«Առաջին լրատվական»–ի Realpolitik հաղորդաշարի հյուրն է ԳԽ նախկին պատգամավոր, նախկին քաղբանտարկյալ Ազատ Արշակյանը:
–Դուք շուրջ 10 տարի գտնվել եք ռուսական գուլագներում՝ անազատության մեջ: Այսօր հետխորհրդային ամբողջ տարածքում 70-ամյա Երկրորդ աշխարհամարտի հաղթանակի խնդիրը հետաքրքիր դիսկուրսի առարկա է դարձել: Որպես խորհրդային այլախոհ, որպես մի մարդ, ով այդ ռեժիմի մամլիչի ցավերն է զգացել, դառնությունն է զգացել, ես ուզում եմ, որ Ձեր պատկերացումները ներկայացնեք: Ինչո՞ւ հիմա հրապարակ եկավ այս հարցը և հատկապես ուկրաինական ճգնաժամից հետո Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև այս դիմակայության խնդիրն ավելի ու ավելի սրեց, թե իրականում ի՞նչ էր Երկրորդ աշխարհամարտը, որովհետև մենք ուզենք թե ոչ՝ ուղղակի կրողն ենք այդ հիշողության, եթե ոչ մասնակիցը:
–Մասնակիցն ենք, հաստատ, որովհետև հայ ժողովուրդը ռևանշի բացառիկ հնարավորություն ստացավ: Ես նախևառաջ հիմա ուզում եմ խոսել որպես հայ, Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածի թոռ (պապիկս զոհվել է), հայրս մասնակցել է և մի քանի անգամ վիրավորվել: Ես ժառանգն եմ այդ մասնակիցների ու հաղթողների: Մեր տան խոսակցություններն այդպիսին էին՝ մենք վրեժ լուծեցինք, ուղերձ հղեցինք Առաջին համաշխարհային պատերազմում գենոցիդը կազմակերպողներից գլխավորի դեմ: Գլխավոր կազմակերպիչը ես համարում եմ Գերմանիային, որը մասնակիցն ու Թուրքիային ոգևորողն էր: Մեր տան խոսակցությունը այդ մասին էր: Հայկական բանակը մտավ Բեռլին, մյուսները թող հերթ կանգնեն, ովքեր որ մասնակցել են հայկական պետության կործանմանը, Հայոց եղեռնին, թող հերթ կանգնեն: Մեր ընտանիքում միշտ ասում էին, որ յուրաքանչյուր անտիկվարի դեմ կա իր վանդալը: Մեր ընտանիքում նշում էին, և ես ամեն անգամ նշում եմ ու կարծում, որ հայ ժողովուրդը նշում է հենց այդ հաղթանակը՝ մեր հաղթանակը:
–Ի վերջո անհերքելի է, որ Հայաստանը, այդքան փոքրաթիվ լինելով, նոր-նոր մազապուրծ եղած Ցեղասպանությունից, այդքան մեծ մասնակցություն ունեցավ, այդքան հերոսներ տվեց, այդքան զոհեր տվեց և այդքան նաև բարձրաստիճան զինվորական պաշտոնյաներ ունենա:
–Չորրորդ տեղն ենք գրավել զինվորական բարձրաստիճան պաշտոնյաներով: Մեզնից առաջ մի քանի էթնոսներ կային, որ քանակով շատ ավելին էին:
– Գալով այն դիսկուրսին, որ այսօր կա Արևմուտքի ու Ռուսաստանի միջև, ամենաքննարկվող հարցն այն է, թե ո՞վ է Մոսկվայում արևմտյան տերությունների առաջնորդներից մասնակցելու. ըստ էության՝ ոչ ոք չի մասնակցելու: Երեկ պարզ դարձավ, որ կմասնակցեն միայն ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Պան Գի Մունը, Անգելա Մերկելը: Եվ ինչո՞ւ է անպատվաբեր արևմտյան տերությունների համար Ուկրաինայի հետ այս դիմակայության պայմաններում այսօր գտնվել Ռուսաստանում և մասնակցել այդ շքերթին: Ինչի՞ խորհրդանիշ է այսօր այդ շքերթը:
–Ես առանձնացրի մեր ազգային մասնակցությունը, իսկ ընդհանրապես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը խաղաղության հաղթանակն էր: 70 տարի աշխարհը նշում է խաղաղասերների հաղթանակը: 70 տարի նշվել է մայիսի 8-ը կամ 9-ը որպես խաղաղության օր, այսինքն՝ ոչ ագրեսիային, ոչ անեքսիային, ոչ գենոցիդին: Այդ հանդիսությունները, զինվորական շքերթները ոչ թե միլիտարիզմի շքերթներ են, այլ պաշտպանելու, մկանները ցույց տալու շքերթ: Ֆաշիզմը, նացիոնալիզմը պարտության է մատնել կոալիցիային և 70 տարի նշել է ոչ թե իր միլիտարիզմը, հզոր լինելը, այլ որ աշխարհը պատրաստ է պաշտպանել խաղաղությունը, արդարությունը:
–Ըստ էության՝ Խորհրդային Միությունը միայնակ չէր. Միացյալ Նահանգների և Մեծ Բրիտանիայի ուղղակի ներգրավմամբ հնարավոր եղավ հաղթանակ տանել: Այսօր այն ամենը. ինչ Դուք նշեցիք, Ռուսաստանը գործադրում է՝ և՛ անեքսիան, և՛ ագրեսիան:
–Այսօրվա համար կարծում եմ, որ Արևմուտքի գնահատականը միանշանակ է: Այդ օրը պետք է լինի խաղաղության օր, հակամիլիտարիզմի օր, նույնիսկ եթե բանակն է մասնակցում: Եվրոպայում չպետք է լինի անեքսիա և ագրեսիա, հիմա Ռուսաստանը, անկախ նրանից, թե ինչ փաստարկներ է բերում, Արևմուտքի կողմից մերժվում է: Այսինքն՝ Ռուսաստանին մեղադրում են թե՛ անեքսիայի, թե՛ ագրեսիայի մեջ:
–Արևմուտքում տարբեր տեսակետներ են հնչում, որ Ռուսաստանը պատրաստվում է նոր՝ Յալթայի կոնֆերանսի արդյունքներին, որից հետո Արևմուտքը ստիպված կլինի հանձնել հետխորհրդային ողջ տարածքը, և Արևելյան Եվրոպայի որոշ երկրներ Ռուսաստանի խնամակալության տակ կանցնեն, ու իրերի այդ դրությամբ Ռուսաստանը նոր հանգիստ կկարողանա իրեն անվտանգ զգալ, որովհետև ՆԱՏՕ-ի առաջխաղացումը, մի պայմանավորվածություն, որը խախտվել է հենց Արևմուտքի կողմից, և այսօր մենք ունենք Երկրորդ աշխարհամարտի պատմական նշանակությունը վերախմբագրելու հակասական իրավիճակ սերունդների կողմից: Նրանց համար, ովքեր չունեն այնպիսի ընտանեկան հիշողություններ, ինչպես Դուք, դժվար է այսօր հասկանալ այն, ինչ տեղի է ունենում հրապարակում: Մի կողմից՝ Ռուսաստանի դատափետող քաղաքականությունը, մյուս կողմից՝ պատմական ճշմարտությունը, որ առանց խորհրդային զորքերի ակտիվ մասնակցության հնարավոր չէր լինի ֆաշիզմին վերջ դնել ընդհանրապես:
–Ամբողջ Եվրոպայում կար 3 մլն դազգահ և հաստոց, իսկ ԱՄՆ-ում 12 մլն: 1945 թ. Եվրոպայի մարտական գործողություններին մասնակցում էին 7 մլն կարմիրբանակայիններ, 4 մլն Վերմախտի զինվորներ, իսկ ԱՄՆ-ում 16 մլն լավ պատրաստված, զինված զինվորականներ սպասում էին ափ դուրս գալուն: Եվրոպան 5 տարվա ընթացքում արտադրել է 8 մլն տոննա ռումբ, ԱՄՆ-ը՝ 17 մլն: Եթե ամբողջ Եվրասիան գրավվեր Վերմախտի կողմից, ապա անկառավարելի կդառնար, և երկրորդը, եթե գրավվեր, ԱՄՆ-ն ուներ 60 հազար նավ, այդքան նույնիսկ նավաստի չունեին: Այսինքն՝ բռնապետությունը անկենսունակ է, դա հիվանդություն է, պաթոլոգիա է:
