«Առաջին լրատվական»-ի զրույցակիցն է քաղաքագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Լևոն Շիրինյանը։
Պարոն Շիրինյան, խոսելով համատեղ զորախումբ ստեղծելու համաձայնագրի և դրա վավերացման մասին՝ Պետդումայ պատգամավոր, Ռուսաստանի լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցության նախագահ Վլադիմիր Ժիրինովսկին հայտարարել է, որ Հայաստան պետք է ուղարկել ամուսնացած զինվորականների, որովհետև այնտեղ աղջիկները մենակ չեն քայլում փողոցներով, չեն ծանոթանում տղամարդկանց հետ և ամուրիներն այնտեղ անելիք չունեն: Նա նաև նշել է. «Հայաստանը մեր պաշտպանության երկրորդ էշելոնն է, Հայաստանը միշտ մեզ երախտապարտ է եղել, հենց այնտեղ էլ սկսվել է Թուրքիայի կողմից հայերի դեմ ճնշումը»: Ինչպե՞ս եք գնահատում նրա այս հայտարարությունները:
-Մենք կարող ենք մեկ դիրքորոշում ունենալ. ոչ թե դա իրենց պաշտպանության առաջին կամ երկրորդ կամ չորրորդ էշելոնն է, այլ Հայաստանը որպես անկախ, ինքնիշխան պետություն, դաշնակցային հարաբերության մեջ է Ռուսաստանի հետ և համատեղ լուծում են անվտանգության հարցեր, և ուրիշ ոչինչ: Երկրորդ՝ լավ կլինի, որ ժիրինովսկիները վերջապես գորբաչովյան փլուզումից հետո խելքի գան, աշխատեն բարոյականություն արտահանեն, որ աշխարհում մի փոքր իրենց համակրեն: Նույնիսկ բելառուսներն իրենց չեն համակրում: Նրանք պետք է մի բան հասկանան, նոր աշխարհակարգը էլեկտրոնիկայի դարաշրջան է, իսկ իրենք հետ են մնում գիտակցությամբ, հետ են մնում տեխնոլոգիաներով և այս անգամ փրկություն չեն ունենալու, որ միլինոավոր մարդկանց Սիբիր աքսորելով գործարաններ սարքեն: Ուրեմն եթե զինվոր է գալիս, թող գա ըստ պայմանագրի: Երրորդ, այդ մարդիկ ապուշ են, չեն տեսնում՝ ինչ է տեղի ունենում, ուղեղները նույնն է: Հայ ժողովուրդն իրենց երախտապարտ է, թե ոչ, ես կարող եմ ասել հստակ, հատու և աներկբա՝ Հայաստանը Ռուսաստանին երախտապարտ լինելու ոչ մի առիթ չունի: Առաջին պետականությունը, որ նաև իրենց կողմից կազմակերպված ցեղասպանության գեհենից հայ ժողովուրդն ազատվեց և պետականություն ստեղծեց, իրենք աշխարհի ամենահետադիմական, ֆաշիստական և ամենաայլանդակ պետության հետ դաշնակցեցին և մասնատեցին Հայաստանը: Դրա համա՞ր պետք է երախտապարտ լինենք: Իսկ հայ ժողովուրդն իրենց հանդեպ իր պարտականությունը միշտ կատարել է՝ իրենց ընդունելով որպես քրիստոնեական քաղաքակրթություն: Որ իրենց մնա, իրենք կասկածում են իրենց քրիստոնեական քաղաքակրթության վրա, վեճ են սարքել, թե իրենք եվրասիացի են, թե ինչ են: Կարծում եմ՝ այսքանը հերիք է այդ մարդուն, նա հերթական անգամ ժոնգլյորություն է անում: Երևի ադրբեջանցիները փող են տվել կամ մարդիկ են արտահանել իրենց մոտ:
-Ժիրինովսկին նաև ասել է, որ հայ սպաներին պետք չէ մոտ թողնել միացյալ զորախմբի հրամանատարությանը, քանի որ նրանք կարող են ինչ-որ գործողություններ անել, և Ռուսաստանը ստիպված պետք է լինի միջամտել:
-Այդ պարագայում իրենց մեր տարածք թողնում ենք ինչի՞ համար: Թող իրենց զորքը վերցնեն, գնան այստեղից: Ես կարծում եմ, որ ոչ թե պետք է լիներ միացյալ զորախումբ, այլ համատեղ՝ երկու բանակ միասին, ոչ թե միացյալ հրամանատարությամբ: Օրինակ՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմում ֆրանսիացիներն ու անգլիացիները դաշնակիցներ էին: Նրանցից յուրաքանչյուրը կար, բայց միացած չէին, այդ մոդելը առավելություններ ուներ: Ճիշտ է, նա անհանգստանում է, որ Հայաստանի պատճառով իրենք կներքաշվեն կոնֆլիկտի մեջ, բայց իրականում աշխարհը միշտ իրենց պատճառով է համաշխարհային պատերազմի մեջ ներքաշվել: Ուրեմն իրենք դա պետք է իմանան: Նրանք խեղաթյուրված պատմությունը հրամցրել են աջ ու ձախ, ու հիմա շարունակում են խոսել: Ես անձամբ դեմ էի միացյալ զորախմբի ստեղծմանը: Պետք էր առանձին ու համատեղ պաշտպանություն լիներ, որովհետև ես մեծ կասկած ունեմ, որ վճռական պահին արդյոք ռուս հրամանատարը ենթարկվելու է հայ հրամանատարին: Ինքը դա ծածկում է, նա ներբեռնում է մի հարց, որի դավադիր միտքն իր մոտ կա: Նրանք կարող են վճռական պահին ոչ մի հայի բանի տեղ չդնել, այդ դեպքում՝ ի՞նչ են անելու, հատկապես, որ կարող են հինգերորդ շարասյունից ազգությամբ հայ մարդ ունենալ: Ասենք Աղասի Խանջյան, որ պատրաստ է երկիրը ծախելու: Սա շատ ավելի վտանգավոր է: Դրա համար հայկական կողմը պետք է այդ միջպետական պայմանագրերը կնքելուց առաջ ամենայն բծախնդրությամբ քննի և ուսումնասիրի: Ապրիլյան պատերազմը պետք է սրանց համար դաս լինի, քանի որ պարզ է, որ այդ պատերազմը ռուսները սարքեցին ու սարքեցին մեր դեմ՝ լինելով մեր դաշնակիցը:
-Ինչպե՞ս եք գնահատում «Իսկանդերների» վերաբերյալ Սերժ Սարգսյանի նախօրեին արված հայտարարությունը, որն, ըստ էության, Ադրբեջանի պաշտպանության նախարար Հասանովի պատասխանն էր: Կարո՞ղ ենք արձանագրել, որ խնդրի կարգավորումը քաղաքականից անցնցում է ռազմականի:
-Ոչ, նման անցում չկա: Ես կարծում եմ՝ որքան էլ շիկացում լինի, ավելի տաքացած ռազմական գործողություններ չեն լինելու: Սերժ Սարգսյանի հայտարարությունը տեղին է այն իմաստով, որ ասաց՝ այդ «Իսկանդերը» բարոյականության համար չենք բերել, կտանք կոչնչացնենք: Այստեղ հարցի երկրորդ մասը կա. պարզ է, որ Հասանովները հիմա ուզում են հայ-ռուսական հարաբերություններում ճեղք առաջացնել: Այնպես որ, եթե մի կողմից Ժիրինովսկուն քննադատում ենք, մյուս կողմից պետք է հասկանանք, որ ոչ թե պետք է հրաժարվենք Ռուսաստանի հետ հարաբերություններից, այլ դրանք դարձնենք իսկապես դաշնակցային, միջպետական հարաբերություններ: Ով այդ հարաբերությունները փչացնում է, դրա դեմը պետք է առնել, ով օգնում է՝ պետք է կողմ լինել: Բանաձևը դա է: Իսկ թուրքերը շատ անհանգիստ են այդ առումով, որովհետև նրանք հասկանում են, որ իրենց էշի տեղ են դրել: Այդքան միլիոնավոր դոլարները զենքի վրա ծախսել տվեցին, այդքան զենքի մատակարարումներն արեցին, միաժամանակ «Իսկանդերները» հայկական բանակին տվեցին և այդ միլիոնավոր դոլարների ծախսը զրո դարձավ: Մինչդեռ այդ գումարները Ադրբեջանը կարող էր օգտագործել երկրի վերաշինության համար, բայց կերակրում են ռազմաարդյունաբերական համալիրի մի քանիսին: Եթե Ադրբեջանի ժողովուրդը քաղաքակիրթ լիներ և հասկանար հարցի էությանը, Ալիևին հիմա ծովն էր գցել: Այդքան փողերը տարավ վառեց, ինչի՞ համար, հիմա «Իսկանդերների» դեմ ի՞նչ են անելու, ոչ մի բան էլ չեն կարող անել: Դրա համար անվստահություն են ուզում սերմանել, փորձում են չփացնել մեր հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ: Կարծում եմ՝ Ադրբեջանի մասին պետք է ասել հետևյալը՝ հայվանի նման փողը ծախսում ենք Ռուսաստանի զենքի գործարաններն աշխատեցնելու համար, ձեզ ոչինչ չի հասնում: Հայաստանն ստանում է զենքը, և դուք ոչ մի բան չեք կարող անել: Բացի այդ, հայ զինվորի դիմաց ոչ մի ադրբեջանական բանակ չի կարող կռվել, դա էլ պետք է միշտ ասվի: Դա եղել է Առաջին Հանրապետության ժամանակ, նույնը հիմա է: Ապրիլյան պատերազմն էլ դա ցույց տվեց, պարզապես, մեր զոհերը, ցավալիորեն շատ եղան: Այսինքն՝ մենք արյան գնով չեզոքացրին իրենց և իրենց համալիրները:
