Հայ-ադրբեջանական և հայ-թուրքական կարգավորման գործընթացների ուղղությամբ Միացյալ Նահանգների վերջին շաբաթներին ակնառու դարձած աշխուժությունն ու դրա գործնական բնույթի բավականին նկատելի հանգամանքը առաջացնում է մի շարք հարցեր ու դիտարկումներ, այդ թվում նաև ՌԴ դերի առնչությամբ: Նահանգների աշխուժությունը նշանակո՞ւմ է արդյոք Ռուսաստանի դուրս մղում, կամ երկրորդ պլան մղում, հայ-ադրբեջանական հակամարտության գործընթացում Ռուսաստանի դերի նվազեցում: Այդ հարցադրումները «էքզիստենցիալ» առումով իհարկե ունեն հիմք և դիտարկման անհրաժեշտություն, այն իմաստով, որ Նահանգների քաղաքականությունը անկասկած ունի երկու գլխավոր «թիրախ»՝ Իրան և ՌԴ: Կովկասի հարցերը Վաշինգտոնի մարտավարության մեջ դիտարկվում են հենց այդ երկու ուղղությամբ ռազմավարական սպասարկման միջոց: Դա սակայն ինքնաբերաբար չի նշանակում ՌԴ դերի թուլացում կամ դուրսմղում: Իհարկե, հաշվի առնելով այն քաղաքականությունը, որ վերջին երկու տասնամյակում հետևողական վարել է Մոսկվան ռեգիոնում, և Հայաստանի համար դրա ծանր հետևանքը, շատերը և գուցե հանրային ճնշող մեծամասնությունը կուզեին Ռուսաստանի դուրսղմում: Բայց, հարցը ամենևին զգայական դաշտում չէ, գործ ունենք աշխարհաքաղաքականության լրջագույն, խորքային իրողությունների հետ և ըստ այդմ դրանցում Հայաստանը պետք է կողմնորոշվի զուտ պրագմատիկ չափումներով, չտրվելով որևէ զգայականության: Առավել ևս, որ գործնականում որևէ այլ խոշոր խաղացողի ռազմավարություն սկզբունքորեն չի տարբերվելու ռուսականից, նվազագույնը այն իմաստով, որ Հայաստանը որևէ կերպ ավելի կարևոր չի դիտվելու, քան Ադրբեջանն ու Թուրքիան: Այդ իմաստով, մենք պարտավոր ենք գոնե ծանր պատերազմից հետո բացել մեր աչքերն ու միտքը և առերեսվել իրողություններին: Այդ իմաստով, ամերիկյան աշխուժությունն իհարկե ունի Ռուսաստանին դուրս մղելու նպատակ, սակայն գոնե առայժմ Ռուսաստանն ունի դրան դիմադրելու բավականին շոշափելի հնարավորություն:
Հետևաբար, Հայաստանի համար չափազանց կարևոր է՝ աշխատելով ԱՄՆ հետ, կոնֆլիկտային իրավիճակը կառավարելու և կայունությունն ապահովելու, հնարավորության դեպքում խաղաղությունն ամրապնդող կարևոր համաձայնոությունների հասնելու ուղղությամբ՝ իհարկե առանց անվտանգության և կենսական կարևորության որևէ զիջման, միաժամանակ որևէ կերպ չդառնալ Ռուսաստանի դերի և դիրքի թուլացման կամ չեզոքացման գործընթացի անմիջական մասնակից: Այլ կերպ ասած, կարողանալ Վաշինտոնի հետ աշխատելով, աշխատել նաև Մոսկվայի հետ, փոխադարձաբար բացատրելով, որ Երևանը որևէ կերպ չունի նրանց «դիմակայությանը» խառնվելու ցանկություն, որևէ կերպ չունի Կովկասում աշխարհաքաղաքական ստատուս-քվո փոխելու ցանկություն և մտադրություն, այլ առաջնորդվում է գեթ մեկ մղումով՝ լինել անվտանգ, ապահովել Արցախի հայության անվտանգությունն ու իրավական պաշտպանվածությունը բոլոր առումներով, և ապահովել ռեգիոնալ խաղաղությունը հնարավորինս երկարաժամկետ իմաստով: Ընդ որում, այդ շեշտադրումները կարևոր են նաև Իրանի և այլ խոշոր դերակատարների ուղղությամբ համարժեք ազդակների համար: Եվ այդ հանգամանքը թերևս պետք է լինի Հայաստանի հասարակական-քաղաքական «կոնսենսուսի» առարկա, թեկուզ լռելյայն «կոնսենսուսի»՝ անել առավելագույնը, Հայաստանի ճամբարային դիրքավորման տպավորություն չստեղծելու և այդ կերպ Հայաստանը մանիպուլյատիվ գործընթացի, խաղի մեջ չներքաշելու, կամ այդպիսի ձգտումներին կամա, թե ակամա չօժանդակելու համար:
