«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Գլոբալիզացիայի և տարածաշրջանային համագործակցության վերլուծական կենտրոնի նախագահ Ստեփան Գրիգորյանը:
– Պարոն Գրիգորյան, եթե տապալվի ՄՄ-ին անդամակցելու հնարավորությունը, ի՞նչ հնարավորություն ունենք վերադառնալու նրան, ինչ սկսել էինք ԵՄ-ի հետ, այսինքն՝ Ասոցացման համաձայնագրին:
– Եթե տապալենք Մաքսայինը, ես կշնորհավորեմ մեր կառավարությանը, քանի որ ՄՄ-ում ոչ մի հետաքրքիր բան ՀՀ-ի համար չկա: ՄՄ-ն ստեղծված է ՌԴ-ի, ինչ-որ չափով՝ Ղազախստանի համար, որովհետև այս երկու երկրները Եվրոպայի և Ասիայի երկրներ են՝ հզոր, մեծ ռեսուրսներ ունեցող: Այդ երկրների՝ ՄՄ-ում լինելը տրամաբանություն ունի, իսկ ՀՀ-ի դեպքում տրամաբանությունից զուրկ է, քանի որ այդ երկրների առևտրի հաշվեկշռում մեծ մասը նավթն ու գազն են, իսկ մեզ պետք են տեխնոլոգիաները, գիտությունը, արդյունաբերությունը, առևտուրը. ուրեմն այստեղ մեզ հետաքրքիր ոչինչ չկա:
Ես կասկած չունեմ, որ մենք չենք անդամակցի ՄՄ-ին, քանի որ ՄՄ անդամ երկրների շահերը չեն համընկնի: Բելառուսը, օրինակ, վետոյի իրավունքը կօգտագործի մեր դեմ:
Խնդիրն այն է, որ մենք ինչ-որ չափով թուլացրինք մեր համագործակցությունը Եվրոպայի հետ՝ գոնե ժամանակավոր, մենք հրաժարվեցինք նախաստորագրել ԱՀ-ն, որը լուրջ փաստաթուղթ է, և այն ժամանակաշրջանում, երբ մենք Եվրոպայից շրջվենք դեպի ՄՄ, գլխավոր վտանգները այդ ժամանակ կլինեն: Դա կտևի կես տարուց մեկ տարի՝ ոչ ավելի, բայց այդ կես տարվա ընթացքում մենք կստանանք շատ ու շատ բացասական որոշումներ և Եվրոպայում, և ՄՄ-ում՝ կապված ԼՂ հարցի հետ:
– Այս փուլում պատահակա՞ն եք համարում Հայաստանում ռուսական ռազմակայանի հրամանատար Անդրեյ Ռուզինսկիի հայտարարությունն այն մասին, որ ռազմակայանը կներգրավվի ռազմական գործողություններում, եթե Ադրբեջանը որոշի զենքով լուծել Ղարաբաղն իրեն ենթարկեցնելու հարցը:
– Ոչ, պատահական չէ: Մինսկում կայացած այդ գագաթնաժողովը Հայաստանում մեծ աղմուկ բարձրացրեց, այնտեղ մեզ ուղղակիորեն, մեղմ ասած, վատ ընդունեցին, և դրանով ՌԴ-ն ուզում է այդ տպավորությունը մեղմել: Բայց հասկանո՞ւմ եք, բազայի հրամանատարը ոչ մի գործառույթ չունի, իրեն ասվել է՝ ասել է, մինչդեռ գլխավորն այն է, թե ինչ ասվեց, այն է՝ Լուկաշենկոյի առարկությունները և Մինսկից հետո ռուսական Առաջին ալիքի ռեպորտաժը, որտեղ հստակ դարձավ Կրեմլի դիրքորոշումը, համաձայն որի՝ ԼՂ-ն տարածքային վեճ է:
– Ինչո՞ւ ՀՀ իշխանությունները հայտարարեցին ՄՄ-ին միանալու մասին, երբ ի սկզբանե հայտնի էր, որ ՄՄ-ի անդամակցության ճանապարհին մենք լուրջ խոչընդոտներ ենք ունենալու և Ղազախստանի, և Բելառուսի հետ:
– Ես կարծում եմ, որ ՀՀ իշխանությունները չէին պատկերացնում, թե որքան են դրական իմաստով խորացել մեր հարաբերությունները Եվրոպայի հետ, ու չէին պատկերացնում կամ չէին վերլուծում այն խնդիրները, որոնք կան ՄՄ-ում: Մեր իշխանությունները աշխատում են ՌԴ-ի հետ, մենք դեմ չենք աշխատելուն, բայց իշխանությունները ՄՄ-ն նույնականացրին ՌԴ-ի հետ, մտածեցին, որ եթե ՌԴ-ն ցանկանում է, ապա չպետք է նեղացնեն, բայց ՄՄ-ում այլ խաղացողներ ևս կան, որոնք ասացին, որ իրենք անձայն չեն:
Այստեղ կցանկանայի տարբերակել Ղազախստանի և Բելառուսի դիրքորոշումները. մենք ՄՄ-ում մրցակից ենք Բելառուսի հետ և ցանկանում ենք, որ մեզ էլ օգնեն: Ղազախստանը հզոր երկիր է, խնդիր չունի և մրցակից չէ: Եթե նկատել եք, Ղազախստանի նախագահն ասաց, որ դեմ չէ Հայաստանի անդամակցությանը ՄՄ-ին, պարզապես այնտեղ այլ կանոններ կան: Մինչդեռ Բելառուսի նախագահն իսկապես կտրականապես դեմ էր, առաջ բերեց Ադրբեջանի հետ կապված փաստարկները: Սակայն Ադրբեջանը ՄՄ անդամ չէ, ինչո՞ւ պետք է Բելառուսը հաշվի առնի Ադրբեջանի կարծիքը, այդ երկիրը ՀԱՊԿ անդամ չէ, ՄՄ անդամ չէ, այնինչ մենք Բելառուսի հետ ՀԱՊԿ անդամ ենք: Այստեղ մեր և Բելառուսի շահերը բախվեցին, ինչի արդյունքում մենք ստացանք այսպիսի արձագանք:
– Ներկայումս ի՞նչ կարելի է սպասել Վիլնյուսից: Խոսակցություններ կան հնարավոր հռչակագրի կամ արձանագրության մասին:
– Նախ պետք է ասեմ, որ, դժբախտաբար, ձախողվեց մեզ համար կարևոր գործընթացը: Ի վերջո մենք հնարավորություն ունեինք գնալու դեպի իրավական պետություն: Երբ Եվրոպայի հետ համագործակցությունը խորացնում ես, գլխավորն առևտուրը չէ, գլխավորը գիտությունը չէ, գլխավորն այն է, որ դառնում ես իրավական պետություն, օրենքը սկսում է գործել: Մենք այդ շանսը կորցրինք, կասկած չունեմ՝ կվերականգնենք, բայց չեմ սպասում, որ Վիլնյուսում փաստաթուղթ կստորագրվի: Միգուցե կլինի ինչ-որ ընդհանուր հայտարարություն, թե՝ ԵՄ-ն ու Հայաստանը պատրաստ են մոտակա ժամանակներս սկսել աշխատանքները, բայց մենք պետք է հասկանանք, որ դա կլինի հուշագրի նման թեթև հայտարարություն, ոչ մի փաստաթուղթ, ակնհայտ է, չի ստորագրվի, և ոչ մի լուրջ բան չի կատարվի: Մենք ժամանակը կկորցնենք, բայց դրական իմաստով հետադարձ կլինի: Մենք կխնդրենք Եվրոպային շարունակել, պարզապես ժամանակ կորցրինք:
– Լեհաստանի ԱԳ նախարարն ասել էր, որ Ուկրաինայի ԱՀ ստորագրման արարողությունը միգուցե տեղափոխվի հաջորդ տարի: Հնարավոր համարո՞ւմ եք, որ Հայաստանի հարցը ևս Ուկրաինայի հետ հետաձգվի:
– Միգուցե, բայց Ուկրաինայի դեպքն այլ է: Ուկրաինայի բոլոր քաղաքական ուժերը խորհրդարանում կողմ քվեարկեցին, այնտեղ կոնսենսուս կա Եվրոպա գնալու ուղղությամբ՝ այսօր կստորագրեն, թե վաղը, սկզբունքային նշանակություն չունի: Որքան էլ ՌԴ-ն ճնշի, իրենք գնում են և կգնան այդ ուղղությամբ: Երկրորդ կարծիք լինել չի կարող: Մինչդեռ Հայաստանում այդ քննարկումները լրջորեն չեն անցկացվել: Պետք է շարունակենք հասարակական քննարկումներն այս ուղղությամբ, և կասկած չունեմ՝ եթե մեկ-երկու ամսվա մեջ քննարկումներ կազմակերպենք, և եթե իշխանությունը տոն տա, կունենանք ակտիվ հասարակություն, հստակ դիրքորոշում այս հարցերում, և դրանք կլինեն հօգուտ Եվրոպայի:
– Ասոցացման համաձայնագիրն օրակարգում պահելու քաղաքականությունն, ըստ Ձեզ, անիմա՞ստ է:
– Ես կարծում եմ, որ դա ճիշտ է: Ես կասկած չունեմ, որ իշխանությունը հասկանում է՝ ԱՀ պայմանագիրը ստորագրելու հնարավորությունը չպետք է կորցնել:
