Այսօր՝ փետրվարի 28-ին, ժ. 18.00-ին,Կոմիտասի անվան կամերային երաժշտության տանը տեղի կունենա արձակագիր, «Ոսկե եղեգն» պետական մրցանակի դափնեկիր, 2014թ. հունվարի 8-ին ծանր հիվանդությունից մահացած Լևոն Խեչոյանի «Մհերի դռան գիրքը» վեպի շնորհանդեսը:
Գիրքը, որի վրա հեղինակն աշխատել է շուրջ 13 տարի, հրատարակել է «Անտարես» հրատարակչությունը, խմբագիրն ու առաջաբանի հեղինակը Հակոբ Մովսեսն է, վերջաբանը գրել է Գուրգեն Գասպարյանը:
«Մհերի դռան գիրքը» վեպը իրականում Խեչոյանարվեստագետի և մարդու պատգամն է ապրողներին և մեր երկրի ապագան կերտողներին։ Ակնարկային և լրագրողական ոճական հնարանքների, գիտական և գրողական վերլուծությունների և նկարագրությունների միահյուսումը միայն մեկ նպատակ է հետապնդում. Խեչոյանը ամեն ինչ՝ անգամ իր գրականությունն է դնում զոհասեղանին աշխարհում արդարություն հաստատելու համար»,- նշված է հրատարակչության հաղորդագրության մեջ։
Գրքի լույսընծայման կապակցությամբ «Առաջին լրատվականը»զրուցեց «Անտարես» հրատարակչության գլխավոր խմբագիր, գրաքննադատ Արքմենիկ Նիկողոսյանի հետ.
-Համացանցում արդեն տեղադրվել է Լևոն Խեչոյանի «Մհերի դռան գիրքը» վեպից մի փոքրիկ հատված, որտեղ կա հետևյալ միտքը. «Որտեղ էլ լինենք, դռան հակառակ կողմում ենք: Ներսիններն այն` ելքի, դրսինները մուտքի դուռ են անվանում»: Իրականում սա ի՞նչ դուռ է. գուցե հայ ժողովրդի փրկությա՞ն դուռն է,թե՞ կյանքի, մահվան ու անմահության հավերժական հարցերի անվերջ փնտրտուքի օրինակ:
-Ե՛վ, և՛, որովհետև ազգային խնդիրներին մեծ կարևորություն տալով, ազգային գաղափարաբանությունը առաջնահերթ դիտելով՝ նա երբեք չի ֆետիշացրել դրանք,և բնական է, որ ոչ միայն հային, այլևընդհանրապեսմարդուն հուզող հավերժական հարցեր են արծարծվում նրա վեպում: Բայց փրկության դուռ չէի ասի դրան, այլ դեպի մեզ տանող դուռ, դեպի մեզ վերադառնալու դուռ… Ու այդ առումովնաև բնական է, որ Խեչոյանի այս վեպին հայ ընթերցողը երկար է սպասել, ճիշտ այնքան, որքան հեղինակն աշխատել է վեպի վրա՝ 13 տարի: Բանավոր զրույցներում, տարբեր քննարկումներում անընդհատ շրջանառվում էր լուրը, թե Խեչոյանը վեպ է գրում մեր ազգային էպոսի հենքով, և բոլորին հետաքրքիր էր, թե Խեչոյանը՝ այդ յուրօրինակ ոճ ունեցող ու ցանկացած երևույթ ինքնատիպորեն քննող-մեկնաբանող գրողը, այս հատույթում ի՞նչ է ասելու, ի՞նչ է հուշելու, ի՞նչ է բացատրելու… Ու վեպը գալիս է արդարացնելու բոլորիս սպասելիքները, սպասումն է փոխհատուցվելու, որովհետև առաջնորդող վեպ է:
– Հայտնի է, որ գրողը մեծագույն պատասխանատվությամբ էր վերաբերվում իր գրականության ու ընդհանրապես իր խոսքի յուրաքանչյուր բառին, կարևորում այն: Ի վերջո, ի՞նչ կարևոր բառի կամ մտքի շուրջ է պտտվում այս նոր վեպը, որի շուրջ հետաքրքրությունն արդեն իսկ մեծ էր նրա կենդանության օրոք:
– Բառ կամ միտք չէի ասի, կասեի՝ գաղափար, որ ազգային ինքնության ամրագրումն է ու այդ ամրագրման խնդիրներն ու բարդույթները թոթափելու կարողությունը: Վեպն էպոսն ու նրա հերոսներին ճանաչելու ընթացք է, և այդ ճանաչումն է, որ բերելու է խնդիրների լուծման: Ըստ էության, թե՛ պատմության ընթացքում, թե՛ այսօր մենք սխալներ ենք թույլ տալիս, որովհետև հեռացել ենք մեր ազգային էպոսի մեծ խորհրդից:
-Վերջին հարցազրույցներից մեկում գրողը ուրախությամբ հայտնում էր, որ ավարտել է վեպը, արդեն պատմվածքների թեմաներ ունի, մտմտում է դրանք գրելու, ապա նոր վեպ սկսելու մասին: Ի՞նչ կորցրեց հայ գրականությունը Խեչոյանի կորուստով, ինչ չգրված գրականություն կորցրինք:
-Շատ-շատ բան կորցրինք: Եթե համեմատելու լինեմ, ապա այսպես կասեմ՝ այն, ինչ թողեց Խեչոյանը որպես գրող, ու այն, ինչ չգրեց, շատ նման է Վահագնի առասպելի ֆենոմենին, որի ծնունդը պատկերող դրվագն է պահպանվել: Խեչոյանի թողածը այդ ծնունդի դրվագն է լոկ: Դե չգրածը պատկերացրեք:
– Գրողը համարում էր, որ Երկրագնդի ամենագեղեցիկ երևույթը և բնության, տիեզերքի ամենագեղեցիկ պարգևը կինն է, ու որ շատ հաճախ տղամարդիկ չեն կարող կնոջն ընդառաջ գնալ, եւ դրա պատճառով խաթարումներ են լինում: Ինչպիսի՞ն են «Մհերի դռան գրքի» կին հերոսները, եթե այդպիսիք կան:
-Շատ կան ՝ և՛ էպոսի գեղարվեստական շարադրանքի մեջ հայտնվող կին կերպարներ, որոնց էպոսից գիտենք, և՛ վեպի հերոսի կենսագրության մեջ հայտնվող կանայք: Բոլորն էլ ինքնատիպ են, քանզի յուրաքանչյուրի մեջ Խեչոյանը բացահայտում է կին-առեղծվածի մի նոր հատկանիշ ու նաև «տղամարդու՝ կնոջն ընդառաջ գնալ չկարողանալու» հոգեբանական դրդապատճառները:
– Ի՞նչ նորություն է բերում «Մհերի դռան գիրքը» վեպը, ի՞նչ դասեր կարող են քաղել գրքից ընթերցողներն ու ապագա սերունդները:
-Այս վեպը դեռ կքննարկեն, շատ կգրեն նրա մասին, տարբեր կողմերից կվերլուծեն, բայց կարծում եմ՝ պատգամ ասվածի տեսանկյունից ամենակարևորը մեզ ճանաչելուև դրանով հզորանալու խորհուրդն է, այլևս խռոված Մհերներ չունենալու խորհուրդը…
