Օգոստոսի 22-23-ը Երևանում կայացել է հայ-իսրայելական քաղաքական խորհրդակցությունների հերթական փուլը: «Առաջին լրատվականի» զրուցակիցը, քաղաքական վերլուծաբան Իգոր Մուրադյանը կարծում է, որ հայ-իսրայելական հարաբերությունները խորացնել հնարավոր չէ:
– Պարոն Մուրադյան, հայ-իսրայելական հարաբերությունները երբեք էլ նորմալ չեն եղել, Ձեր կարծիքով՝ ո՞րն է պատճառը, որ այսօր դրանք խորացնելու և զարգացնելու միտում կա: Չէ՞ որ Իսրայելը բավականին լարված հարաբերություններ ունի Իրանի հետ, իսկ հայ-իրանական հարաբերությունների նորմալ ընթացքի պահպանումը ներկա փուլում Հայաստանի համար շատ կարևոր է: Այս կոնտեքստում հայ-իսրայելական հարաբերությունները չե՞ն վնասում արդյոք հայ-իրանականին:
– Ըստ էության, հայ-իսրայելական հարաբերություններ չկան, և դա բավարարում է Իրանին, սակայն հայ-իսրայելական հարաբերությունների ցանկացած առաջընթաց կնյարդայնացնի Իրանին: Ավելին՝ ես անգամ չեմ պատկերացնում և իմ համար անհասկանալի է, թե ինչ կարող են տալ հայ-իսրայելական հարաբերությունները Հայաստանին: Դժվար թե Իսրայելը դադարեցնի զինել Ադրբեջանին, եթե մենք զարգացնենք նրանց հետ հարաբերությունները: Այստեղ խնդիրն այլ է` քանի որ Իսրայելի հարաբերությունները Թուրքիայի հետ վատացել են, այն ցանկանում է ցուցադրել Թուրքիային, որ ինքր կարողանում է հարաբերություններ զարգացնել այն երկրների հետ, որոնք ունեն խնդիրներ Թուրքիայի հետ: Դրա օրինակն է վերջին ամիսներին ակտիվորեն զարգացող իսրայելա-հունական հարաբերությունները և հայտարարությունները, թե Իսրայելի աշխարհաքաղաքական ծրագրերում Հունաստանը կփոխարինի Թուրքիային: Հայաստանն, իհարկե, ավելի քիչ նշանակություն ունի Իսրայելր համար, բայց զուտ քաղաքական առումով Հայաստանի հետ հարաբերություններ զարգացնելով Իսրայելը նպատակ ունի Թուրքիային ի վնաս ցուցադրություն կազմակերպել: Ավելին՝ վերջին շրջանում փչացել են հարաբերությունները Վրաստանի և Իսրայելի միջև, և վերջինս այժմ այս տարածաշրջանում դրույքներ կարող է անել Հայաստանի վրա:
– Իսկ հակաիրանական քայլեր Իսրայելի գործողությունների մեջ Դուք չե՞ք տեսնում:
– Չեմ կարծում, քանզի Իսրայելը շատ լավ գիտի, թե ինչքան կարևոր է Իրանը Հայաստանի պաշտպանության, տնտեսության, կոմունիկացիայի համար, և հիմարություն կլիներ փորձել Հայաստանին տրամադրել Իրանի դեմ: Չնայած հնարավոր է, որ կա մտադրություն ինչ-ինչ խնդիրներ առաջացնել հայ-իրանական հարաբերություններում, քանզի Իրանը չափազանց խանդոտ է վերաբերվում Իսրայելի հետ տարածաշրջանի երկրների ցանկացած հարաբերությունների զարգացմանը: Ինչպես նաև պետք չէ մոռանալ, որ Իսրայելի և հրեական համայնքների գործունեությունն ընդհանուր առմամբ հակահայկական են, և ձևացնել, թե նման խնդիրներ չկան՝ սխալ է, այստեղ պետք է մտածել, թե ինչպես դրանք լուծել: Իսրայելն ունի իր մոտակա և հեռավոր քաղաքական նպատակները, և Հայաստանը չի մտնում այդ հետաքրքրությունների շրջանակի մեջ: Անգամ այն, որ Իսրայելի խորհրդարանն այժմ քննարկում է Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը, թույլ չի տալիս մտածել, որ հարաբերությունների բարելավման հորիզոններ կան առաջիկայում:
– Պարոն Մուրադյան, չե՞ք կարծում, որ Հայոց ցեղասպանության քննարկումն էլ է ինչ-որ նպատակ հետապնդում, քանզի մի քանի անգամ այդ հարցը մտել է Իսրայելի խորհրդարան և անհասկանալի պատճառներով հանվել:
– Այստեղ երկու հանգամանք կա: Առաջին` մի քիչ շանտաժ անել Թուրքիային, և երկրորդ հանգամանքն առաջացել է առավել վաղ, քան իսրայելա-թուրքական հարաբերությունները վատացել էին, և դա պայմանավորված է նրանով, որ Իսրայել պետությանը և հրեական համայնքներին Հայոց ցեղասպանության չճանաչման հարցը բավականին անհարմար դրության մեջ է դնում, քանզի նրանց հաճախ է հարց տրվում, թե ինչո՞ւ Հոլոքոսթ ապրած ժողովուրդը հանդես է գալիս Հայոց ցեղասպանության ճանաչման դեմ, և այժմ կա կարծիք, որ այդ իրավիճակը երկար շարունակվել չի կարող:
– Ի՞նչ եք կարծում՝ ճանաչման համար հավանականություն կա՞:
– Եթե հաշվի առնենք Իսրայել պետության այսօրվա դիրքորոշումը, ապա Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը հակասում է իր ստրատեգիական հետաքրքրություններին: Բանն այն է, որ հրեաները կարծում են, որ Հոլոքոսթը աննախադեպ երևույթ է, և մեկ այլ Ցեղասպանության ճանաչումը փաստացիորեն կոտրում է այդ կարծրատիպը:
– Պարոն Մուրադյան, իսկ այս ամենը հաշվի առնելով, ինչո՞ւ են Հայաստանի իշխանությունները հայ-իսրայելական հարաբերությունները բարելավելու փորձեր կատարում:
– Ես համոզված եմ, որ պետք չէ թույլ տալ, որ Իսրայելը խնդիրներ մտցնի մեր արտաքին քաղաքականության մեջ, քանզի այն առանց այն էլ խնդիրներով լի է և օդում կախված է: Անհասկանալի է, թե ինչ կտա մեզ Իսրայելի հետ հարաբերությունների զարգացումը, մի երկիր, որը Հայաստանի անկախության 20 տարիների ընթացքում վարել է հակահայկական քաղաքականություն: Բարեբախտաբար դեռևս լուրջ քայլեր չեն արվում, և այդ հանդիպումները պարզապես հայ-իսրայելական դիվանագիտական հարաբերությունների պահպանման համար են ու կրում են ֆորմալ բնույթ: Ես չեմ կարծում, որ մեր իշխանությունները պատրաստ են առավել խորը հարաբերություններ զարգացնել Իսրայելի հետ:
