«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է «Միջազգային եվրասիական շարժման» առաջնորդ, հայ-ռուսական «Գրիբոյեդով» ակումբի անդամ, քաղաքագետ Ալեքսանդր Դուգինը։
– Պարոն Դուգին, տևական ժամանակ է, որ Ադրբեջանի՝ Եվրասիական տնտեսական միությանն անդամագրվելու կապակցությամբ հայտարարություններ են հնչում։ Վերջերս Ադրբեջանի արտգործնախարար Մամեդյարովը Մոսկվայում հայտարարեց, թե Ադրբեջանը կմտածի ԵՏՄ-ին անդամագրվելու մասին՝ Ղարաբաղյան հակամարտությունը կարգավորելուց հետո: Նման տարբերակ հնարավոր համարո՞ւմ եք:
– Կարծում եմ՝ Ադրբեջանի անդամակցությունը Եվրասիական տնտեսական միությանը միանգամայն ճիշտ քայլ կլինի: Հետխորհրդային երկրների ճարտարապետությունը ճիշտ և ներդաշնակ գծելու համար կա մի տարբերակ. այն երկրները, որոնք ժամանակին մի քաղաքակրթական համակարգում էին, կապ չունի՝ Խորհրդային միությունն էր թե ցարական Ռուսաստանը, վերականգնվի: Ադրբեջանի՝ ԵՏՄ անդամագրվելու հեռանկարը հիմա այնքան անտրամաբանական է թվում, որքան մի քանի տարի առաջ Հայաստանինը: Բայց եթե Ադրբեջանը դառնա Եվրասիական տնտեսական միության անդամ, ապա Ղարաբաղի թեման բոլորովին այլ նշանակություն կստանա, ինչպես, օրինակ, բոլորովին այլ նշանակություն ստացավ Հյուսիսային Կիպրոսի հարցը, երբ Թուրքիան ու Հունաստանը ՆԱՏՕ-ի անդամ են:
Իրականում դա կլինի միջոց՝ Ղարաբաղյան հարցում ռեալ առաջընթաց գրանցելու համար: Այսօր ամբողջ խնդիրն այն է, որ հենց Ռուսաստանը մոտենում է կողմերից մեկին, միանգամից Արևմուտքը սկսում է աջակցել մյուսին, որպեսզի Ռուսաստանին դուրս մղի տարածաշրջանից։ Ղարաբաղը աշխարհաքաղաքական այս մեծ հարցում տարադրամ է դառնում և տուժում է: Եթե Հայաստանն ու Ադրբեջանը նույն Եվրասիական տնտեսական միության մեջ լինեն, այդ ռիսկը և ընդհանրապես ապակայունացման վտանգը կարող ենք բացառել:
Միայն մի բան կավելացնեմ՝ Ադրբեջանի կողմից այնքան էլ ճիշտ չէ պայման դնել՝ Ղարաբաղյան հակամարտությունը կարգավորեք, նոր կդառնանք Եվրասիական տնտեսական միության հարցում: Լրիվ հակառակը՝ Ադրբեջանի անդամակցությունը Եվրասիական տնտեսական միությանը կարող է պայման լինել Ղարաբաղյան հակամարտությունը կարգավորելու համար։ Այսինքն՝ հաջորդականությունն է տարբեր. մտնում են ԵՏՄ, Ղարաբաղյան հարցը լուծվում է. սա միանգամայն ճիշտ մոտեցում է:
– Այդ դեպքում հնարավո՞ր է՝ Մոսկվան Ադրբեջանին համոզի դառնալ ԵՏՄ անդամ՝ ասելով, որ անդամակցության դեպքում կլուծի Ղարաբաղյան հակամարտությունը:
– Եթե Մոսկվան կարողանա համոզել, ապա դա կլինի ռուսական դիվանագիտության մեծ հաղթանակը: Այն փաստը, որ Ադրբեջանը ցանկություն է հայտնում մտնել Եվրասիական տնտեսական միություն, արդեն մեծ առաջընթաց է, և եթե ռուսական դիվանագիտությունը կարողանա հասնել դրան, ապա մեծ բեկում կլինի:
Մի քանի տարի առաջ Հայաստանի անդամակցությունը Եվրասիական տնտեսական միությանը լուրջ չէր թվում, իսկ այսօր Հայաստանը ԵՏՄ անդամ է: Ես, ընդհանրապես, միշտ էլ ասել եմ՝ Հայաստանը և Ադրբեջանը լինելու են ԵՏՄ անդամ, և նրանցից ով ամենաշուտը ինտեգրվի այդ միությանը, նա էլ կվաստակի ամենալավ պայմանները, այդ թվում՝ Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման համար:
Բաքուն ընդհանրապես հրաժարվում էր քննարկել այդ հեռանկարը, և այն փաստը, որ փոխել է իր դիրքորոշումը, այսինքն՝ Ալիևը վերջին շրջանում ավելի ու ավելի ռեալիստական է խոսում այդ մասին, գիտակցում է, որ Արևմուտքի աջակցությունը իրեն կարող է ոչ միայն իշխանություն, այլև երկիր արժենալ, գիտակցում է, որ Հայաստանը ռազմավարական ու քաղաքական օգուտներ է քաղում ԵՏՄ անդամ լինելով, հիմա լրիվ ճիշտ ուղու վրա է կանգնած. ես դա ողջունում եմ:
Ավելացնեմ, որ Հայաստանը շատ խելացի վարվեց՝ առաջինը անդամագրվելով Եվրասիական տնտեսական միությանը։
– Հայաստանն ու Ադրբեջանը կարո՞ղ են հավասար պայմաններով մի միասնական տնտեսական հարթության մեջ լինել:
– Ամբողջական հավասարություն երբեք չի լինում, ոչ մի տեղ և երբեք ամբողջությամբ հավասար բաներ չեն լինում: Բայց եթե Հայաստանն ու Ադրբեջանը լինեն մի միասնական հարթակի մեջ, դա կօգնի և՛ Հայաստանին, և՛ Ադրբեջանին։ Միայն այս դեպքում կլուծվեն այն բոլոր հարցերը, որոնց մասին խոսելն անգամ սարսափեցնում է հիմա: Դա օգուտ կլինի բոլորին:
Հայաստանը, անդամագրվելով Եվրասիական տնտեսական միությանը, ցույց տվեց իր հեռատեսությունը՝ չնայած Հայաստանում կային շատ ուժեր, որոնք հայտարարում էին, թե ԵՏՄ չի լինելու, որոնք հետ էին պահում Հայաստանին ԵՏՄ անդամակցությունից: Հիմա տեսնում ենք, թե որ ուժերն են իրականում հեռատես քաղաքականություն վարում: Ադրբեջանը ժամանակին ընդհանրապես արհամարհում էր ԵՏՄ-ն, հիմա առաջընթաց կա այդ հարցում. դա գովելի է: Եվ բոլորը պետք է ուրախանան այդ հանգամանքով:
– Այդ դեպքում ակհայտ է, որ Ղարաբաղյան հակամարտությունը կլուծվի հօգուտ Ադրբեջանի, որովհետև Հայաստանն արդեն այդ միության անդամ է՝ առանց որևէ նախապայմանի, իսկ Ադրբեջանի նախապայմանը, փաստորեն, հենց հակամարտության կարգավորումն է, և ո՛չ հօգուտ Հայաստանի շահերի:
– Բանն այն է, որ Ղարաբաղյան հակամարտության խնդիրը տեսականորեն չի կարող լուծվել միայն Հայատանի կամ միայն Ադրբեջանի օգտին: Այդ հակամարտությունը պետք է լուծվի միայն հօգուտ Լեռնային Ղարաբաղի՝ որպես ինքնուրույն սուբյեկտ: Ռեալիստական չէ փորձել լուծել Ղարաբաղյան հակամարտությունը միայն մի կողմի օգտին. դա նշանակում է հրաժարվել դրա լուծման հեռանկարներից ընդհանրապես: Իսկ լուծման հեռանկարներ իհարկե կան: Դժվար է հասնել, բայց հնարավոր: Դա իհարկե կլինի փոխզիջումային տարբերակ. ամեն երկիր ստիպված կլինի զոհել մի բան: Եթե այդ գործընթացը տեղափոխվի եվրասիական հարթակ, ապա գոնե արտաքին ապակայունացնող գործոն լինել չի կարող: Այսինքն՝ Ղարաբաղյան հակամարտության լուծման միակ տարբերակը այն եվրասիական հարթակ տեղափոխելն է: Եթե դա լինի, ապա դժվար, բայց հնարավոր երկխոսություն կլինի: Եթե դա չլինի, ապա Ղարաբաղյան հակամարտությունն ընդհանրապես չի լուծվի, կլինի նոր արյունահեղություն, նոր պատերազմ:
Այսինքն՝ ամփոփելով նշեմ, որ ոչ թե եթե Ղարաբաղյան հակամարտությունը լուծվի՝ Ադրբեջանը կդառնա ԵՏՄ անդամ, այլ հակառակը՝ Ադրբեջանը կդառնա ԵՏՄ անդամ, Ղարաբաղյան հակամարտությունը կլուծվի։
