Արտաքին հարաբերությունների եվրոպական խորհրդի (European Council on Foreign Relations) Լոնդոնի մասնաճյուղի քաղաքագետ Բեն Ջուդահ
– Պարոն Ջուդահ, ինչպե՞ս եք գնահատում ՌԴ նախագահ Դմիտրի Մեդվեդեւի` Եվրոպայի անվտանգության նոր հայեցակարգի առաջարկը, որը վերջին օրերին քննարկվում էր Ֆրանսիայի նախագահ Սարկոզիի, Գերմանիայի կանցլեր Մերկելի եւ նրանց ռուս պաշտոնակցի միջեւ:
– Ընդամենը երկու տարի առաջ` ռուս-վրացական պատերազմից հետո, ԵՄ-ում մեծ տրոհում եղավ այն հարցի շուրջ, թե ինչպես պետք է պայմանավորվել Ռուսաստանի հետ: Ավելի ուշ, ռուս-վրացական պատերազմը եւ համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամը ավելի ու ավելի միավորեցին ԵՄ բաժանող դիրքորոշումները. արդյունքում դրանք ավելի միասնական դարձան: Ակնհայտ է, որ ԱՄՆ-ի ներկա հարաբերությունները Չինաստանի հետ, Իրանի դեմ պատժամիջոցները այդ երկրին ստիպում են կիսով չափով մասնակցել ԵՄ քաղաքական օրակարգի ձեւավորմանը: Ուստի ԵՄ-ն փորձում է, ի դեմս ՌԴ-ի եւ Թուրքիայի, հին աշխարհամասի անվտանգության հարցերը ինքնուրույն լուծել` դիմագրավելու այն մարտահրավերները, որոնք ծառացած են ԵՄ առջեւ: Իսկ այն հարցին, թե որքա՞ն է հավանականությունը, որ Մեդվեդեւի առաջարկը կարող է կյանքի կոչվել` ասեմ, որ հավանական եմ համարում, որ այս առաջարկը կարող է վերածվել մի գործընթացի, որը շարունակվելու միտում կունենա, եւ, ինչու չէ, կարող է նպաստել Մերձդնեստրի հարցի վերջնական լուծմանը: Ինչ վերաբերում է Հարավային Կովկասին` չեմ կարծում, որ այս փաստաթուղթը կարող է որեւէ ազդեցություն ունենալ` ո՛չ ղարաբաղյան խնդրի, ո՛չ Հարավային Օսիայի եւ Աբխազիայի հարցերում: Այնուամենայնիվ, այդ հակամարտությունները կարող են կարգավորվել, եթե դրանցում ներքաշված երկրների ներսում հասունանա հակամարտությունը կարգավորելու ներքին անհրաժեշտություն:
– Դ.Մեդվեդեւի առաջարկը, ըստ էության, կասկածի տակ է դնում ԵԱՀԿ-ի` որպես Եվրոպայի անվտանգության արդյունավետ երաշխավորի դերը: Ի՞նչ կարծիքի եք այդ մասին, եւ ինչպե՞ս եք գնահատում այն, որ այդ թեմայի շուրջ բանակցությունները տեղի են ունենում մի հարցի շուրջ, որը Ռուսաստանը սկսել է առավել շեփորահարել հատկապես ռուս-վրացական պատերազմից հետո:
– ԵԱՀԿ-ն շարունակելու է մնալ առանց այլընտրանքի ե՛ւ ռուս-վրացական պատերազմից հետո, ե՛ւ Ղրղզստանի վերջին ճգմաժամից հետո: ԵԱՀԿ-ն լուրջ փորձագիտական մակարդակով աշխատում է Կենտրոնական Ասիայում եւ Հարավային Կովկասում` կարգավորելու համար այդ տարածաշրջաններում կուտակված հակամարտությունները, եւ այսօր խոսք կարող է գնալ միայն ԵԱՀԿ-ն եւ ԵԱՀԿ գործունեությունը, նրա լիազորությունների մանդատը ընդլայնելու, այլ ոչ թե նրա փոխարեն, այլ համակարգ ստեղծելու մասին:
