«Ինչպե՞ս կարելի է ագրեսորին դաշնակից, ընկեր, եղբայր անվանել: Դա ինչպե՞ս է համատեղվում պաշտոնական Բաքվի քաղաքականությանը, որ նեոգաղութականության դեմ անողոք պայքարի կոչ է անում: Թե դա Ռուսաստանին չի՞ վերաբերում? Ու՞մ տարածքային ամբողջականությունն է Ադրբեջանը ճանաչում՝ միջազգային սահմաններով Ուկրաինայի՞, թե ուկրաինական տարածքներն անեքսիայի ենթարկավ Ռուսաստանի՞: Երկու աթոռի վրա նստելու ցանկությունը մեծ է: Բայց չպետք է մոռանալ, որ երբեմն կտրվում է այնտեղ, որտեղ բարակ է»՝ Պուտին-Ալիեւ հայտարարությունն այսպես է գնահատել ադրբեջանցի քաղվերլուծաբան Միրկադիրովը:
«Մարդիկ Ալիեւից ապահովագրված չեն նույնիսկ Ցյուրիխում, ուստի Միրկադիրովն ընտրել է այլասացությունը, բայց «ինչպե՞ս կարելի է ագրեսորին դաշնակից, ընկեր, եղբայր անվանել» հարցադրման ենթատեքստում քաղաքական լուրջ խնդիր կա»:
Բանն այն է, որ պետական անկախության վերականգնման մասին Ադրբեջանի 1991 թ. հոկտեմբերի 18-ի ակտով Ռուսաստանը ճանաչված է օկուպանտ, իսկ ԽՍՀՄ կազմում Ադրբեջանի ԽՍՀ գոյությունը՝ գաղութացում: Որքանո՞վ է իրողությանը համապատասխանում ձևակերպումը, որ Ռուսաստանը 1806-1828թվականներին և 1918-ի ապրիլի 28-ին օկուպացրել է Ադրբեջանը, նրա տարածքը ենթարկել անեքսիայի, էական է միայն պատմական բանավեճի տիրույթում: Իրավա-քաղաքական առումով դա պետք է կազմի ռուս-ադրբեջանական միջպետական հարաբերությունների հիմքը: Ադրբեջանում 1989-91թվականների քաղաքական շարժման առանցքում դրված է եղել ռուսական գաղութատիրությունից ազատվելու, անկախ և բացառապես թուրքական կողմնորոշման պետություն ստեղծելու գաղափարը:
Օգոստոսի 19-ին Վլադիմիր Պուտինը ծնկել է ոչ թե Ադրբեջանի նախկին նախագահ, այլ՝ ԿԳԲ-ի գեներալ-լեյտենանտ, ԽՄԿԿ Քաբյուրոյի անդամ, ԽՍՀՄ նախարարների խորհրդի նախագահի առաջին տեղակալ Հեյդար Ալիեւի հիշատակի առջեւ, մարդու, որ ավելի քան մեկ տասնամյակ խորհրդային արտաքին հետախուզության ռեզիդենտն է եղել Մերձավոր Արեւելքում:
Մենք ԽՍՀՄ-ի, Հարավային Կովկասի երեք միութենական հանրապետությունների քաղաքական պատմությունը վատ գիտենք, այլապես ոչ ոք չէր բարձրաձայնի, որ «Զանգեզուրի միջանցքի» խնդիրը հասունացել է քառասունչորսօրյա պատերազմից հետո, որովհետեւ ստույգ է, որ Ջեբրայիլ-Նախիջեւան ավտոմայրուղու կառուցման նախագիծը հաստատվել է, երբ Հեյդար Ալիեւը միութենական կառավարության առաջին փոխվարչապետն էր:
Ի՞նչ է ակնարկում Միրկադիրովը, երբ ասում է, որ դժվար է երկու աթոռի վրա նստել, որտեղ «բարակ է, այնտեղ էլ կարող է կտրվել»: Նկատի ունի, որ Ռուսաստանի եւ Թուրքիայի միջեւ «եղբայր խաղալու» Իլհամ Ալիեւի ռեսուրսը մեծ չէ՞, կանխատեսում է ռուս-թուրքական սուր հակասություննե՞ր, որ Ադրբեջանին կկանգնեցնեն ճակատագրական որոշման առջեւ: Կարելի է մի ամբողջ շարք հռետորական հարցադրումներ անել:
Խնդիրն այն է, որ նա ներկայացնում է ռուս-ադրբեջանական ռազմավարական գործընկերության նկատմամբ ադրբեջանական հանրային, այսպես ասած՝ «միջին-վիճակագրական» վերաբերմունքը:
Բայց դա «մխիթարություն» չէ, քանի դեռ մենք չգիտենք՝ այդ ռազմավարական համագործակցության սահմանը ո՞րն է: Վլադիմիր Պուտինի «տրոցկիզմը» Հարավային Կովկասի եւ սահմանակից երկրների «ինտեգրացիայի» ի՞նչ «խճանկար» է ընդգրկում:
Կարո՞ղ ենք հասկանալ, կռահել, կանխատեսել: Էմոցիոնալ արձագանքները զրո նշանակություն ունեն, որովհետև քաղաքականությունը սառը «խորտիկ» է:
Պուտինի պատվին պաշտոնական ընդունելությանը մատուցվել է «փուռը տված նոխազ»: Եթե ազգային ավանդույթներով առաջնորդվեին՝ Ռուսաստանի նախագահի սեղանին պետք է «չոբանբուղլամա» դրվեր: Խորհրդանշակա՞ն է:
Իսկ խորհրդանշական չէ՞, որ ութսունամյա Փոլադ Բյուլբյուլ-օղլին Պուտինի համար երգել է «Подмосковные вечера», հընթացս փոխելով մեկ բառ. «Как мне дороги ленинградские вечера»: Ոչ թե գոնե «петербиргские», այլ հատկապես «ленинградские»: Բյուլբյուլ-օղլին Միլլի մեջլիսի պատգամավորության թեկնածու է «Շուշիի ընտրատարածքից»: Իսկ Միրկադիրովի հարցադրումները Բաքվում չեն հնչի: Կխոսեն խոհանոցներում: Բայց որտեղ եւ երբ կկտրվի «բարակը»՝ մեր խնդիրը չէ: Պուտին-Ալիեւ համատեղ հայտարարությունը փաստում է, որ կողմերը նոր աշխարհակարգում բաժանարար գծերը չեն ընդունում: Հայաստանի սուվերենության սահմանը բաժանարար գի՞ծ է:
