Freedom House ամերիկյան իրավապաշտպան կազմակերպությունը հրապարակել է «Անցումային շրջանի երկրներ- 2017» (Nations in Transit) զեկույցը, որն անդրադարձել է նախկին խորհրդային երկրներում ժողովրդավարության վիճակին: Զեկույցի համաձայն՝ Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայում, Բալկաններում, Եվրասիայում ներկայում ավտորիտար ռեժիմներն ավելի շատ են, քան կայուն ժողովրդավարական ռեժիմները:
Կազմակերպությունը զեկույցը հրապարակում է 1995թ. ի վեր: Ուսումնասիրության մեջ ներառված են 29 հետխորհրդային երկրներ: Հետազոտության համաձայն՝ ժողովրդավարության վատթարացման և ավտորիտարիզմի ամրապնդման վրա ազդեցություն են ունեցել Եվրամիությունից դուրս գալու Մեծ Բրիտանիայի որոշումը և ԱՄՆ-ի ընտրությունները:
Ժողովրդավարության և ռեժիմի վարկանիշի գնահատականները հիմնված են 1-7 սանդղակի վրա, որտեղ 1-ը մատնանշում է ժողովրդավարական զարգացման ամենաբարձր մակարդակը, իսկ 7-ը՝ ամենացածր:
Զեկույցում ներառված է նաև Հայաստանը, որը հավաքելով 5.39 միավոր՝ մոտենում է կոնսոլիդացված ավտորիտար ռեժիմի:
Հետազոտությունը, զուգահեռներ անցկացնելով Հայաստանի և Ղրղըզստանի իշխանությունների միջև, գրում է, որ երկու երկրներն էլ մոտենում են ամրապնդվող ավտորիտար ռեժիմների: «Հայաստանի և Ղրղըզստանի նախագահներ Սերժ Սարգսյանը և Ալմազբեկ Աթամբաևը պնդում էին, որ սահմանադրական բարեփոխումները միտված էին խորհրդարանների ժողովրդավարական իշխանության ամրապնդմանը մի տարածաշրջանում, որտեղ ուժեղ մարդու սինդրոմն էնդեմիկ է: Բայց բարեփոխումների իրական արդյունքը կլինի այն, որ ավելի կամրապնդվեն նախագահների կուսակցությունները և օլիգարխիկ էլիտան:
Երկու նախագահներն էլ վերացրել են բոլոր խոչընդոտները, որպեսզի ապահովեն սահմանադրական բարեփոխումների հաջողությունը: Հայաստանում այն բանից հետո, երբ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության առաջնորդ և օլիգարխ Գագիկ Ծառուկյանը (որը հայտնի է Դոդի Գագո մականունով) Սերժ Սարգսյանին կոչ արեց հրաժարական տալ, նախագահը հրահանգեց հեռացնել նրան Ազգային անվտանգության խորհրդից և կարգադրեց հետաքննել նրա գործնական հարաբերությունները: Ծառուկյանը հետ կանգնեց և ավելի քան մեկ տարի հեռացավ քաղաքականությունից»,- ասվում է զեկույցում:
Երկու երկրներում էլ նախագահների լիազորությունները մոտենում են ավարտին, և նրանք այլևս չեն կարող առաջադրվել: Ավելին, նրանք չեն կարող վստահ լինել, որ էլիտան կամ հասարակությունը չի ընդվզի, եթե նրանք ուղղակի երկարացնեն իրենց լիազորությունները՝ օրինական կամ անօրինական կերպով: Ուստի սահմանադրական փոփոխությունները Սարգսյանի և Աթամբաևի համար դիտարկվում են որպես իշխանությունը պահելու միջոց՝ փաստում է զեկույցը:
Ե՛վ Հայաստանում, և՛ Ղրղըզստանում սահմանադրական բարեփոխումների հարցով հանրաքվեները անցել են շատ կարճ ժամկետներում, ավելին՝ հասարակությունը ամբողջությամբ չի ըմբռնել սպասվող փոփոխությունների բնույթը: «Հայաստանում ԵԱՀԿ դիտորդական առաքելությունը նշել է, որ հանրաքվեի օրը խախտումներն այնքան շատ են եղել, որ հանգեցրել են քվեարկության փաստացի ձայների փոփոխության»,- ասվում է զեկույցում:
«Հայաստանի պարագայում՝ բացի այն, որ լիազորություններն անցնում են խորհրդարանին, վերանայված Սահմանադրության ամենաէական դրույթը «կայուն մեծամասնության» ապահովման նոր համակարգի ապահովումն է… Արդյունքում կառավարությունում և խորհրդարանում կիշխի Հանրապետական կուսակցությունը, որը Սերժ Սարգսյանը կղեկավարի կամ պաշտոնապես, կամ կուլիսների հետևից»,- նշում է զեկույցը և հավելում, որ Սերժ Սարգսյանը երկակի հայտարարություններ է արել՝ կապված հետագայում վարչապետի պաշտոնը զբաղեցնելու հետ:
Հայաստանի, ինչպես նաև Ղրղըզստանի դեպքերը ցույց են տալիս, թե ինչպես է զարգանում ավտորիտարիզմը՝ հարմարվելով հանգամանքներին: Բախվելով բնակչության դժգոհությանը, ճնշելով քաղաքացիական հասարակությանը և ընդդիմությանը՝ այս երկրների իշխանությունները պետք է գտնեն իշխանությունը պահպանելու այլ միջոցներ: Նրանք կարող են փոխել հենց պետության կառուցվածքը, սակայն նպատակը քաղաքական ստատուս քվոյի պահպանումն է՝ ասվում է զեկույցում:
Նվազել են նաև Հայաստանի ժողովրդավար կառավարման, ընտրական գործընթացի, քաղաքացիական հասարակության, ՏԻՄ-երի ժողովրդավար կառավարման, արդարադատության համակարգի միավորները։ 2017-ին բարելավվել են միայն 2 ցուցիչի գնահատականները՝ անկախ մամուլի և կոռուպցիայի գնահատականները։
