«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է կոնֆլիկտոլոգ, քաղաքագետ, Բաքվի Խաղաղության և ժողովրդավարության ինստիտուտի հակամարտությունների հետազոտության բաժնի ներկայացուցիչ Արիֆ Յունուսովը:
– Պարոն Յունուսով, Ադրբեջանի Գյանջա քաղաքի կենտրոնական հրապարակում ի նշան բողոքի Այրամ Այլիսլիի «Քարե երազներ» վեպի դեմ, այրել էին գրողի բոլոր գրքերը: Թեև լրատվամիջոցներում տեղեկություններ կան, որ, ըստ ադրբեջանցի պրոֆեսորներից մեկի, դա տեղի է ունեցել այն պատճառով, որ «գրողը վիրավորել է ադրբեջանցիներին և ցինիկ հայերին ներկայացրել է որպես աշխարհի ամենալավ ժողովուրդ», կմանրամասնեք՝ ինչո՞ւ:
– Իսկ ի՞նչ կարելի է ասել այդ մասին: Դա մեկնաբանելը շատ բարդ է: Դա պարզապես ամոթ է: Դա ամոթ է և ադրբեջանական հասարակության, և ադրբեջանական իշխանության համար, որ նման բան են թույլ տվել: Դա կյանքի ամենալավ դրվագը չէ, մեկնաբանել բացարձակ չեմ ցանկանում, որովհետև դա շատ ամոթալի է:
– Նման դեպքերում անհանդուրժողական վերաբերմունք է ցուցաբերում Ադրբեջանի հասարակության ո՞ր հատվածը՝ մտավորականությո՞ւնը, թե՞…
– Իհարկե, հասարակության ոչ ամենալավ հատվածի մասին է խոսքը: «Ֆաս» հրամանը տրվել է իշխանության կողմից այն բանից հետո, երբ նախագահը հրամանագիր ստորագրեց, որ հեղինակին զրկում է ազգային մրցանակից: Շրջապատում գտնվող իշխանության ծառաների համար, ովքեր նայում են «կառավարության բերանին», դա հրաման էր` «ֆաս»: Սա սովորական իրադրություն է, ինչպես ԽՍՀՄ-ում, երբ հրաման էին տալիս` առանց գրքի բովանդակությունն անգամ ընթերցելու: Իհարկե, կային մարդիկ, ովքեր իսկապես վրդովված էին, մասնավորապես այս դեպքում խոսքը փախստականների մասին է: Վեպի երրորդ հատվածում խոսք է գնում Հեյդար Ալիևի մասին, ով իր սեփական ժողովրդի նկատմամբ ցեղասպանություն է իրականացրել: Սա էր հիմնական պատճառը, որ հիստերիա բարձրացավ:
– Մի՞թե այսօր էլ Ադրբեջանի հասարակությունն այդքան անհանդուրժող է:
– Միանշանակ չենք կարող ասել, ինչպես և Ռամիլ Սաֆարովի արտահանձնման դեպքը՝ մի մասը քննադատում էր, մյուս մասը՝ ողջունում: Այստեղ կարելի է պարզապես առանձնացնել տոկոսային հարաբերակցությունը: Բայց ասել, որ ամբողջ հասարակությունը դատապարտել է կամ ողջունել է` սխալ է: Հարցն այն է, որ արվում է այն, ինչ թելադրվում է նախագահական ապարատի կողմից: Համացանցում մարդիկ ազատ արտահայտվում են, եթե սրան նայենք` այստեղ մասնավորապես երիտասարդների շրջանում վերաբերմունքը հայերի նկատմամբ շատ ավելի լավ է, քան իշխանությունների ամոթալի գործողությունները: Ընկալում կա, որ Ադրբեջանում խտրականություն կա, դա այդքան էլ այդպես չէ: Իհարկե, մեծամասնությունն անում է` ինչ իշխանություններն են թելադրում, բայց նաև այլ կարծիքներ կան: Վերաբերմունքը տարբեր է, կան իշխանություններին ենթակա անձինք` ինչպես ԽՍՀՄ-ում, երբ չկարդալով ստեղծագործությունները` սկսում էին դատապարտել:
– Վերջին տարիների ընթացքում վերաբերմունքը հայերի նկատմամբ չի՞ փոխվել:
– Բարդ հարց է, եթե հարցնեիք` մեծացե՞լ է այն անձանց թիվը, ովքեր ցանկանում են ղարաբաղյան հարցի կարգավորումը զենքի միջոցով, ես` որպես սոցհարցումներ իրականացնող, կասեմ, որ այդպիսի անձանց թիվը մեծացել է: Թվում է, թե հեշտ հարց եք ուղղել, բայց միանշանակ պատասխան տալը դժվար է, որովհետև մի շարք այլ հանգամանքներ կան՝ պատերազմի հանդեպ վերաբերմունք, հայերի նկատմամբ վերաբերմունք, սրանք նույն բաները չեն: Ադրբեջանում հայերի նկատմամբ վերաբերմունքը դառնում է ավելի արմատական, դա ճիշտ է, բայց նաև հասկանալի, որովհետև երկիրը պատերազմում պարտվել է:
– Պարոն Յունուսով, հասարակության մեծամասնությունն ինչպե՞ս է տեսնում ղարաբաղյան հակամարտության լուծումը:
– Հասկանալի է, որ ցանկություն կա, որ Ղարաբաղը լինի Ադրբեջանի կազմում: Արմատականությունն ու պատերազմելու ցանկությունը պայմանավորված են նրանով, որ հավատ չկա, թե հարցը կլուծվի խաղաղ ճանապարհով:
