«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ԱԺ արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի նախագահ Արտակ Զաքարյանը:
– Պարոն Զաքարյան, նախօրեին ԵԽԽՎ-ում երկու հակահայկական բանաձևեր դրվեցին քվեարկության, որոնցից մեկը անցավ, մյուսը՝ ձախողվեց: Ձեր գնահատականը: Արդյո՞ք ուսումնասիրել եք, թե տարբեր երկրներ ինչպես են քվեարկել, մասնավորապես արդեն ակնհայտ է, որ Ուկրաինան և Վրաստանը բավականին աջակցություն են ցուցաբերել Ադրբեջանին, արդյո՞ք սա անակնկալ էր, թե՞ ոչ:
– Ինձ համար անակնկալներ չեն եղել, ամեն ինչ եղել է կանխատեսելիության շրջանակներում: Բավականին մեծ աշխատանք է տարվել, և պատվիրակությունն էլ բավականին աշխատել է այս ժամանակահատվածում, և արդյունքները, արդեն գիտեք՝ ինչպիսին են: Ես կարծում եմ, որ գլխավոր նպատակին մենք հասել ենք, և հաջողվել է ԵԽԽՎ մեծամասնությանը, պատգամավորներին հիմնավորել, որ Ուոլթերի բանաձևը կարող է խիստ բացասական դերակատարում ունենալ: ԵՎ ԵԽԽՎ-ն մերժեց միակողմանի և ոչ ճիշտ ձևակերպումներով այդ փաստաթուղթը: Արդյունքում, եթե մենք հանենք թուրք-ադրբեջանական քվեները և հանենք հայկական պատվիրակության քվեները, պետք է ասենք, որ բանաձևն ընդունվել է 66-47 հարաբերակցությամբ: Միայն թուրք-ադրբեջանական քվեները միասին 19 են, պետք է նաև ադրբեջանցիների ձայների այդ ակնհայտ առավելությունը նկատի ունենալ: Ուկրաինական պատվիրակությունը, կարծում եմ, առավել, քան հասկանալի է, ես շնորհակալ եմ բոլոր այն պատգամավորներին, ովքեր քվեարկությունից զերծ մնացին՝ դրանով իսկ նպաստելով ԵԽԽՎ-ի որոշման կայացմանը: Քաղաքական առումով կարելի է հասկանալ Վրաստանի քվեարկությունը, բայց այնուամենայնիվ, կարծում եմ, որ Վրաստանը նույնպես պետք է շահագրգիռ երկիր լինի տարածաշրջանում խաղաղության համար, Վրաստանը միշտ աջակցել է խաղաղ գործընթացներին, և ինչ-որ առումով ինձ համար ընդունելի չէ Վրաստանի քվեարկությունը: Ես առիթ ունեցել եմ խոսելու ուկրաինացի պատգամավորների հետ, և պատվիրակության ճնշող մեծամասնությունը, այսինքն՝ 12 անդամնեից 8-ը ուղղակի չեն մասնակցել քվեարկությանը, դրանով իսկ, իհարկե, նպաստելով որոշման կայացմանը: Զուտ քաղաքական դիրքորոշումների տեսակետից վերջիններս տրամադրված էին կողմ քվեարկել բանաձևին: Յուրաքանչյուր երկիր, յուրաքանչյուր պատգամավոր, իհարկե, ունի իր մոտիվացիան, բայց նորից եմ կրկնում, ամենակարևորն այն էր, որ մեր պատվիրակությանը հաջողվեց Վեհաժողովի մեծամասնությանը հիմնավորել հայկական կողմի փաստարկները, և դրանք օգնեցին: Այդ գործընթացին իր էական օգնությունը բերեց նաև ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի հայտարարությունը, և բնականաբար նաև բոլոր այն ջանքերը՝ և՛ Սփյուռքի, և՛ այլ պետական ու հասարակական կազմակերպությունների, որոնք ներգրավվեցին այս գործընթացում:
– Արդյո՞ք այնուամենայնիվ այս արդյունքները ցույց չտվեցին, որ մեր հայ պատվիրակությունը խնդիր ունի թե՛ կազմի, թե՛ ղեկավարի փոփոխության:
– Ցանկացած նմանատիպ իրավիճակից հետո, անկախ նրանից՝ գործընթացը հաջող է ընթանում, թե անհաջող, պետք է անենք հետևություններ: Առավել ևս ԵԽԽՎ-ում այս զարգացումներից հետո մենք և առաջին հերթին մեր պատվիրակությունը պետք է հետևություններ անի, որպեսզի հետագայում իր աշխատանքներում որևէ կերպ բացթողումներ չունենա, և որպեսզի մենք հետագայում չկանգնենք մեծ խնդիրների առաջ ու փորձենք հաղթահարել այդ մեծ խնդիրները: Սա խորհրդարանական հարթակների առօրյա աշխատանքային գործընթաց է, մենք բոլորս էլ բախվում ենք այդպիսի խնդիրների տարբեր վեհաժողովներում, տարբեր հարթակներում: Եվ կարծում եմ, որ տարիների փորձը և իրողությունները մեզ պետք է յուրաքանչյուր անգամ ավելի հմուտ և ավելի զգուշավոր դարձնեն, ավելի էֆեկտիվ դարձնեն մեր աշխատանքը:
– Պարոն Զաքարյան ԵԽԽՎ-ում ադրբեջանցի պատգամավորը հիմնավորումներ ներկայացրեց, որ 4 անգամ փորձել է գալ Հայաստան, և նրան այդ հնարավորությունը չի ընձեռել հայ պատվիրակությունը: Արդյո՞ք իսկապես հնարավոր չէր նրան ընդունել և այս հարցին լուծում տալ:
– Հայաստանի պատվիրակությանը մեղադրում են չհամագործակցելու համար, բայց իրականում նման բան չի եղել, կան պաշտոնական հրավերներ և պաշտոնական երկխոսություն երկու զեկուցողների հետ, և դա ընդամենը պատրվակ է եղել, կարծում եմ, զեկուցողի և նաև ադրբեջանական կողմի համար, որը, վստահ եմ, ուղղորդում էր զեկուցողի աշխատանքը, որպեսզի նաև հիմնավորումների մեջ նման ձևակերպումներ տեղ գտնեն: Իրականում հայկական պատվիրակությունը բավականին կոնստրուկտիվ վերաբերմունք է ցուցաբերել, բայց խնդիրն այլ է: Ես առավել քան համոզված եմ, և կյանքն էլ այդպես է ցույց տալիս, որ խնդիրը թեկուզ հումանիտար է, բայց ադրբեջանցիներին ջուրը չէ, որ հետաքրքրում է, նրանք փորձում են հումանիտար խնդրի մեջ տեղավորել քաղաքական ձևակերպումներ: Ցավալի է, որ այս բանաձևը ստացավ մեծամասնության աջակցությունը, բայց քանի որ առիթ ունեցել եմ շատ-շատերի հետ այս ընթացքում շփվել, խոսել, բոլորի համար դժվար է հասկանալ, թե ինչպես կարելի է հումանիտար խնդիրը ծառայեցնել քաղաքական հարցի: Առաջիկայում այդ ուղղությամբ պետք է որոշակի նախաձեռնություններ ունենանք և համապատասխան զեկույցներով փորձենք իրական պատկերը բերել և խնդրի վերաբերյալ որևէ բաց հարց չթողնել: Եվ չստացվի այնպես, որ Սարսանգի վերաբերյալ այս բանաձևը միակ ճշմարիտ բանաձևն է, որն ինչ-որ կասկածելի արբանյակային ուսումնասիրությունների արդյունքում է տեխնիկական նկարագրություն ստացել: Արցախյան կողմը միշտ պատրաստակամություն է հայտնել համագործակցելու ջրային ռեսուրսների կառավարման հարցում, որևէ մեկը իրավունք չունի մեղադրելու ԼՂ իշխանություններին էկոլոգիական կամ հումանիտար նշանակության խնդիրներում ոչ կառուցողական գործողությունների համար: Այս հարցով մեր պատվիրակությունը ԵԽԽՎ-ում առաջիկայում անելիք ունի:
– Այսինքն՝ հայկական կողմը որևէ այլ զեկո՞ւյց կներկայացնի:
– Պետք է խնդիրը բարձրացնել, տանել ճիշտ հարթության վրա և գտնել այն ճիշտ մարդկանց, ովքեր պատրաստակամ կլինեն լիարժեք, ԼՂ իշխանություններին էլ ներգրավելով որպես կողմ, պատրաստել հավասարակշռված, իրավացի և ճշմարտությունն արտահայտող զեկույց առանց քաղաքական ձևակերպումների:
– Ըստ էության, Ուոլթերի զեկույցը չընդունվեց, որովհետև ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները հայտարարությո՞ւն տարածեցին, թե՞ նաև մեր վերջին մեկ ամսվա ընթացքում ներդրած ջանքներն արդյունք տվեցին:
– Այս հարցում, իհարկե, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի հայտարարությունը էական էր, դա եկավ օգնելու հայկական կողմի փաստարկներին, թե ինչու չի կարելի ընդունել այդ բանաձևը: Դա խիստ վտանգավոր էր, մեկ քայլ առաջ էր դեպի պատերազմ, կարող էր լուրջ վնաս հասցնել բանակցային գործընթացին, որն առանց այն էլ դժվար է առաջ շարժվում: Բնականաբար, Մինսկի խմբի հրապարակային արտահայտված մտահոգությունն այս առումով շատ օգտակար և կարևոր էր:
– Մի կողմից խոսում ենք, որ բանաձևերն այնքան էլ նշանակություն չեն ունենում ԵԽԽՎ-ի կողմից ընդունվելու դեպքում, մյուս կողմից՝ խոսում ենք դրանց վտանգների մասին: Վտանգնե՞րն են ավելի շատ:
– Այս հարցում երկակի մոտեցումների խնդիր չկա, եթե դա զուտ բանաձևի տեսակարար կշռի առումով դիտարկենք, բնականաբար կարելի է ընդունել՝ ինչ է եղել որ, թող ԵԽԽՎ-ն մի հատ էլ բանաձև ընդունի, բայց խնդիրը միայն ԵԽԽՎ-ն չէ: Ես առավել քան վստահ եմ, որ Ադրբեջանը նմանատիպ ձևակերպումներով փորձելու է այլ խորհրդարանական և այլ միջազգային հարթակներում առաջ բերել բանաձևեր, նախագծեր՝ այդ թվում հղում անելով նաև ԵԽԽՎ-ի ընդունած բանաձևի վրա: Սա արդեն դառնալու էր բուն խաղաղ կարգավորման գործընթացից լուրջ շեղում, Ադրբեջանի համար դառնալու էր ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացի խեղաթյուրում, արդեն ԼՂ-ի և Հայաստանի պաշտոնական դիրքորոշումը խնդրի վերաբերյալ ոչ ճիշտ արտացոլում էր ունենալու միջազգային կառույցներում, և անկախ Մինսկի խմբի գործընթացի զարգացումներից մենք ունենալու էինք միջազգային հանրության թյուր պատկեր և թյուր իրազեկվածություն խնդրի վերաբերյալ: Արդյունքում՝ նաև ինչ-որ փաստաթղթերի տրցակ, որ կարող է Ադբեջանի կողմից ծառայեցվել քաղաքական ավանտյուրաների կամ ռազմաքաղաքական նոր ոտնձգություների համար: Կանխարգելման ճանապարհը շատ ավելի ճիշտ ճանապարհ է, քան հետագայում բարդությունների դեմ պայքարելը: Կարևոր է, որ ԵԽԽՎ մեծամասնությունը ընդունեց այս հանգամանքը, սա նաև նշանակում էր, որ պատգամավորները, օրինակ՝ Մոլդովայի, Ուկրաինայի շատ պատգամավորներ ընդունում էին, որ չի կարելի հավասարության նշան դնել Ղրիմի, Մերձդնեստրի և ղարաբաղյան կոնֆլիկտի միջև: Եթե մարդը ձեռնպահ է քվեարկում կամ աջակցում է հայկական կողմին՝ գիտակցելով, դա նշանակում է, որ իրականում ղարաբաղյան կարգավորման հարցում տարածքային ամբողջականության սկզբունքը չի կարող առաջնային և միակը լինել, ընդհակառակը՝ ինքորոշման իրավունքն ունի առաջնայնության իրավունքի արժեք և պետք է իրացվի մյուս սկզբունքների հետ:
