Հայաստանի որոշ շրջանակներ զանազան անհեթեթ կարգախոսներով զարդարված հիստերիկ քարոզարշավ են ծավալել “արևմուտքի,” “լիբերալիզմի,” “կրկնակի ստանդարտների,” “ընտրովի արդարության,” “ՆԱՏՕ-ի”, ԿՀՎ-ի, “անգլիական իմպերիալիզմի” ու հնարավոր ու անհնար տարբեր այլ թիրախների դեմ՝ փորձելով պատերազմում պարտության իրական պատճառները սքողել, ու հանրությանը հրամցնել մի անճաշակ միֆ, ըստ որի Արևմուտքն ու Թուրքիան Ադրբեջանին օգնեցին գրավել Արցախը, իսկ Ռուսաստանը փրկեց հայերին վերջնական կործանումից։ Սրանից ավելի ստոր, ամոթալի, բայց նաև բացահայտ հակահայկական գործունեություն դժվար է պատկերացնել։ Դրա նպատակը հայկական հասարակության ապակողմնորոշումն է, սեփական ուժերի ու ապագայի նկատմամբ հավատի խարխլումը, պատերազմի իրական պատճառների ուսումնասիրության ձախողումն ու հայկական պետականության կործանումը։ Պատերազմում Հայաստանի պարտության իրական, ակնհայտ պատճառը Հայաստանի թույլ պետական համակարգն էր, անկոմպետենտ ղեկավարությունն ու քաղաքական ողջ դասը, ու վերջին 30 տարում “կառուցած” ազգային անվտանգության ու պաշտպանության պարադիգմը, որն իր առաջին իսկ լուրջ փորձությունից դուրս եկավ այնպես ամուր ու հուսալի, ինչպես Գյումրիի նորակառույցները 1988-ի դեկտեմբերի 7-ին։
Սա է Հայաստանի պարտության իրական պատճառը, ոչ թե Արևմուտքը, ոչ թե Ազատություն ռադիոկայանը, ոչ թե Իսրայելը, ոչ թե Թվիթերը կամ Ֆեյսբուքը, ու հաստատ ոչ ադրբեջանական պրոպագանդան։ Եվ այդ պարտության պատճառով հասկանալիորեն ստեղծված հանրային դեպրեսիայից դուրս գալու ճանապարհը ոչ թե զանազան հողմաղացների դեմ Դոն Քիշոտյան մենամարտերն են՝ իմա “ինֆոպատերազմներն” Ադրբեջանի ու միջազգային հանրության դեմ, այլ պարտության պատճառները սթափ գնահատելը, դրանք վերացնելն ու երկիրն այս կործանարար ուղուց հետ մայրուղի բերելը։ Պարտությունն էլ կարելի է արժանապատիվ կերպով հաղթահարել, ու ընկնելուց հետո կրկին ոտքի կանգնել՝ ավելի իմաստուն, զուսպ, փորձված ու ուժեղ, ոչ թե շարունակել թավալ տալ գետնին, մատնացույց անել բոլորին բացի ինքներս մեզնից, ու սպասել, որ մեկը կգա մեզ կփրկի։ Մարդ մի քիչ թասիբ (تعصب) կունենա։
