եք արդյոք:
– Ո՛չ:
– Մամուլի՞ց եք տեղեկացել, որ օրենքը չի գործում երկրում:
– Այո՛:
– Որևէ ոլորտ կա՞, որտեղ օրենքն ընդհանրապես գոյություն չունի, և Դուք կառանձնացնեիք:
– Ես չեմ առանձնացնում, ավելի շատ տեղեկանում եմ լուրերից: Ես ավելի շատ արվեստով եմ զբաղվում:
– Արվեստը քաղաքականությունից առանձի՞ն եք դիտարկում:
– Այո՛: Առանձին եմ դիտարկում: Արվեստը կարևոր բան է ինձ համար:
– Սակայն աշխարհում այսօր քաղաքականությունը մշակույթից առանձին չի դիտարկվում: Համաձայն չե՞ք:
– Գիտեք, կոնկրետ Ցեղասպանության հարցում մենք ինչքան էլ մշակույթի միջոցով ենք փորձում, համենայնդեպս, դրա մեջ նաև քաղաքականություն ես տեսնում: Ես այդ կտրվածքով կարող եմ համաձայնել, որ այո, մշակույթի մեջ կա քաղաքականություն, քաղաքականության մեջ լավ կլինի, որ լինի մշակույթ, այն, ինչը մենք հիմա անում ենք:
– Կարո՞ղ ենք ասել, որ այս ծրագիրը, որն իրականացնում եք մինչև 2015 թվականը, նպատակ է դրել Միացյալ Նահանգների նախագահին հասկացնել, որ մենք համաձայն չենք Ձեր գործածած «եղեռն» բառի հետ, ի վերջո, նա այդպես էլ «ցեղասպանություն» բառը չգործածեց:
– Տեսնենք, մինչև 2015 թվականը ով կլինի Միացյալ Նահանգների նախագահը:
– Հայերին Միացյալ Նահանգների նախագահները ընտրությունից առաջ ոգևորում, հետո հուսախաբ են անում:
– Չպետք է հուսախաբ եղած ժամանակ պարապ նստել, պետք է գործ անել: Ամբողջ մեդիան Լոս Անջելեսում գրում էր համերգի մասին` Հայոց ցեղասպանություն,1915 թ., ես համարում եմ, որ մենք կաթիլը ավելացրել ենք այդ գործին: Եվ եթե կոնգրեսմենը ինձ կարող է պատվոգիր տալ, համարում եմ, որ գործի կեսն արված է, երբ Ադամ Շիֆը ինձ կարող է հեռագրել, շնորհակալություն հայտնել հենց այդ հարցը բարձրացնելու համար, նորից կարող եմ ասել, որ ինչ-որ բան արված է: Երկու տարի մենք քարոզել ենք ցեղասպանության ճանաչում: Թերթերը տպում էին «Հայոց ցեղասպանություն» արտահայտությունը, դահլիճի քառասուն տոկոսը օտարներն էին, և մեզ դա էր հարկավոր: Սա պրոցես է, մինչև 2015 թվականը, և թե ուր կկարողանանք հասցնել մեր հարցերի հարցը, թող Աստված մեզ ուժ ու եռանդ տա, մեր կողքին լինեն մարդիկ, որոնք մեզ պետք է աջակցեն: Շնորհակալություն եմ հայտնում ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանին` աջակցելու, համերգը հովանավորելու համար:
– Այսքան տարիների ընթացքում որևէ նախագահ ուշադրություն չէ՞ր սևեռել խնդրին:
– Մենք այս ժամանակ հայտնեցինք իրեն, ինքն իր աջակցությունը պարզ և հանգիստ ձևով արեց:
– Դուք անընդհատ գնում եք, գալիս, ըստ Ձեզ` Երևանի էությունը փոխվե՞լ է: Սա Ձե՞ր Երևանն է, որ տարիներ առաջ կար:
– Իհարկե ոչ: Սովետական Միության տարիների Երևանը խիստ տարբեր էր: Ես ինչքան էլ զգամ, որ փոխվել է, բայց նաև ինձ ուրախություն է պատճառում Հյուսիսային պողոտան: Երբ ես այնտեղ կանգնում եմ, ինձ լավ եմ զգում, որ իմ քաղաքի ներսում եվրոպական անկյուն կա:
– Հյուսիսային պողոտայում կանաչի պակաս չե՞ք զգում արդյոք:
– Այո, կա կանաչի պակաս, և եթե լրանա, և տարիներ անց լինի կանաչապատ քաղաք, ես շատ ուրախ կլինեմ:
