2012 թ. Աշխաբադում` ԱՊՀ պետությունների ղեկավարների խորհրդի նիստում Գյումրին, Բելառուսի Մոգիլյով և Ադրբեջանի Գաբալա քաղաքները Համագործակցության մշակութային մայրաքաղաք հայտարարվեցին: 2013 թ. ԱՊՀ մշակութային մայրաքաղաք ճանաչվեց Գյումրին: Այսօր Գյումրիում մեկնարկում է «ԱՊՀ մշակութային մայրաքաղաք» միջոցառումների շարքը, որը կտևի հինգ ամիս:
Լրագրողների հետ հանդիպմանը Շիրակի մարզպետ Ֆելիքս Ցոլակյանը նշեց, որ պատահական չէ, որ Գյումրին է ընտրվել մշակութային մայրաքաղաք: Շնորհակալություն հայտնելով միջոցառման կազմակերպիչներին, նախաձեռնողին` Սերժ Սարգսյանին, մարզպետը նշեց, որ «Գյումրին հայրաքաղաք էր, դարձավ մայրաքաղաք, առայժմ՝ մշակութային»:
Գյումրիի քաղաքապետ Սամվել Բալասանյանը նման ոգևորություն Գյումրիում չի հիշում։ Նա նշեց, որ պատահական չէ, որ Գյումրին այսօր մշակութային մայրաքաղաք է, քանի որ քաղաքն ունի երեք հազար տարվա պատմություն, անցել է շատ փորձությունների միջով, և այսօր նա պետք է կարողանա վերացնել երկրաշարժի հետևանքները: Նա նշեց, որ ծրագրի շրջանակներում մոտ 45 միջոցառումներ են իրականացվելու:
Մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանն էլ նշեց, որ շատ ուրախալի է՝ կարողացել ենք հասնել այն կետին, որ այսօր Գյումրին համարում ենք մշակութային մայրաքաղաք: Նա ասաց, որ ծրագիրն այս տարի հանդիսանալու է «ԱՊՀ երկրների մշտական գործող հարթակ», ապա հավելեց, որ նմանատիպ ծրագրերի համար կարևոր հարց է` որտեղի՞ց են ֆինանսները։ Ըստ նրա՝ երկրի պարտքն է նման ծրագրերի իրականացումը:
Ծրագիրը ֆինանսավորվել է կառավարության, մշակույթի նախարարության, «Հումանիտար համագործակցության միջպետական հիմնադրամի» և Գյումրիի քաղաքապետարանի կողմից:
Նախարարը հույս հայտնեց, որ ժամանակակից արվեստի բիենալեն այս տարի գուցե չէ, բայց մյուս տարի հնարավոր է՝ վերականգնեն: Նա նշեց, որ չգիտի, թե ինչու չի իրականանում, բայց պատճառը ֆինանսական չէ։ Հ. Պողոսյանի խոսքերով` կազմակերպչական հետաքրքրություններ պետք է լինեն։ «Ամենայն պատասխանատվությամբ հայտարարում եմ, որ Գյումրին ամենամեծ ներուժն ունի ժամանակակից արվեստի ոլորտում»,- ասաց նախարարը:
Ի դեպ, միջոցառման համար 17 միլիոն դրամ հատկացրել է Գյումրիի քաղաքապետարանը, պետական բյուջեից հատկացվել է 193 միլիոն դրամ, 200 միլիոն դրամ էլ «Հումանիտար համագործակցության միջպետական հիմնադրամի» կողմից է հատկացվել, և 53 միլիոն՝ մշակույթի նախարարության կողմից:
Տարվա ընթացքում կկայանան շուրջ 45 բազմաբնույթ միջոցառումներ, այդ թվում՝ High street թատերական բեմադրությունը, ԱՊՀ երկրների միջազգային ArtExo ցուցահանդեսը, հումորի, քանդակի միջազգային փառատոններ, Հացի փառատոնը, ժողովրդական արհեստների փառատոն-տոնավաճառը:
