Սեպտեմբերի 1-11-ը Վրաստանում տեղի կունենան Agile Spirit 2018 զորավարժությունները, որոնց առնվազն 10 երկրի զինծառայողների մասնակցություն է ենթադրվում։ «Բացի Վրաստանից և ԱՄՆ-ից, զորավարժություններին կմասնակցեն զինծառայողներ Բուլղարիայից, Ռումինիայից, Լատվիայից, Հունաստանից, Ուկրաինայից, Թուրքիայից, Չեխիայից, Էստոնիայից»,- ասվում է պաշտոնական հաղորդագրության տեքստում։
Զորավարժությունները կազմակերպվել են ԱՄՆ ծովային հետևակի եվրոպական հրամանատարության հետ միասին և տեղի կունենան Արևմտյան Վրաստանի Սենակի ռազմաբազայում։ Զորավարժությունների նպատակը ՆԱՏՕ-ի արագ արձագանքման ուժերի համատեղ գործողությունների պատրաստականությունն է կամ ճգնաժամերին արձագանքը, ինչպես նաև հրամանատարական օղակի բարելավումը։
Անցած տարի Վրաստանում դարձյալ անցկացվել է նման զորավարժություն, ու այն Հայաստանում բուռն քննարկումների տեղիք է տվել։ Բանն այն է, որ Հայաստանը նախապես դրանց մասնակցելու հայտ էր ներկայացրել, որը վերջին պահին չեղարկվեց՝ պնդումների տեղիք տալով, որ Երևանի դիրքորոշման վրա ազդեցություն է ունեցել Մոսկվայի ճնշումը։ Շատերը կարծիք էին հայտնում, որ Սերժ Սարգսյանը չի ուզեցել հարուցել Մոսկվայի լրացուցիչ զայրույթը, մանավանդ, որ նոյեմբերին Եվրամիության հետ նախատեսվում էր համագործակցության շրջանակային համաձայնագրի ստորագրումը, ինչը կենսական նշանակություն ուներ Հայաստանի համար։
Այս անգամ Հայաստանն ի սկզբանե որոշում է կայացրել չմասնակցել Agile Spirit 2018 զորավարժություններին։ Իհարկե, առանձին վերցրած մեկ զորավարժությանը մասնակցել-չմասնակցելու հանգամանքը, մեծ հաշվով, չի կարող էական ազդեցություն ունենալ Հայաստան-ՆԱՏՕ հարաբերությունների վրա, մյուս կողմից՝ տարակուսելի է, որ Հայաստանի ղեկավարությունը հրաժարվում է նման ձևաչափային մասնակցությունից՝ կասկածի տակ դնելով Հայաստանի արտաքին քաղաքականության բազմավեկտորության մասին պնդումները։
Խնդիրը կոնկրետ զորավարժությունը չէ, ինչն, անշուշտ, գործնականում կնպաստեր Հայաստան-ՆԱՏՕ հարաբերությունների խորացմանը, ինչպես նաև հերթական հարթակը կհանդիսանար հայ-վրացական հարաբերությունների զարգացման համար։ Շատ ավելի էական է այն հանգամանքը, որ ռուսական ճնշումը Երևանի վրա մեծանում է ու կարծես թե ունենում է իր առաջին առարկայական դրսևորումները՝ ինչքան էլ իշխանությունները խնամքով փորձեն քողարկել այդ փաստը։ Տեղի ունեցող իրադարձությունները վկայում են հայ-ռուսական հարաբերություններում առկա ճգնաժամի մասին, որից ակնհայտորեն փորձում է օգտվել Մոսկվան՝ Հայաստանին որոշակի խաղի կանոններ թելադրելու նպատակով։
Մոտ կես ամիս առաջ Վրաստանում անցկացվեցին ՆԱՏՕ-ի այլ զորավարժություններ, որին մասնակցեց Հայաստանի չորսհոգանոց պատվիրակություն։ Դա հարուցեց Մոսկվայի փորձագիտական ու կիսապաշտոնական շրջանակների բուռն հակազդեցությունը, ու կարող ենք ենթադրել, որ ռուսական ուղերձները հասան իրենց նպատակին։ Հայաստանը ոչ միայն չի մասնակցում Agile Spirit 2018 զորավարժություններին, այլև հարակից տեղի են ունենում իրադարձություններ, որոնք վկայում են Մոսկվայի թեկուզև լատենտ ճնշումների մասին։ Օրինակ՝ աշխատանքից ազատվում է վարչապետի խորհրդական Արսեն Խառատյանը, ով արևմտամետ գործչի համարում ունի։ Մամուլը բաց տեքստով գրում է, թե դա մոսկովյան կոպիտ միջամտության հետևանք է եղել, ինչին չի հետևում Հայաստանի կառավարության որևէ արձագանք։ Այս ամենը տեղի է ունենում ավելի գլոբալ իրադարձությունների համատեքստում։
Մարտի 1-ի գործի վերաբացումը և Ռոբերտ Քոչարյանի կալանավորումն ու Յուրի Խաչատուրովին մեղադրանքի հարուցումը պատճառ հանդիսացան, որ Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը հանդես գա աննախադեպ կոշտ հայտարարությամբ, ինչն անսովոր էր նույնիսկ մեր հասարակության համար, որը երկու տասնամյակ ապրում է ռուսական վասալության ռեժիմում։ Ինչքան էլ իշխանությունը տպավորություն ստեղծի, թե Լավրովի հայտարարության հետևանքները հաղթահարված են, փաստ է, որ Ռոբերտ Քոչարյանն ազատության մեջ է, իսկ Խաչատուրովը գտնվում է Մոսկվայում՝ առայժմ կատարելով իր պարտականությունները, թեև պարզ չէ, թե սեփական երկրում ծանր հանցագործության մեջ մեղադրվող գեներալն այժմ ո՞ւմ է ներկայացնում Մոսկվայում։
Այնպիսի տպավորություն է, որ Մոսկվան Հայաստանի իշխանություններից գին է պահանջում՝ Խաչատուրովին փոխելուց հետո ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը Հայաստանին թողնելու դիմաց։ Անցած տարի նույնիսկ Սերժ Սարգսյանը հրաժարվեց գին վճարել, երբ ՀԱՊԿ-ում ձգձգվում էր Հայաստանի ներկայացուցչի նշանակումը։ Կարծում ենք՝ լեգիտիմության մեծ պաշար ունեցող ներկա իշխանություններն առավել ևս չպետք է տրվեն Մոսկվայի ճնշումներին կամ իրենց արտաքին քաղաքականությունը հարմարեցնեն Կրեմլի օրակարգին։ Մեծ հաշվով՝ գրեթե ակնհայտ է, որ ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը Հայաստանի համար կորսված է, ու նման փոքր ժեստերով իրավիճակը փրկել հնարավոր չէ։ Օրինակ՝ REGNUM-ի խմբագիր Մոդեստ Կոլերովը «Առաջին լրատվականի»-ին տված հարցազրույցում բաց տեքստով ակնարկում էր, որ Հայաստանը ՀԱՊԿ-ում ստատուս քվոն պահպանելու համար չափազանց մեծ գին պետք է վճարի Մոսկվային։
Հայկական հեղափոխության նվաճումներից մեկը եղել է հայ-ռուսական վասալային հարաբերությունների չեղարկումը, ինչին վերադարձն առնվազն կարող է ստվերել Հայաստանում տեղի ունեցած պատմական իրադարձությունների քաղաքական նշանակությունը։
