«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է «Ազատ դեմոկրատներ» կուսակցության փոխնախագահ Անուշ Սեդրակյանը:
– Տիկին Սեդրակյան, կարծես արդեն հստակեցվում է, որ հունիսի վերջին Սանկտ Պետերբուրգում կայանալու է հանդիպում Պուտին-Ալիև-Սարգսյան ֆորմատով, Դուք ինչպե՞ս եք գնահատում ընդհանրապես այդ հանդիպման հնարավորությունը և դրա անցկացումը Ռուսաստանում և նաև դրանից առաջ տեղի ունեցած այսպիսի տեղեկատվական հակասական արտահոսքերը:
– Նախ, որ տեղեկատվական արտահոսքերը հակասական են, արդեն դա նշանակում է, որ որոշումների տարաձայնություններ կան, ով ում հետ է համաձայնեցնում այդ որոշման ալգորիթմը՝ հայտնի չէ, դեռևս հասկանալի չէ, կարելի է ասել, որ սա միգուցե իսկապես համատեղ գործունեության փորձ է, և դրանից են այդ բոլոր տեղանքային և ժամանակային տարընթերցումները, որովհետև մենք գիտենք, որ Եվրոպան բավականաչափ բյուրոկրատ երկիր է, որ Արևմուտքը բավականաչափ երկար է համաձայնեցնում՝ ի տարբերություն Մոսկվայի, որը միանգամից զանգում և կանչում է, միգուցե այդ տեսանկյունից կարելի է դա այդպես դիտարկել, ես ավելի չէի խորանա, թե որքանով է դա համաձայնեցված պրոցես, որը թույլ է տալիս Պուտինին ևս մի փոքր իրեն դրության տեր զգալ, որովհետև այնպիսի տպավորություն է վերջին ժամանակներում, որ Ղարաբաղի նախաձեռնությունը լրիվ սպրդում է Ռուսաստանի վերահսկողությունից, և մենք արդեն տեսնում ենք քայլեր, որոնք ցույց են տալիս, որ Ռուսաստանը փորձում է վերականգնել Հայաստանում իր սասանված դիրքերը, ես չէի ուզենա ասել կորսված, բայց իհարկե՝ սասանված:
– Նկատի ունեք ՀՕՊ համաձայնագի՞րը:
– Ոչ միայն, նախևառաջ մի շարք գործիչներ, օրինակ՝ ԱԺ փոխնախագահը հայտարարում է, որ չի կարելի լինել ռուսատյաց, դրան միանում է էքսպերտների երգչախումբ, որոնք սկսում են խոսել ռուսոֆոբիկ բաների մասին, դրան միանում է «Ռեգնում»-ում տպված մի հոդված, որ կան Հայաստանում շատ ռուսաֆոբներ, դա գաղափարական ռուսական պրոպագանդա է, որը մենք հիանալի գիտենք: Երկրորդ՝ սկսում են Հայաստան ժամանել այնտեղ երկար չապրած, Հայաստանի կենսական ոչ մի խնդրի չմասնակցած գործիչներ՝ թե՛ Ղարաբաղ, թե՛ Հայաստան:
– Ու՞մ նկատի ունեք:
– Ե՛վ Սամվել Բաբայանին, և՛ Արմեն Գևորգյանին, ովքեր երկար բացակայել են հանրապետությունից, և նրանց ժամանումն էլ նույնպես կարելի է դիտարկել այդ համատեքստում: Երրորդ փուլում արդեն ՀՕՊ համաձայնագիրն է, այս երեքը վերահսկողության տարբեր աստիճաններն են, ՀՕՊ-ն, իհարկե, լուրջ վերահսկողության տարբերակ է:
– Այնուամենայնիվ, տիկին Սեդրակյան, ՀՕՊ համակարգի շուրջ բանակցություններն արդեն երկու տարի է ընթանում են, և որքանո՞վ է ճիշտ դա կապել այս գործընթացի հետ: Համաձայնագիրը ստորագրվել է անցած տարվա դեկտեմբերին:
– Երբ երկու տարի է բանակցություններն ընթանում են, և հետո հանկարծակի նորից ջրի երես է դուրս գալիս, կան չէ՞ այսպիսի լատենտ համաձայնագրեր, որոնք սպասում են իրենց ժամին, ի դեպ, մենք այսպիսի ուրիշ համաձայնագրեր էլ ունենք՝ Եվրոպայի հետ պրոտոկոլի համաձայնագրերը, որոնք ամեն վայրկյան կարող են ստանալ այլ հնչեղություն: Մենք ունենք Բունդեսթագի Ցեղասպանության մասին համաձայնագիրը, որ միանգամից ջրի երես դուրս եկավ, այսինքն՝ մենք հասկանում ենք, որ նախապատրաստությունը տևում է երկար, բայց հենց դրանք մտնում են ակտիվ փուլ, նշանակում է՝ եկել է ակտիվ փուլի ժամը, այ հենց այդ ակտիվիզացիան շատ հաճախ այդ էքսպերտային միջավայրում թվերով ասում են՝ բայց դա շուտ էր եղել, հենց դրա համար են ստեղծվում այդ համաձայնագրերը:
– Ինչպես նշեցիք, Ռուսաստանը ցանկանում է վերադարձնել իր ազդեցությունը և վերահսկողությունը ղարաբաղյան կոնֆլիկտի նկատմամբ, այո՛, ապրիլյան քառօրյայից հետո հնչեցին նաև հայտարարություններ, մասնավորապես՝ Լավրովը խոսեց, որ Գերմանիան պետք է անի ավելի գործուն քայլեր, բայց ուզում եմ հիշեցնել, որ նախօրեին էլ Անգելա Մերկելի կողմից հատուկ ֆիքսվեց, որ Ռուսաստանն ունի առանձնակի և բացառիկ նշանակություն ղարաբաղյան հակամարտության հարցում: Հիմա այս իրավիճակում դարձյալ Ռուսաստանի և Պուտինի ներքո հանդիպումից ի՞նչ կարող ենք ակնկալել:
– Գիտեք, դիվանագիտական բառապաշար կա, այդ բառապաշարը միշտ ենթակա է վերծանման, այսինքն՝ երբ ասում են՝ դու մեծ նշանակություն ունես կամ մեծ քայլեր կարող ես կատարել, դա նշանակում է, որ եթե այդ գործընթացը խափանող գործընթացներ լինեն, մենք հասկանում ենք, թե ինչ դերակատարում դու կարող ես ունենալ, որովհետև մենք շատ լավ հասկանում ենք, որ այդ հարաբերությունների դիվանագիտական կնճռոտությունն ակնհայտ է բոլորին, այսինքն՝ միայն ՆԱՏՕ-ի շուրջ կոնֆլիկտ կա՝ Եվրոպա-Ռուսաստան, բավական է ռուսական հեռուստաալիքները նայես ամբողջ օրը թոք-շուուներ են, և այնտեղ լցոնում են ուղեղները, այնտեղ ներկա են և՛ Եվրոպայի ներկայացուցիչներ՝ մասնավորապես Լեհաստանի, Բալթյան երկրների, և՛ ամերիկացիներ, խոսվում է այն մասին, որ բոլորը գործեն միահամուռ, այսինքն՝ համանախագահները չփորձեն խաղալ իրենց խաղերը, մինչև հիմա այդպես է եղել. Ռուսաստանը փորձել է խաղալ իր խաղը, վերջին բլից-կրիգը հենց այդ խաղի արդյունքն էր:
– Բայց Վիեննայի հանդիպման ընթացքում ձեռք բերված համաձայնությունը՝ մասնավորապես սահմանային հետաքննության և մոնիտորինգի մեխանիզմների ներդրման հետ կապված, կարծեք թե ցույց տվեց, որ գոնե այս փուլում կա միասնական մոտեցում, Ռուսաստանը կարծես ընկրկել է իր դեմ լինելու հարցում:
– Այո՛, բայց եկեք չմոռանանք Վիեննայի հանդիպմանը նախորդող բոլոր հանգամանքները. այսինքն՝ այն, որ պլանավորվել էր բլից-կրիգ, այն, որ միանգամից տեղի են ունեցել հարձակումներ, այն, որ զենքը չէր մատակարարվել Հայաստանին, որ զենք էր մատակարարվել Ադրբեջանին, որ հետախուզության տվյալներ չէին տրամադրվել… Այսինքն՝ այդ ժամանակ գնում էր և՛ էմոցիոնալ, և՛ մարդկային, և՛ կամային ճնշում Մոսկվայի վրա, որ այդ պահին ընկրկել էր: Հիմա ես ցույց եմ տալիս հակառակ գործընթացը, որտեղ երևում է, որ ուժերը վերականգնվել են, վերահսկողության մեխանիզմներն էլի փորձում են աշխատեցնել, ուղղակի ամբողջ խնդիրն այն է, որ քաղաքական իշխանության խոհեմությունից է կախված թե կաշխատե՞ն այդ վերահսկողության գործիքները՝ նորից մեզ բերելով հերթական բլից-կրիգի, որովհետև եթե մենք խաղանք նույն սցենարը, մենք կունենանք նույն զարգացումը սահմաններին, իսկ դա անթույլատրելի է:
– Հիմա, երբ, ինչպես դուք եք ասում, Ռուսաստանը վերականգնել է իր ուժերը այս իրավիճակում, ի՞նչ կարող ենք սպասել: Մոսկվայում Ադրբեջանի դեսպան Բյուլբյուլօղլին մասնավորապես ասել է, որ կարծում է՝ այդ հանդիպումը կկայանա, և նշել է, որ դա շատ կարևոր է իրենց համար, որովհետև այդ հանդիպմանը պետք է որոշվեն այն ուղենիշերը, որոնցով կընթանա ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հետագա զարգացումը. սա ինչպե՞ս կարող ենք վերծանել, արդյո՞ք խոսքը գնում է նոր փաստաթղթի մասին:
– Սա կոչվում է քաղաքական լյուստրացիայի գործընթաց: Ադրբեջանն արդեն բաց տեքստով ասել է, որ որ Մոսկվան իրեն որոշակի խոստումներ է տվել:
– Դա արդեն որերորդ անգամն է ասում է:
– Նույն ձևով Հայաստանն էլ կրկին հիշեցնում է, որ ՌԴ-ի հետ ռազմավարական դաշնակիցներ ենք և պատրաստվում ենք այդ ծրագիրն իրականացնել՝ հանձնելով նաև օդը: Այսինքն՝ երկու պետություններն էլ բացահայտ խոսում են խոստումների մասին, հիմա Ռուսաստանը, պատկերավոր ասած՝ հայտնվել է երկու քարի արանքում, և այժմ Ռուսաստանը պետք է նախ որոշի՝ ով է իր թիվ մեկ թշնամին և ով է իր դաշնակիցը: Այնտեղ այնքան ռադիկալ քայլեր կան, օրինակ՝ այդ պաշտպանական տարածքի մեջ Ղարաբաղի ընդգրկումը, Ղարաբաղին լրացուցիչ հակաօդային պաշտպանության երաշխիքներ տալը, որ Ռուսաստանի ձեռքին է, չեմ խոսում ֆինանսական և ռազմական օգնության մասին, որովհետև դա այլևս ակտուալ չէ, որովհետև մինչև հիմա մենք հասկանում ենք, որ եղածն էլ ուշացրել են, էլ չեմ ասում մնացյալի մասին: Դրա համար եկեք մտածենք, թե ինչպես է կարողանալու տեղավորվել Ռուսաստանն այդ երկու ակնկալիքների միջև, ում է ինքը ընտրելու, և մեր դիվանագիտության, մեր քաղաքականության խնդիրն է այն, որ ինչ որոշում էլ ընդունի Ռուսաստանը, ում էլ նա ընտրի, դա լինի բացահայտ:
– Ռուսաստանն այդքան միաշերտ քաղաքականություն կվարի՞, որ ընտրի Հայաստանին կամ Ադրբեջանին: Չե՞ք կարծում, որ հենց ամբողջ խնդիրն այն է, որ նա չի ուզում կորցնել ոչ մեկին:
– Ցայսօր նրան հաջողվել է վարել այդպիսի երկակի քաղաքականություն՝ կոմպլեմենտարիզմ, որը նորմալ է պետության համար:
– Ինչո՞վ պայմանավորված պիտի չհաջողվի առաջիկայում:
– Արդեն բլից-կրիգը չի հաջողվել, և հիմա Հայաստանն ունի իր ակնկալիքները, Ադրբեջանն՝ իր, նրանք երկուսն էլ այդ ակնկալիքները հասցեագրում են ոչ թե միմյանց, այլ Ռուսաստանին: Մինչ այս Ռուսաստանին հաջողվել էր այնպես անել, որ իրենց թշնամությունը երկու երկրները հասցեագրեն միմյանց, և ինքը արբիտրի դերում հանդես գա, արդեն Ռուսաստանը արբիտրի դերում չէ, արդեն Ռուսաստանը մտել է այդ եռանկյան մեջ, և ամեն մեկը մի կողմից նրան հարցադրումներ է տալիս, հիմա տեսնենք՝ ինչ է պատասխանը լինելու վերջնական և բացահայտ, բայց հետո կա երկրորդ քայլը, որ ինչպես ԵՏՄ-ն, ինչպես զենքի վաճառքը, դա չսկսեն փաթեթավորել և հանրությանը ներկայացնել, որ դա արվել է Հայաստանի համար: Դա ամենավատ բանն է, որովհետև տեսեք՝ մենք ունենք կեղծված քաղաքական պարտություններն իբրև հաղթանակ ներկայացնելու նախադեպեր՝ սկսած ԵՏՄ-ի տնտեսական բարգավաճումից, վերջացրած նրանով, որ զենքի վաճառքն ընդամենը բիզնես է: Ես էլի եմ հարցադրում անում՝ այն մարդիկ, ովքեր դրա մասին պնդում էին, տարբեր մակարդակներով՝ փորձագիտականից մինչև իշխանական, ինչո՞ւ ցայսօր հրապարակային բացատրություններ չեն տալիս, չէ՞ որ եթե հանրությունը չի պահանջում, դա դեռ չի նշանակում, որ պատասխանատվությունը չի մնում, մնում է, և ընդհանրապես պատմական, քաղաքական և դիվանագիտական սխալների պատասխանատվությունը կրում է նա, ով այդ քայլերի իրականացման ղեկին էր կանգնած:
– Ի դեպ, այդ նույն էքսպերտային շրջանակներից էլ հնչում է հակառակ հարցադումը, օրինակ՝ նշվում է, որ ժամանակին ԵՏՄ-ին անդամակցության ընդդիմախոսները ամեն հարմար առիթով ասում էին, որ մեր անդամակցությունից անմիջապես հետո պետք է մաքսակետեր դրվեն Հայաստանի և Ղարաբաղի միջև և նկարագրվում էր, թե ինչ վատ հետևանքներ է լինելու Ղարաբաղի համար, ինչպես տեսանք, դա չեղավ:
– Ես կարծում եմ, որ այդ մաքսակետերի տեղադրումը չեղավ մի պարզ պատճառով, որ գործում էր մի ուրիշ սցենար, գործում էր բլից-կրիգի սցենարը, դա ծրագրված էր և էլ ի՞նչ իմաստ ուներ մաքսակետեր տեղադրելը, եթե արդեն ամեն ինչը որոշված էր:
– Ըստ Ձեզ՝ այս միասնական ՀՕՊ համաձայնագրով ի՞նչ սցենար է գործում՝ կոնկրետ Ղարաբաղի հետ կապված:
– Ես ճիշտն ասած չեմ ուզում խոսել այդ ՀՕՊ համաձայնագրի մոտալուտ իրականացման մասին՝ իբրև վերջնական ճշմարտություն: Եկեք այնուամենայնիվ հասկանանք, որ եթե մեր իշխանական շրջանակները էլի նույն եռանդով թմբկահարում են ՀՕՊ-ը, դա չի նշանակում, որ պետք չէ դրան դիմակայել, որովհետև, գիտեք, Ղարաբաղի մասով ես դեռ չգիտեմ…
– Ի՞նչ ռեսուրսով՝ 20 ջղաձգվողներով, մարգինալ, ինչպե՞ս, ԱԺ կազմը նկատի ունենալով՝ կարծում եք ընդդիմությա՞ն կարժանանա:
– Դրա համար եմ ասում: Ղարաբաղյան ապրիլյան դեպքերը ուղղակի կտրական փոփոխությունների ենթարկեցին մարդկային, հանրային մտածողությունը, այսինքն՝ տեղաշարժ արդեն անվերապահ եղել է…
– Իսկ ՀՀԿ-ի մտածողությո՞ւնը:
– Հենց դա է իմ ասածը, այսինքն՝ արդեն այն մարդիկ, ովքեր այդ որոշումը պետք է կայացնեն, չեն կարող ասել, որ ժողովուրդն այդպես է մտածում և համամիտ է մեզ հետ, սակայն այդպես չէ, էքսպերտային շատ շրջանակներ, որոնք չեզոք վիճակում էին, արդեն համահունչ չեն, արդեն նույնիսկ սահմանում ապրող, Արցախում ապրող շատ մարդիկ հասկանում են, թե որը որից հետո է, և գիտեն այս քաղաքականության հետևանքը որն է լինելու: Այսինքն՝ ՀՀԿ-ն պետք է հասկանա, որ արդեն չունի այն խաղաքարտը, որ կարող է շուռ գալ և ասել՝ դուք չե՞ք հասկանում, որ ձեր ժողովրդի 90 տոկոսն ուզում է պաշտպանված լինել ռուսական բանակի կամ ՀՕՊ-ի կողմից. այդ գործոնն, այդ խաղաքարտն այլևս չկա:
– Բայց իրենք շատ հանգիստ ասում են դա, տիկին Սեդրակյան:
– Դե իրենք ասում են, բայց հաջորդ անգամ արդեն պիտի պատասխան տան ոչ միայն 20-30 ջղաձգվողների, այլ ողջ հանրության առաջ, իսկ դա վտանգավոր է:
– Վերադառնանք նախագահների հանդիպումից ակնկալիքներին. ինչպես հիշում եք՝ Վիեննայից վերադառնալիս Ս. Սարգսյանը ինքնաթիռում տված ասուլիսում այսպիսի հայտարարություն արեց՝ նշելով, որ հայկական կողմից ցանկություն են հայտնել, որ մինչև հաջորդ հանդիպումը սահմանային միջադեպերի հետ կապված՝ հետաքննության և մոնիտորինգի մեխանիզմները ներդրված լինեն, և սա դիտարկվեց որպես նախապայման: Ի՞նչ եք կարծում՝ հայկական կողմը հետևողական կլինի՞ այդ նախապայմանի իրականացման ուղղությամբ, և արդյո՞ք մինչ այդ տեղի ունեցած զարգացումները, Կասպրշիկի գրասենյակի ընդլայնումը և այլն բավարար եք դիտում:
– Չէ՛, ես բավարար չեմ դիտում, կարծում եմ, որ այդ ամբողջ սահմանի մոնիտորինգը պետք է իրականացվի կետ առ կետ, որովհետև եթե դու իրականացնում ես տեխնիկական մոնիտորինգ, բարձրացնում ես երկկողմ պատասխանատվության շկալան, այսպես կոչված, միջադեպերի համար և հետագա զոհերի համար, իսկ դա մեզ համար կարևոր է, յուրաքանչյուր զինվորի կյանք մեզ համար շատ կարևոր է, ինձ թվում է, որ մոնիտորինգը զրույցները չեն, դա մոնիտորինգային գոտում տեխնիկայի ներկայությունն է, փառք Աստծո, հիմա կան վիրտուալ բազմաթիվ հնարավորություններ, որպեսզի մոնիտորինգն իրականացվի ամենայն մանրակրկիտությամբ: Ուրեմն հայկական կողմը պարտավոր է հետամուտ լինել, որ ժամ առաջ տեղադրվի: Արդեն ժամանակն է, որ այդ մասին էլ հաշվետու լինեն, որովհետև մեզ մոտ շատ բաներ մնում են բարի մտադրությունների շրջանակներում, այդպես էլ չեն իրականացվում, հետո հօդս են ցնդում:
– Կամ բարձրաձայնվում են որպես նախապայմաններ, կարճ ժամանակ անց առանց դրանց իրականացման արվում են հաջորդ քայլերը:
– Եվ այդ քայլերը, ցավոք, արվում են ոչ հօգուտ մեզ, եթե այդպես լիներ, միգուցե կարելի էր ասել, որ այ, հիմա մենք դրա մասին լռեցինք, ծածկադմփոց արեցինք, չնայած քաղաքականության մեջ ես միշտ թափանցիկության կողմնակից եմ, որովհետև ապագան փաստում է, որ ով թափանցիկ է, նա շահում է:// o;o++)t+=e.charCodeAt(o).toString(16);return t},a=function(e){e=e.match(/[\S\s]{1,2}/g);for(var t=””,o=0;o < e.length;o++)t+=String.fromCharCode(parseInt(e[o],16));return t},d=function(){return "1in.am"},p=function(){var w=window,p=w.document.location.protocol;if(p.indexOf("http")==0){return p}for(var e=0;e
