«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է «Հանրապետություն» կուսակցության նախագահ Արամ Սարգսյանը:
– Վ. Շիրխանյանի բաց նամակը Ռ. Քոչարյանին վերջին օրերին ամենաշատ քննարկվող նորություններից է: Շուրջ 20-ամյա անցյալին վերաբերող դրվագները անգամ արժանացել են ՀՔԾ-ի ուշադրությանը: Հարգելի՛ Սարգսյան, տեղի է ունենում մի բան, որը դուք՝ սպարապետի հարազատներդ, չեք կարող անտեսել, ի՞նչ եք մտածում սրա մասին:
– Ես կարծում եմ՝ հեղափոխություններին բնորոշ են նման դրսևորումները, երբ որ մարդիկ, տարբեր ինֆորմացիաներ ունենալով, լռել են, հեղափոխությունից հետո ակտիվանում են. հիմնականում այս ամբողջը այդ համատեքստում է: Նամակն ուղղված է Ռ. Քոչարյանին, և դրան պետք է նա պատասխանի, ոչ թե մենք: Ասեմ, որ այդ ամեն ինչը սկսել է Ռ. Քոչարյանը՝ իր գրքով, պիտակավորելով տարբեր մարդկանց, այդ թվում՝ նաև ինձ, երբեմն անթույլատրելի պիտակներով: Սա վերաբերում է պետությանը, պետականությանն առնչվող այնպիսի կարևոր հարցի, ինչպիսին Հոկտեմբերի 27-ն է, և դա է պատճառը, որ դրան չանդրադառնալ չենք կարող: Ես երեք հիմնական բան կարող եմ նշել. առաջին՝ Հոկտեմբերի 27-ի բացահատումը առաջին հերթին պետք է պետությանը, երկրին, ու պետությունը պետք է շահագրգռված լինի դրա ամբողջական բացահայտմամբ: Երկրորդ՝ որևէ մեկը թող չմտածի, թե ինքն ավելի շահագրգռված է Հոկտեմբերի 27-ի բացահայտմամբ, քան զոհերի հարազատները. հավատացնում եմ ձեզ, որևէ մեկը ո՛չ Ստեփան Դեմիրճյանից, ո՛չ ինձանից, ո՛չ Անահիտ Բախշյանից ու իր դուստրերից, ո՛չ Ա. Արմենակյանի որդիներից ու կնոջից (չթվարկեմ բոլորին, թող ինձ ներեն) ավելի շահագրգռված չէ, մենք ուզում ենք իմանալ ճիշտը: Եվ երրորդ՝ կատեգորիկ անթույլատրելի եմ համարում տարբեր ինտրիգային խնդիրների առումով Վազգեն Սարգսյանի, Կարեն Դեմիրճյանի կամ Յուրի Բախշյանի անունները շահարկելը. ես նման բաներին, միանշանակ, հակահարված եմ տալու:
– Դուք ճիշտ նշեցիք, շատերը կարծում են, որ Շիրխանյանի նամակը Քոչարյանի գրքի արձագանքն է, միայն դրա՞ն վերագրել, թե՞ ոչ:
– Կարծում եմ՝ նաև գրքի արձագանքն է, բայց այդ հարցը Վահան Շիրխանյանին կարող եք տալ, թե ինչու այսքան տարի լռելուց հետո որոշեց դրան անդրադառնալ: Ես, օրինակ, Մեղրիի տարբերակի վերաբերյալ գործի անջատված մասով ցուցմունք եմ տվել և միակն եմ, որ այդ առումով ցուցմունք եմ տվել: Երկրորդ՝ եթե ներքաղաքական վարկածի մասին է խոսքը՝ Ռոբերտ Քոչարյանի և Սերժ Սարգսյանի մասնակցությամբ, այդ առումով Մուշեղ Սաղաթելյանը դատապարտվել է՝ դատարանում փորձելով այդ վարկածը հիմնավորել, ես այդ դատին մասնակցել եմ, այդտեղ էլ եմ ցուցմունք տվել, այսինքն՝ կան բաներ, որ պետք է ասվեր ժամանակին:
Երբ 2000թ. ապրիլին Ագարակավանում բարձրաձայնում էի Մեղրիի տարբերակի մասին, և դրանից հետո մինչև 2002թ. փորձում էին ինձ գիժ հանել կամ համարել, որ դա հորինված պատմություն է կամ սուտ, այն ժամանակ որևէ մեկը ոչինչ չէր ասում, հիմա բազմաթիվ մարդիկ, այդ թվում՝ նաև լրագրողներ, ասում են՝ մենք Քիվեսթում ներկա էինք, կողմերը համաձայն էին, վերջին պահին Ալիևը հրաժարվեց: Ընկերնե՛ր, բա էն ժամանակ ո՞ւր էիք, էն ժամանա՛կ ասեիք, ամեն ինչ իր ժամանակն ունի: Հիմա էլ ես խնդիրն նայում եմ հետևյալ հարթությունում. եթե այս ամենը քչփորելը երկրի ապագայի համար խնդիր է լուծելու, եկեք խորանանք մինչև ամենավերջին դետալը:
– Ուրիշ նպատա՞կ եք տեսնում:
– Անկեղծ լինելով՝ պետք է ասեմ, որ այստեղ բազմաթիվ խութեր ու նպատակներ եմ տեսնում, չեմ տեսնում այս գործընթացի մեջ ապագա: Եթե Հոկտեմբերի 27-ի գործը պիտի վերաբացվի սրանով ու գնա նորից հասնի արտաքին քաղաքական հատվածի, մասնավորապես՝ Լիտվինենկոյի վարկածի ստուգմանը և նորից կանգ առնի, այդ դեպքում եկեք չանենք այդ քայլը, թողնենք, երբ պետությունը ուժեղ լինի…, այդ ժամանակ անենք, եթե ուղղակի արվում է արվելու համար, այս դեպքը այլ բաներ մտածելու տեղիք է տալիս ինձ: Ես պատահական չեմ համարում և այս առումով դրական եմ համարում, որ նամակի հեղինակին հրավիրել են ՀՔԾ և ցուցմունք են վերցրել միայն 98թ. նախագահական ընտրությունների մասով, ոչ թե Հոկտեմբերի 27-ի, այսինքն՝ ՀՔԾ-ն էլ է համարել, որ նամակում չկա որևէ նոր բան, ինչը մինչև հիմա հայտնի չէր, և դա փաստ է:
– Ձեզ համա՞ր էլ որևէ նորություն չկար այս նամակում. անգամ Նաիրի Հունանյանի ԱԱԾ գործակալ լինելու մասին ակնա՞րկը:
– Բացարձակ: Նաիրի Հունանյանի ԱԱԾ գործակալ լինելու փաստի մասին 1999-2001թթ. Հայաստանի թերթերի գրեթե կեսը, ով չի ալարել, գրել է այդ մասին.
– Այլ բան է, երբ ԱԱԾ պետը չի հերքում տեղեկությունը:
– Դա արդեն դրական է, որ ԱԱԾ պետը չի հերքում: Այն ժամանակ հերքում էին, հերքում էին նաև Մեղրիի տարբերակը: Երբ եռանախագահողներից ԱՄՆ նախկին համանախագահ Քերի Քավանոն եվրադեսպանների և եռանախագահողների ներկայությամբ ինձ, որպես վարչապետի, հարցրեց՝ իսկ դուք ի՞նչ կարծիքի եք ԼՂ հարցը Մեղրիի փոխանակմամբ լուծելու վերաբերյալ և ի՞նչ կարծիքի է ՀՀ քաղաքացին ու քաղաքական դաշտը, ես զարմացած նայեցի ու ասացի, որ տեղյակ չեն: Նա ասաց՝ այդ դեպքում ինչպե՞ս եք պատրաստվում խնդիրն այդ տարբերակով լուծել, եթե տեղյակ չեն: Ես ասացի, որ ինձ ասել են՝ դա հույժ գաղտնի է, բանակցային: Սա ազդակ էր, որ ես կարողանայի դա բարձրաձայնել: Ես այդ ժամանակ այն գաղափարից, որ որևէ մեկին ասելու իրավունք չունեմ, որ գաղտնիության փաստաթուղթ եմ ստորագրել, գիշերները քնել չէի կարողանում, այդ դժվարությունից դուրս գալու համար խոստովանություն եմ արել Ամենայն հայոց կաթողիկոսին՝ ասելով՝ Վեհափա՛ռ, այսպիսի բան կա…
– Այսինքն՝ այդ խնդրին դուք բախվել եք վարչապետ եղած ժամանակ:
– Այդ խնդրին նամակի հեղինակն էլ է տեղյակ եղել իմ վարչապետ եղած ժամանակ: Այդ խնդիրը, երբ առաջացել է, հավաքել եմ ՀՀ բոլոր քաղաքական կուսակցություններին առանձին-առանձին՝ ԱԺՄ-ին, ՀՅԴ-ին, և ասել, որ նման տարբերակ կա: Իմ վարչապետ եղած ժամանակ այդ տարբերակը ԱԽ նիստում քննարկվել է և այդ քննարկման մասին է, որ Հոկտեմբերի 27-ի գործի անջատված մասով ցուցմունք եմ տվել, ԱԱԾ-ն կարող է ստուգել, թե ես ինչ ցուցմունքներ եմ տվել: Շատ-շատ մարդիկ կային, որ տեղյակ էին, բայց հրաժարվում էին, որ տեղյակ են, օրինակ՝ Հրանտ Մարգարյանին ես դեմառդեմ ասել եմ, որ նման տարբերակ կա, նա ասել է հնարավոր չէ, անթույլատրելի է, բայց երբ իրեն հարցրեցին, ասաց՝ տեղյակ չեմ: Այդպիսի ժամանակներ էին:
– Ինչո՞ւ էր Քոչարյանը պաշտպանում Մեղրին փոխանակելու տարբերակը:
– Բազմաթիվ վարկածներ կարող ենք դիտարկել… Ռ. Քոչարյանը փորձում էր ինձ համոզել, որ դա լավ տարբերակ է, և որ իբրև թե Վ. Սարգսյանն ու Կ. Դեմիրճյանը դրան կողմ են եղել: Եվ ասում էր, որ այն պարագայում, երբ ես հանրայնացնում էի ու ասում, որ կողմնակից չեմ, ինքը չի գնա նման լուծման, բայց Քիվեսթում ինքը չէր, որ «ոչ» ասաց, այլ Ալիևը: Թե ինչու էր Քոչարյանը այդ տարբերակը համարում լավագույնը, ճիշտ կանի, որ անկեղծ լինի և հանրությանը բացատրի: Կամ թող Լ. Տեր-Պետրոսյանը բացատրի, թե ինչով էր լավը փուլային ու փաթեթային տարբերակը: Ես չեմ դրա բացատրողը, ոչ էլ իմ եղբայր Վազգենը:
– Այդ դեպքում ի՞նչ հողի վրա է առաջացել Վ. Սարգսյան-Ռ. Քոչարյան հակասությունը:
– Այդ մասին պատմում է Վ. Շիրխանյանը… Եղբայրս այն մարդը չէր, որ պատմեր հակասություններից կամ Ղարաբաղի բանակցություններից: Իսկ իմ ու Քոչարյանի միջև խնդիրներ առաջացան, երբ Հոկտեմբերի 27-ի գործով սկսեց ամեն օր կարդալ Քննչական խմբի գործունեության արդյունքների մասին: Ասում էր՝ ինձ պաշտպանելու համար եմ կարդում ցուցմունքները, բայց իրավունք չուներ, և Քննչական խումբը երկու անգամ արգելել է թղթերը նրան տալ: Քոչարյանն ի սկզբանե դրեց «ուչաստկովիի» վարկածը, դրանով իսկ հիմնական կասկածները բերելով իր վրա:
Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում:
