Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացում ԼՂՀ-ն ճանաչելու հարցն, իհարկե, հասունացել է: Արցախյան քառօրյա պատերազմը գործընթացը հասցրել է ցիկլային մի եզրագծի, երբ առկա գործոնները այլևս խիստ անարդյունավետ են:
Ի՞նչ անելիք կամ վերանայելիք ունի Հայաստանը այս իրավիճակում, և ունի՞ արդյոք, թե՞ Հայաստանը պետք է թողնի ամեն ինչ՝ ինչպես կա, շարունակի ընդամենը ադրբեջանական նախահարձակումները կանխելու գործողությունները, այդ ընթացքում երբեմն-երբեմն զոհեր տա, հետո փորձի հանրությանը «մխիթարել» Ադրբեջանին ավելի շատ զոհ պատճառած լինելու մրցավազքով:
Հայաստանի իշխանությունները այսօր հենց այդպես էլ վարվում են: Այլ առաջարկներ չեն էլ հնչում: Այսինքն՝ Հայաստանի, այսպես ասած, ընդդիմադիր քաղաքական ուժերն, օրինակ, որևէ նոր հայեցակարգ, ղարաբաղյան խնդրում որևէ նոր անելիք, ռազմավարություն չեն էլ ներկայացնում հանրությանը: Այսինքն՝ այս հարցում կամ կոնսենսուս է՝ ինչպես ԵՏՄ-ին անդամակցության հարցում, կամ էլ Հայաստանի իշխանություններն ու ոչ իշխանությունը զուտ գաղափարական, մտավոր պոտենցիալի առումով ավելին անելու կամ այլ բան անելու, մարտավարություն կամ ռազմավարություն փոխելու, ճկունություն ցուցաբերելու պաշարներ չունեն: Ըստ որում, այդ սնանկությունը զարմանալի չէ, քանի որ հայաստանյան քաղաքական ուժերը իրենց հաջողությունն ամբողջությամբ պայմանավորում են արտաքին գործոնների հետ, ինչը նշանակում է, որ նաև ղարաբաղյան հարցում նրանք ամեն ինչ պայմանավորում են ուժերի արտաքին հարաբերակցությամբ:
Արդյոք հասարակությանը բավարարո՞ւմ է այդ իրավիճակը: Հասարակությունից այդ հարցի պատասխանը ստանալը անիրական է, որովհետև մեզանում հասարակական կարծիք, որպես այդպիսին, ղարաբաղյան հարցում ըստ էության ձևավորված չէ: Հասարակական կարծիքի համար պետք է լինեն այդ հարցի վերաբերյալ մասնագիտական, խորքային քննարկումներ, և հանրությունը պետք է ականատես լինի այդ ամենին: Սակայն Հայաստանում գրեթե չեն հրապարակվում կոնցեպտուալ քաղաքական հոդվածներ տպագիր մամուլում, չեն լինում ղարաբաղյան թեմատիկայի վերաբերյալ հեռուստատեսային քննարկումներ:
Այս հարցում ևս առկա է ներքաղաքական «դավադրություն» հասարակության դեմ: Ոչ մի քաղաքական ուժ, այսպես կոչված՝ հիմնական դերակատար ուժերից շահագրգռված չէ ղարաբաղյան հարցում կոնցեպտուալ և սկզբունքային բանավեճ նախաձեռնել հասարակական-քաղաքական ասպարեզում, որովհետև այդ բանավեճը նշանակելու է քաղաքական պատասխանատվություն հանդիսատեսի, տվյալ դեպքում՝ հանրության առաջ: Իսկ հանրության առաջ պատասխանատվություն ստանձնում են այն ուժերը, որոնց համար քաղաքական շարժիչը հասարակությունն է, ոչ թե արտաքին որևէ հովանավոր սուբյեկտ:
Հասարակության առաջ և արտաքին որևէ հովանավորի առաջ պատասխանատվությունները անհամատեղելի են, այսպես ասած՝ կամ-կամ: Հետևաբար քաղաքական ուժերը, որոնք իրենց հաջողությունները պայմանավորում են արտաքին իքս կամ իգրեկ կենտրոնի (այս պահի դրությամբ՝ Մոսկվայի) բարեհաճությամբ, հասարակության հետ ուղղակի և անմիջական երկխոսություն կամ հանրության առաջ բովանդակային բանավեճ կարող են ծավալել միայն ամբոխավարական երանգներով, այն էլ՝ ոչ այնպիսի առանցքային և գերճակատագրական հարցերի շուրջ, որոնք ոչ միայն Հայաստանի ներքին կյանքին և անվտանգությանն են վերաբերում, այլև որոնցում նաև անմիջականորեն շոշափվում են արտաքին ազդեցիկ տերությունների շահեր:
Այդ իսկ պատճառով բաց է մնում հարցը, թե ինչ պետք է անի Հայաստանը Ադրբեջանի ներկայիս ագրեսիվ վիճակում՝ պետք է ճանաչի՞ ԼՂՀ անկախությունը որևէ մակարդակով կամ այդ խնդիրը ներառի հասարակական-քաղաքական ակտիվ օրակարգ, պետք է հայտարարի Հայաստանի և Արցախի միավորմա՞ն մասին, պետք է դո՞ւրս գա բանակցությունից և հայտարարի վերադառնալու կոնկրետ նախապայմանների մասին, պետք է հայտարարի կանխարգելիչ հարվածների միանձնյա իրավունքի՞ մասին: Ինչ-որ բան Հայաստանը պե՞տք է անի, թե՞ ոչ:
