Եթե ինչ-որ մեկը ենթադրում է, որ Հայաստան-Արցախ ներքին քննարկումները խաթարում են մեր միասնությունը, ապա խորհուրդ կտամ որևէ մեկին չսխալվել և չկասկածել այդ միասնության վրա, հայտարարել է Հայաստանի արտաքին գործերի նախարար Զոհրաբ Մնացականյանը: Նրա խոսքերով, Հայաստանի հակառակորդները թող չկասկածեն այդ միասնականության վրա, իսկ ներքին կյանքում Հայաստանն ու Արցախը կարող են քննարկել ամենատարբեր թեմաներ: Արտգործնախարարի հայտարարությունը կարելի է դիտարկել, իհարկե, բարոյական հարթության վրա, այն իմաստով, որ դժվար է պատկերացնել հակառակ հայտարարություն, եթե անգամ միասնականությունն իսկապես լինի սպառնալիքի տակ:
Մյուս կողմից, սակայն, արտաքին գործերի նախարարի հայտարարությունը ավելին է, քան զուտ բարոյահոգեբանական տիրույթում արվող խոսքը: Առերևույթ, Հայաստանի և Արցախի իշխանության միջև կա բավականին մեծ լարվածություն, որն ունենում է տարբեր դրսևորումներ, և որոնցից վերջինը հունիսի 5-ին Նիկոլ Փաշինյանի և Բակո Սահակյանի, այսպես ասած, հեռակա բանավեճն էր կամ հայտարարությունները: Մեզ համար, որպես հանրություն, այդ ամենը բավականին խորթ է, որովհետև մինչ թավշյա հեղափոխություն գործում էր շատ հստակ ուղղահայացը, և դրանից շեղումը արտառոց երևույթ էր:
Այսպես, տարիների ընթացքում ձևավորվել է այսպես ասած՝ արհեստական միասնականության ստանդարտը, որը, սակայն, ինչպես կարող ենք դատել բանակցային գործընթացի քաղաքական տրամաբանության և բովանդակության, օրակարգի պատկերով, բացարձակապես չի բերել հայկական դիվանագիտական-քաղաքական դիրքերի ամրացման: Ներկայացված տարբերակներն ու սկզբունքները, մադրիդյանով և դրանից առաջ էլ, եղել են հայկական անվտանգության հաշվին, հայկական շահերի հաշվին: Ի վերջո, այդ պրոցեսի հետևանքով հասունացավ Ապրիլյան պատերազմը, դրան տանող ռազմա-քաղաքական միջավայրը, ընդ որում՝ տարիների ընթացքում: Ի՞նչ կանխարգելիչ դեր ունեցավ միասնականության այդ արհեստական ստանդարտը՝ թե այդ պատերազմի հասունացման ռազմա-քաղաքական գործընթացը կանխարգելելու, արգելակելու հարցում և թե՛ պատերազմին հայկական պետականության պատրաստ լինելու հարցում: Դարձյալ այդ արհեստական ստանդարտի արդյունավետության շատ ցածր գործակից: Դա այն դեպքում, երբ արհեստական ստանդարտի բացակայության պայմաններում արցախյան առաջին պատերազմի տարիներին հայկական գործողությունների թե՛ ռազմական, թե՛ քաղաքական էֆեկտիվությունը շատ ավելի բարձր էր: Կամ պարզապես բարձր էր, և այդ հաղթանակը գործնականում կառուցված էր հենց այդ՝ «ոչմիասնականության», իսկ իրականում, գործնականում, բուն հողի վրա՝ հենց այդ միասնականության վրա:
Միասնականություն, որը թելադրված էր արդեն ոչ թե քաղաքական և իշխանական կոնյունկտուրայից բխող արհեստական ստանդարտներով, այլ քաղաքական և գաղափարական քննարկումների, հաճախ թեժ բանավեճերի արդյունքում ծնվող օպտիմալ և համարձակ որոշումների, և իրենց ծննդի, այսպես ասած, բնականությունից բխող դրանց արտաքին կենսունակության վրա:
Ի վերջո պատահական չէ, որ ռազմա-քաղաքական խնդիրների ակոսը սկսեց բացվել այն գործընթացին զուգահեռ, երբ Հայաստանի իշխանությունը Արցախում սկսեց դնել միասնականության կոնյունկտուրային արհեստական ստանդարտներ, վերաձևելով Արցախի իշխանությունն ու այնտեղ իշխանության բերելով անձանց, որոնք լիովին լոյալ էին Երևանին, իսկ հետո արդեն իշխանության եկան նաև Երևանում: Եվ ուրեմն, միասնականության կոնյունկտուրային արհեստական ստանդարտի փոխարեն, հայկական պետականությանն անհրաժեշտ է վերադառնալ միասնականության բնական ձևաչափի, որի հիմքում հայկական պետականության ռազմավարական շահերն են և դրանց հասնելու մեխանիզմների և տրամաբանության շուրջ թեկուզ սուր ներքին քննարկումները, որոնք, սակայն, բերում են կենսունակ որոշումների: Վերջիվերջո, եթե մենք, որպես պետականություն, որպես հասարակական-քաղաքական կյանքի սուբյեկտներ չունենք այդօրինակ քննարկումների կարողություն, ապա դրանցից արհեստականորեն, կենացային տրամաբանությամբ զերծ մնալն ամենևին չի նշանակի զերծ մնալ միասնականությանը սպառնացող վտանգներից:
Լուսանկարը՝ Armeniasputnik-ի