– Սարկոզի-Մերկել-Մեդվեդեւ եռանկյունու ընդլայնման, ԵՄ այլ երկրների նախագահների ընդգրկելու հնարավորություն տեսնո՞ւմ եք, եւ ինչո՞ւ են միայն Մերկելն ու Սարկոզին մասնակցում Եվրոպայից: Ըստ Ձեզ, այս խմբում ինչո՞ւ չկա Մեծ Բրիտանիան:
– Վերջին տարիներին մենք տեսել ենք արմատական փոփոխություններ ԵՄ-ի եւ աշխարհի քաղաքական զարգացումներում: Այնպիսի գլոբալ միավորները, ինչպիսիք են ԵՄ-ը, Եվրոպական հանձնաժողովը, Առեւտրի միջազգային կազմակերպությունը` նոր հարաբերությունների եւ նոր քաղաքական օրակարգի փնտրտուքի մեջ են: Թե՛ Մերկելի, թե՛ Սարկոզիի հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ պետք է բացատրել իրենց երկրների ներքին պատճառներով, ինչի անհրաժեշտությունն այսօր Մեծ Բրիտանիայի վարչապետը չունի: Սարկոզին երկրի ներսում լուրջ ընդդիմություն ունի, որը նրան մեղադրում է խիստ ամերիկամետ լինելու մեջ, իսկ Մերկելը խնդիր ունի համոզելու գերմանացիներին, որ ինքը եւս շահագրգիռ է Ռուսաստանի հետ առեւտրային հարաբերությունների խորացմանը: Ուստի Ռուսաստանի հետ այս վերջին մերձեցումը ավելի ներքին պահանջները բավարարելու խնդիր ունի, քան արտաքին քաղաքական կոնցեպտուալ դիրքորոշում է:
– Ի՞նչ կարծիքի եք հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման մասին` Թուրքիայի ԵՄ անդամակցության համատեքստում:
– Ինձ թվում է, որ Թուրքիան որքան խորը ինտեգրվի ԵՄ-ին, դրանից կշահի Հայաստանը` իր համար սեփական ճանապարհ բացելով դեպի եվրոպական ընտանիք: Եվ այս պարագայում հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործում Հայաստանը պետք է որոշի իր զարգացման ուղղությունը` շարժվում է դեպի Եվրոպա՞, թե՞ Ռուսաստանի հետ ավելի խորը ինտեգրացիայի է գնում:
– Իսկ եվրոպական անվտանգության տեսանկյունից ի՞նչ ազդեցություն կարող է ունենալ ղարաբաղյան հակամարտությունը:
– Ես մեծ տեղաշարժ չեմ սպասում ղարաբաղյան կարգավորման գործընթացում, սակայն առաջիկայում ֆորմալ, բայց շատ կարեւոր փոփոխություն կլինի` ԵԱՀԿ Մինսկի խմբում ԵՄ-ն կունենա իր ներկայացուցիչը: Բոլոր սառեցված հակամարտություններից հեշտ կարգավորվողը Մերձդնեստրինն է, ամենադժվարը ղարաբաղյան խնդիրն է:
– Որքանո՞վ եք արդյունավետ համարում «Արեւելյան գործընկերությունը» անդամ երկրների համար:
– Չեմ կարող ամբողջական գնահատել, բայց այն արդյունավետ գործիք է Վրաստանի եւ Ուկրաինայի համար, որոնք անկեղծորեն ձգտում են ինտեգրվել Եվրոպային: Սա կարող է նմանվել Սինգապուրի օրինակին, երբ անդամ երկրները կարող են իրենց օրենսդրությունը համապատասխանեցել եվրոպական ստանդարտներին: Պետք է նշել որ «Արեւելյան գործընկերության» ծրագրով շատ մեծ առաջընթաց գրանցեց Մոլդովան, թեեւ վերջին ընտրական գործընթացներով հետընթացի փորձեր արվեցին: Անցած ճանապարհը բավական է, որպեսզի Բրյուսելը գնահատի ծրագրի արդյունավետությունն ու անհրաժշետ փոփոխություններ կատարի թե՛ անդամ երկրների, թե՛ ծրագրի ֆինանսավորման հարցերում:
